آزمایش موشک زیردریایی چین عادی به نظر میرسد، پس چرا وحشت به پا کرد؟
روز دوشنبه، یک زیردریایی نیروی دریایی چین یک موشک بالستیک دوربرد را به سمت آبهای بینالمللی در اقیانوس آرام جنوبی شلیک کرد.
به گزارش خبرفوری به نقل از کانورسیشن، این موشک که قابلیت حمل کلاهک هستهای دارد، با یک کلاهک آزمایشی و غیرانفجاری پرتاب شد و گفته میشود در نزدیکی کشور کوچک تووالو در اقیانوس آرام فرود آمده است.
دولت چین اعلام کرد این اقدام «بخشی معمول از برنامه سالانه آموزش نظامی چین» بوده و «علیه هیچ کشور یا هدف مشخصی انجام نشده است». پکن همچنین گفت کشورهای دیگر از این آزمایش مطلع شده بودند و از آنها خواست «برداشتهای افراطی» از این رویداد نداشته باشند.
با این حال، واکنشها از سوی استرالیا، نیوزیلند، تایوان و ژاپن بسیار سریع و انتقادی بود. پنی وانگ، وزیر خارجه استرالیا، این آزمایش را اقدامی «بیثباتکننده» توصیف کرد.
برخی تحلیلگران نیز بلافاصله این آزمایش را به توافق دفاعی جدید میان استرالیا و فیجی که همان روز امضا شد مرتبط دانستند. از این دیدگاه، هدف پکن ارسال پیامی هشدارآمیز بوده است؛ اینکه موشکهای چین توانایی رسیدن به سراسر منطقه اقیانوس آرام را دارند.
آیا این آزمایش واقعا غیرعادی بود؟
هر قدرت هستهای که دارای موشکهای بالستیک راهبردی، چه از نوع شلیکشونده از زیردریایی و چه موشکهای قارهپیما مستقر روی زمین باشد، هر چند وقت یکبار موشکهای بدون کلاهک جنگی خود را آزمایش میکند تا اطمینان یابد این سامانهها همچنان عملکرد مناسبی دارند، برد مورد انتظار را حفظ کردهاند و میتوانند اهداف خود را با دقت مورد اصابت قرار دهند.
در سالهای اخیر، کشورهای دیگری مانند آمریکا، بریتانیا، روسیه، فرانسه و هند نیز آزمایشهای مشابهی انجام دادهاند.
بنابراین، خود آزمایش چین اتفاقی تازه یا بهطور خاص نگرانکننده محسوب نمیشود. این اقدام بخشی از نگهداری و آمادهسازی معمول یک زرادخانه هستهای است. چنین آزمایشهایی بهطور مکرر انجام نمیشوند، اما در چارچوب فعالیتهای نظامی هستهای امری عادی به شمار میروند. این آزمایش همچنین همزمان با آغاز رزمایش سالانه دریایی چین و روسیه انجام شد. هنوز مشخص نیست که این آزمایش یا زمانبندی آن با هدف ارسال پیام تهدیدآمیز انجام شده باشد.
موشکهای زیردریایی برای چه هدفی ساخته شدهاند؟
چین اعلام کرده است که سیاست «عدم استفاده نخست از سلاح هستهای» را دنبال میکند؛ به این معنا که تنها در پاسخ به حمله هستهای از این سلاحها استفاده خواهد کرد.
موشکهای بالستیک شلیکشونده از زیردریایی اساسا برای ایجاد توانایی «ضربه دوم» طراحی شدهاند. این موشکها میتوانند پس از یک حمله هستهای گسترده علیه خاک چین، احتمالا از سوی قدرتی مانند آمریکا، زنده بمانند و برای پاسخ متقابل مورد استفاده قرار گیرند.
به همین دلیل، آزمایش یک توانایی راهبردی برای حمله تلافیجویانه علیه کشورهای کوچک یا متوسطی مانند استرالیا، فیجی یا دیگر کشورهای اقیانوس آرام چندان منطقی به نظر نمیرسد. موشکهای قارهپیمای زمینی چین از مدتها پیش قادر بودهاند به این مناطق دسترسی داشته باشند.
موشکهای زیردریایی مانند نمونه آزمایششده، بیشتر برای بازدارندگی در برابر دیگر قدرتهای هستهای طراحی شدهاند تا اطمینان حاصل شود توان بازدارندگی چین حتی پس از یک حمله نخست گسترده نیز حفظ خواهد شد.
اگر چین واقعا قصد داشت فیجی را تحت فشار قرار دهد، روشهای سادهتر و کمهزینهتری وجود داشت؛ برای مثال، پرواز یک بمبافکن راهبردی در نزدیکی حریم هوایی این کشور یا اعزام ناوگروه هواپیمابر به منطقه میتوانست پیام سیاسی مستقیمتری ارسال کند.
مدیریت ضعیف اطلاعرسانی
با این حال، این موضوع به معنای آن نیست که چین آزمایش را به بهترین شکل مدیریت کرده است. دولت استرالیا اعلام کرده که تنها چند ساعت پیش از انجام آزمایش از آن مطلع شده و این مسئله را مغایر با روح کنوانسیونهای بینالمللی درباره آزمایش موشکهای بالستیک دانسته است.
این نگرانی قابل توجه است، زیرا حتی یک موشک بدون کلاهک جنگی نیز میتواند خطرهایی برای هواپیماها و کشتیهای عبوری در منطقه ایجاد کند. چین باید درباره نحوه اطلاعرسانی خود توضیح دهد. اما مسئله زمان اطلاعرسانی با این پرسش که آیا خود آزمایش اقدامی تحریکآمیز بوده یا نه، دو موضوع متفاوت هستند.
موضوع عمیقتر، تفاوت در نحوه واکنش کشورها به چنین آزمایشهایی است. اگر آمریکا یک موشک زیردریایی را در اقیانوس آرام آزمایش میکرد، بعید بود استرالیا یا متحدان واشنگتن واکنش مشابهی نشان دهند.
شاید آنچه واقعا باعث نگرانی شده، نه خود موشک و نه زمان کوتاه اطلاعرسانی، بلکه مشاهده قدرتی است که ممکن است در آینده رقیب ژئوپلیتیکی باشد و اکنون همان قابلیتی را به نمایش میگذارد که دیگر قدرتهای هستهای سالهاست در اختیار دارند و آزمایش میکنند.
نگاهی از زاویهای دیگر
با وجود این، نمیتوان احتمال وجود انگیزههای سیاسی در تصمیم چین برای انجام این آزمایش و زمانبندی آن را کاملا رد کرد. اما بر اساس اطلاعات موجود، نمیتوان با قطعیت درباره هدف واقعی پکن قضاوت کرد.
آنچه مسلم است این است که این آزمایش نشان میدهد چین هستهای همچنان در حال توسعه و تمرین همان ساختار بازدارندگیای است که دیگر کشورهای دارای سلاح هستهای نیز به آن تکیه دارند.
اینکه این اقدام یک گام فنی معمولی تلقی شود یا یک پیام هشدار ژئوپلیتیکی، شاید کمتر به خود موشک مربوط باشد و بیشتر به نگاه کسانی بستگی داشته باشد که آن را مشاهده میکنند.
