نفت، گاز و بنبست هستهای ایران: آیا معاملههای اقتصادی میتوانند محاسبات ترامپ را تغییر دهند؟
در حالی که مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ماه فوریه در فضایی آکنده از تهدید و نمایش قدرت ادامه یافته، تهران پیشنهاد تازهای را روی میز گذاشته است: تجارت بهجای بمب.
به گزارش خبرفوری به نقل از المانیتور، در ۲۰ فوریه، وزیر نفت ایران، اعلام کرد که در پرتو مذاکرات جاری، همکاری تهران و واشنگتن در حوزه نفت و گاز «امکانپذیر» است. او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال همکاری انرژی گفت: «همهچیز ممکن است.» این اظهارات، بنا به گزارش خبرگزاری تسنیم، درست پس از تازهترین دور گفتوگوهای هستهای ایران و آمریکا در ژنو در ۱۷ فوریه مطرح شد.
به ادعای این رسانه پیش از این مذاکرات، تهران بهطور فعال در حال ارسال پیامهایی درباره امکان عقد قراردادهای اقتصادی بود؛ تلاشی برای کسب کاهش تحریمها و جلوگیری از حملات تازه آمریکا، در شرایطی که دولت دونالد ترامپ به تقویت حضور نظامی خود در خاورمیانه ادامه میدهد.
بیشتر بخوانید:
پیروزی بدون جنگ | آیا جنگ علیه ایران به سود چین است؟
کابینه اسرائیل در بیخبری؛ تصمیم جنگ با ایران محدود به چند نفر شد
در نشست اتاق بازرگانی ایران حمید قنبری، معاون وزیر خارجه در امور دیپلماسی اقتصادی، گفت «منافع مشترک» در حوزه نفت و گاز، سرمایهگذاری معدنی و خرید هواپیما در چارچوب مذاکرات گنجانده شده و هر توافقی باید بازده اقتصادی ملموس داشته باشد.
برخی دیپلماتهای منطقهای نیز، به گفته والاستریت ژورنال، از طرحی حمایت کردهاند که شامل قراردادهای بزرگ تجاری است؛ طرحی که امید دارند با وسوسه کردن ترامپ از طریق منطق «معاملهمحور»، مشابه ابتکار تیم او برای پایان دادن به جنگ غزه، توجه کاخ سفید را جلب کند.
موانع بزرگ بر سر «دیپلماسی اقتصادی»
المانیتور نوشته است که روی کاغذ، دسترسی به ذخایر عظیم هیدروکربنی ایران (بهعنوان یکی از اعضای اوپک) میتواند با رویکرد اقتصادی ترامپ همخوان به نظر برسد. اما در عمل، این پیشنهاد با موانع ساختاری و سیاسی جدی روبهروست؛ از تحریمهای چنددههای گرفته تا فضای بیثبات سرمایهگذاری و احتمال اقدام نظامی آمریکا.
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در گروه اوراسیا، به المانیتور گفت: «در این مقطع، توافق بعید به نظر میرسد و توافقی که اجازه سرمایهگذاری آمریکا در ایران را بدهد، تقریبا غیرممکن است.» او به تحریمها، خصومت ریشهدار با شرکتهای آمریکایی و محیط پرریسک فعالیت در ایران اشاره کرد.
مقایسه با ونزوئلا
آنطور که المانیتور ادعا کرده با افزایش فشار واشنگتن بر تهران، برخی ناظران ایران را با ونزوئلا مقایسه میکنند. پس از کنار رفتن نیکلاس مادورو در ژانویه، آمریکا بهسرعت برای نفوذ در بخش نفت ونزوئلا و بازگشت شرکتهای بزرگ آمریکایی اقدام کرد.
در همین چارچوب، برخی فعالان صنعت انرژی آمریکا گفتهاند که شرکتهای آمریکایی میتوانند در صورت تغییر نظام در ایران، «نیرویی تثبیتکننده» باشند. حتی برخی تحلیلگران معتقدند زیرساختهای نفتی ایران، برخلاف ونزوئلا، هنوز ظرفیت جهش تولید را دارند.
با این حال، برو هشدار میدهد که تحریمهایی که از دهه ۱۹۸۰ برقرار بوده و قوانین داخلی ایران که مشارکت با شرکتهای داخلی را الزامی میکند، هرگونه سرمایهگذاری آمریکایی را بسیار پیچیده میسازد. افزون بر آن، بیاعتمادی عمیق متقابل و نااطمینانی سیاسی، شرکتها را از هر تعهد بلندمدت بازمیدارد.
ضربالاجل دیپلماتیک
پس از نشست ژنو، یک مقام آمریکایی به المانیتور گفت ایران ظرف دو هفته با پیشنهادهای دقیقتر بازخواهد گشت. اما ترامپ در ۱۹ فوریه با تعیین ضربالاجل ۱۰روزه هشدار داد اگر «توافق معناداری» حاصل نشود، «اتفاقات بدی» رخ خواهد داد.
گفتوگوها در عمان ادامه یافته و آمریکا علاوه بر برنامه هستهای، خواستار محدودیت در برنامه موشکی و روابط منطقهای ایران است؛ خواستههایی که تهران آنها را خط قرمز میداند. در همین حال، ایران بهدنبال آزادسازی ۶ میلیارد دلار درآمد نفتی مسدودشده در قطر و کاهش تحریمهاست.
ایران در سال ۲۰۲۵ بهطور متوسط روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه نفت تولید کرده که نزدیک به ۴۵ درصد آن صادر شده است. هرگونه کاهش تحریم میتواند عرضه جهانی را افزایش داده، قیمتها را تحت فشار قرار دهد و مسیرهای تجاری ــ بهویژه صادرات به چین ــ را تغییر دهد.
به ادعای المانیتور در حالی که اقتصاد ایران شکننده است و فشار نظامی آمریکا رو به افزایش است، تلاش تهران برای جایگزین کردن «قراردادهای تجاری» بهجای «حملات نظامی» همچنان پرریسک و دور از قطعیت به نظر میرسد. تجربه سال گذشته نیز نشان داد که حتی وعدههای سرمایهگذاری تریلیوندلاری، لزوما مانع از توسل واشنگتن به گزینه نظامی نمیشود.
