توافق جدید ترامپ با ایران چه تفاوتی با برجام دارد؟
دونالد ترامپ سالها توافق هستهای سال ۲۰۱۵ ایران و قدرتهای جهانی، موسوم به برجام، را «بدترین توافق تاریخ» توصیف میکرد و وعده میداد در صورت بازگشت به قدرت، توافقی «بهتر و سختگیرانهتر» با تهران منعقد کند.
به گزارش خبرفوری به نقل از الجزیره، اما اکنون که دولت او یادداشت تفاهم جدیدی با ایران امضا کرده، بسیاری از تحلیلگران میپرسند آیا این توافق واقعا از برجام سختتر است یا برعکس امتیازهای بیشتری به ایران میدهد؟
نخستین تفاوت مهم، ماهیت دو توافق است. برجام در سال ۲۰۱۵ پس از سالها مذاکره میان ایران، آمریکا، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین حاصل شد و یک توافق جامع و مفصل با جزئیات فراوان درباره برنامه هستهای ایران بود. در مقابل، توافق جدید ترامپ فعلا یک یادداشت تفاهم اولیه است که چارچوبی برای مذاکرات ۶۰ روزه آینده تعیین میکند و بسیاری از جزئیات آن هنوز مشخص نشدهاند.
برجام محدودیتهای مشخصی بر فعالیتهای هستهای ایران اعمال میکرد. تهران متعهد شده بود سطح غنیسازی اورانیوم را کاهش دهد، ذخایر اورانیوم غنیشده خود را محدود کند و بازرسیهای گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی را بپذیرد. این سازوکارها به گونهای طراحی شده بودند که احتمال دستیابی ایران به سلاح هستهای را به شدت کاهش دهند.
بیشتر بخوانید:
چرا سیاستمداران اینقدر مشتاقند که در حال دویدن دیده شوند؟ | گاف شلوارک زیادی کوتاه نخستوزیر
ترامپ در نقش خواهرشوهر | اوباما میگوید ترامپ رابطه او را با همسرش بهم زده
اما در یادداشت تفاهم جدید، چنین جزئیاتی هنوز وجود ندارد. متن فعلی بیشتر بر پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز، کاهش تنشهای منطقهای و آغاز مذاکرات آینده تمرکز دارد. منتقدان میگویند برخلاف برجام، این توافق فاقد محدودیتهای دقیق و سازوکارهای روشن نظارتی درباره برنامه هستهای ایران است.
یکی دیگر از تفاوتهای مهم به مسئله تحریمها مربوط میشود. در برجام، رفع تحریمها به اجرای تعهدات هستهای ایران گره خورده بود و فرآیندی تدریجی داشت. اما در توافق جدید، واشنگتن از همان ابتدا با برخی اقدامات اقتصادی از جمله تسهیل فروش نفت ایران و بررسی آزادسازی داراییهای بلوکهشده موافقت کرده است؛ موضوعی که مخالفان ترامپ آن را امتیازدهی زودهنگام به تهران میدانند.
همچنین توافق جدید حوزههایی را پوشش میدهد که در برجام وجود نداشتند. برای مثال، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین عبور کشتیها یکی از محورهای اصلی تفاهم اخیر است. این مسئله پس از ماهها درگیری نظامی و اختلال در صادرات انرژی به اولویت اصلی آمریکا و متحدانش تبدیل شده است.
برخی تحلیلگران معتقدند دولت ترامپ به دلیل نگرانی از بحران انرژی جهانی و افزایش شدید قیمت نفت، ناچار شده مواضع قبلی خود را تعدیل کند. به گفته آنان، در حالی که دولت آمریکا پیشتر خواهان محدودیتهای بسیار گستردهتر برای ایران بود، توافق کنونی نشاندهنده عقبنشینی از برخی مطالبات اولیه است.
در مقابل، حامیان ترامپ استدلال میکنند که این تفاهم صرفا نقطه آغاز مذاکرات است و نباید آن را با توافق نهایی مقایسه کرد. آنها میگویند هدف اصلی، تثبیت آتشبس، بازگرداندن ثبات به بازارهای جهانی و ایجاد زمینه برای مذاکرات جامعتر درباره برنامه هستهای ایران است.
در مجموع، برجام یک توافق هستهای کامل با محدودیتها و سازوکارهای نظارتی دقیق بود، در حالی که یادداشت تفاهم ترامپ بیشتر یک چارچوب سیاسی و امنیتی برای مذاکرات آینده محسوب میشود. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند قضاوت نهایی درباره موفقیت یا شکست آن تنها پس از پایان مذاکرات ۶۰ روزه و مشخص شدن متن توافق نهایی امکانپذیر خواهد بود.
زمان برجام ایران آباد بود حالا ویران شده با این همه کشته