یک چهارم کودکان ایرانی از تحصیل بازمانده اند/بهزیستی در پرونده قتل مهسا شاکی است/ اگر آزار یک کودک را ببینید و گزارش ندهید، مرتکب جرم شده اید

جواد حسینی از مدیران باسابقه اصلاح طلب است که بیشتر در حوزه های اجتماعی مشغول فعالیت بوده. او از سابقه فرمانداری مشهد و مدیرکلی آموزش و پرورش به معاونت این وزارت و ریاست سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور را در کارنامه خود دارد و همچنین نزدیک به سه ماه سرپرست وزارت آموزش و پرورش را در سال 98 و پس از استعفای بطحایی و پذیرش روحانی را برعهده داشت. او از پاییز سال 1403 مسئولیت سازمان بهزیستی کشور را بر عهده دارد. در همان هفته اول ریاستش بر این سازمان پرونده قتل یک فرزندخوانده به نام مهسا گلستانی توسط مادرخوانده و پدرخوانده اش در کاشمر برایش آغازی جنجالی رقم زد. حسینی در اولین اقدام، مسئولینی را که در انتخاب این والدین نقش داشتند، برکنار کرد. او می گوید حالا هم بهزیستی به عنوان شاکی از متهمان قتل در دادگاه حضور دارد. او البته تاکید دارد که بدترین خانواده از بهترین مرکز بهزیستی فضای بهتری برای زیست کودکان بی سرپرست یا بدسرپرست بهتر است. او اتفاقاتی مشابه قتل مهسا را نادر و در مقایسه با خانواده های زیستی بسیار کمتر برمی شمرد.

او هفته گذشته یک روز پس از برگزاری جلسه دادگاه قتل مهسا میهمان خبر فوری بود. در کنار گپ و گفت های غیر رسمی با او گفتگوی رسمی نیز داشتیم. در این گفتگوی نسبتا کوتاه، از مشکلات کودکان بدسپرست و بی سرپرست گفتیم. از روند سلب حضانت و نگرانی خانواده های فرزندپذیر نسبت به خانواده های زیستی، از کودکان بازمانده از تحصیل، از مشکلات جنگ بر جامعه و سرمایه های اجتماعی با تکیه بر محله محوری.

ویدئوی گفتگوی خبر فوری با سید جواد حسینی را می توانید اینجا ببینید.

سالی حدود 6هزار کودک به بهزیستی اضافه می شوند

رئیس سازمان بهزیستی کشور در گفتگو با خبر فوری درباره وضعیت کودکان در بهزیستی بیان کرد: یکی از ماموریت های سازمان نگهداری،  توانمندسازی و آموزش شیرخوارگان، نوباوگان، کودکان و نوجوانان است. برای رسیدگی به امور این افراد رویکرد اصلی سازمان که از قبل وجود داشته و ما تشدیدش کردیم، خانواده محوری است. ما معتقدیم بدترین خانواده ها از بهترین مراکز ما در توانمندسازی و زندگی سالم بچه ها اثربخش‌تر هستند.

سید جواد حسینی گفت: سالانه نزدیک به 6 هزار ورودی کودک بی سرپرست و بدسرپرست داریم. 50 درصد آنها در فرآیند اولیه به خانواده های زیستی مثل عمو، خاله، پدربزرگ و مادربزرگ سپرده می شوند. در مرحله بعد باز هم رویکرد ما خانواده محور است و سراغ فرزندخواندگی می رویم. حدود 25هزار فرزندخوانده داریم. در این روند ما بسیار سخت می گیریم. همیشه از ما گله می کنند که ما برای سپردن فرزندان به خانواده ها سخت گیری می کنیم، بله ما سخت می گیریم، چراکه ما باید از ابعاد گوناگون خیالمان از خانواده فرزندپذیر راحت باشد. خیلی کم پیش می آید که مشکلی برای فرزندخوانده ها پیش بیاید که هم به دلیل سخت گیری اولیه و هم به دلیل مراقبت های پس از واگذاری است. اگر برای یکی از آنها مشکلی پیش بیاید جامعه بسیار حساس است.

10 هزار کودک در مراکز خصوصی نگهداری می شوند

حسینی ادامه داد: بخشی به صورت امین موقت به خانواده می روند، همچنین طرحی به نام خانواده میزبان داریم که فرآیندهای اداری و قضایی آن کوتاه تر است و بخشی از اختیارات دستگاه قضایی به سازمان بهزیستی سپرده شده است و البته تعدادشان بسیار کم است و به 500 فرزند نمی رسد. اما با همه این مراحل، گاهی کودکی به آغوش خانواده ای نمی رسد، او به مراکز شبه خانواده می رود و البته من اصرار دارم که نامش از شبه خانواده به خانواده تغییر کند. در مجموع بیش از 700 مرکز در کل کشور داریم که نزدیک به 10 هزار کودک را به عنوان اعضای خانواده در دل خودش دارد و طرح آموزش و توانمندسازی و اشتغال و... را در درون این خانواده ها داریم. در تمام این مراحل کودکان قابلیت واگذاری به خانواده های فرزندپذیر دارند و اینطور نیست که اگر وارد این مراکز شوند، باید تا 18 سالگی در آنجا بمانند.

به ازای هر کودک، 20 خانواده متقاضی داریم اما سخت می گیریم

رئیس سازمان بهزیستی درباره میزان تقاضا در فرزندخواندگی گفت: تعداد متقاضیان فرزندخواندگی در ایران نسبت به کودکان ما 20 به یک است. یعنی به ازای هر کودک 20 خانواده متقاضی داریم. در شهرهایی مثل تهران و مشهد این نسبت 25 به یک است و لذا ما همیشه با خانواده های پشت نوبتی مواجهیم که فرزند می خواهند که ما به دلیل وسواس و حساسیتی که داریم یا به آنها فرزند نمی دهیم یا کند می دهیم. در این شرایط، نگران اینکه ما کودکانی داشته باشیم که متقاضی فرزندخواندگی نداشته باشند، اصلا نیستیم چون هم متقاضیان زیادند و هم در بخش غیردولتی متقاضیان زیادی برای مجوز مراکز نگهداری داریم که به آنها مجوز و یارانه می دهیم.

او درباره احتمال بازپس گیری کودکان از خانواده های فرزندپذیر به دلیل کامل نشدن فرآیند سلب حضانت خانواده زیستی بیان کرد: نگاه ما در سازمان بهزیستی این است که سلب حضانت مسیرش را کامل طی کند و پرونده دقیقی تشکیل شود اما مثل همه دستگاه ها که گاهی آرمانشان با خدمات‌رسانی‌شان متفاوت است و ممکن است کارمندی کوتاهی کند، در بهزیستی هم ممکن است پیش بیاید اما در مجموع به عنوان یک مشکل نمی بینیم که دقت کافی در سلب حضانت صورت نمی گیرد اما ممکن است مواردی وجود داشته باشد.

حسینی در توضیح اینکه آیا قتل مهسا گلستانی مثال نقضی بر جمله اش که گفته بدترین خانواده از بهترین مرکز بهتر است، بیان کرد: میزان قتل و خشونت در خانواده های عادی بسیار بیشتر از خانواده های فرزند پذیر است این را به نسبت جمعیت هم بسنجید همین می شود. چون ما آنها را تایید صلاحیت می کنیم. تعداد رفتارهای ناهنجار مثل جریان مهسا بسیار بسیار کم اتفاق می افتد. درصدش صدها برابر کمتر از خانواده های زیستی است.

بهزیستی در پرونده قتل مهسا شاکی است

او با بیان اینکه در پرونده قتل مهسا هم پدر زیستی او و هم بهزیستی شاکی است، اظهار کرد: بخشی از این پرونده اداری است که شما دیدید من برخورد کردم و برخوردم را رسانه ای کردم و همکارانم را از سمتشان برکنار کردم. آنها انسان هایی خوبی بودند اما در این مساله کوتاهی کردند و ما از مسائل انسانی نمی گذریم. بخشی دیگر نیز قضایی است و الان همکاری کامل با قاضی پرونده داریم و هر اطلاعاتی لازم است در اختیار دستگاه قضایی می گذاریم.

او گفت: بسیار پیش می آید که مقامات در سطح استاندار، وزیر، نماینده مجلس و... از من تقاضای فرزند می کنند و این تنها جایی است که علیرغم همه احترامی که برایشان قائلم، به سادگی پاسخشان را نمی دهم، فرزندخواندگی است. به خاطر اینکه حتما باید از نظر کارشناسی تایید شوند.

خون یا انس؛ کدامیک در خانواده اهمیت بیشتری دارد؟

پس از مرور پرونده مهسا در کاشمر، به موضوع اهمیت خون در قوانین پرداختیم، اهمیت در حدی که در برخی پرونده های قضایی، خانواده ای که فرزندش را رها کرده، بر خانواده ای که همان فرزند را بزرگ کرده و با او انس گرفته، ارجحیت پیدا می کند، از حسینی پرسیدم چرا خون بر انس ارجح است؟. او گفت: موضوع فقهی است و من نمی توانم نظر بدهم. در فقه اسلامی که مبنای رفتارمان است حقوقی را برای خانواده نسبی و زیستی در نظر می گیرد و ما چه موافق و چه مخالف باشیم، آن حقوق جاری و ساری است. به لحاظ تربیتی من با شما موافق هستم و بچه ای که با خانواده ای انس گرفته، نباید از خانواده گسسته شود و ما هم تا جایی که قانون اجازه می دهد، نمی گذاریم این اتفاق بیفتد ولی در برخی موارد از دست ما خارج است و کاری نمی توانیم انجام دهیم.

اگر آزار یک کودک را ببینید و گزارش ندهید، مرتکب جرم شده اید

او در ادامه به دفاع از قانون جامع اطفال پرداخت و گفت: از سال 99 که این قانون جامع اطفال تصویب شد، وضعیت در این زمینه بهتر شده است. این قانون خانواده محور و فراقضایی و بسیار جامع است. قوانین ما بیشتر بر بزهکار متمرکز است و به بزه دیده توجه کمی می شود اما خوشبختانه قانون اطفال،  بزه دیدگان را هم در نظر گرفته است. مثلا اگر یک آدم عادی آزار یک کودک را ببیند و گزارش ندهد، مرتکب جرم شده است در حالی که قبل از این قانون، فقط اگر نیروی انتظامی و قضایی می دید و گزارش نمی کرد جرم مرتکب شده بود.

یک چهارم کودکان ایرانی از تحصیل بازمانده اند

پویش حمایت از کودکان بازمانده از تحصیل یکی از برنامه های اخیر بهزیستی است. از حسینی پرسیدم چرا وارد عرصه آموزش شده است؟ آیا این موضوع به مسئولیت های پیشین او ارتباطی دارد؟ او توضیحاتش را پایه ای شروع کرد: بهزیستی مجموعه فعالیت هایش بسیار گسترده است؛ از پیش از مهد تا پس از لحد که شامل  172 ماموریت می شود. در همین راستا ما 13 چرخش تحول آفرین در سازمان بهزیستی برای اثربخش کردن فعالیت هایمان طراحی کردیم.

او توضیح داد: ما از سمت یارانه پردازی و یارانه بگیری باید به سمت فرصت آفرینی و توانمندسازی چرخش کنیم. ما هر چه به آدمها یارانه بدهیم باز هم پشت نوبت به تعداد آنها اضافه می شود. سه بار در جمهوری اسلامی ایران پشت نوبتی ها صفر شدند. یک بار در زمان من و حدود چهار ماه پیش بود، اما همین الان 42 هزار پشت نوبتی داریم. پس این روند، مطلوب نیست. منظور قطع کردن یارانه نیست بلکه حکومت موظف است به آن بخشی از جامعه که حامی ندارند و در معرض فروپاشی قرار دارند، کمک کند و سازمان بهزیستی و کمیته امام این کار را می کند اما اولویت ما باید توانمندسازی آنها باشد. ما باید گزارش دهیم چند هزار را از چرخه یارانه بگیری خارج کرده ایم. این شاخص موفقیت است. برای تحقق این امر سه مقوله بسیار مهم است، آموزش، مهارت و اشتغال پایدار.

رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: بهزیستی 300هزار زن سرپرست خانوار، یک میلیون و 600 هزار معلول (از 10 میلیون و 300 هزار معلول)، یک میلیون سالمند (از یک میلیون و 350هزار سالمند) تحت پوشش دارد. در کنارش 25 هزار فرزندخوانده داریم، حدود 500 خانواده میزبان داریم و حدود 10 هزار نوجوان. ما موظفیم با رویکرد خانواده محوری و توانمندسازی به آموزش آنها برسیم.

سرپرست پیشین وزارت آموزش و پرورش بیان کرد: بهزیستی به 200 هزار دانشجو و دانش آموز به طور میانگین سالانه 15 میلیون کمک هزینه تحصیلی می‌دهد. متاسفانه از این جمعیت 2 هزار و 808 نفر بازمانده از تحصیل هستند و می دانید وقتی کسی در فرآیند آموزش قرار نگیرد، دچار پیچ هرز شیطانی توسعه نیافتگی می شود و راه حل مشکل سواد است. برای این افراد طرح ویژه ای گذاشته ایم که با کمک های تربیتی، مالی و خیریه ای و آموزش و پرورش همگی را به گردونه تحصیل بازگردانیم و قرار است ظرف یک سال این اتفاق بیفتد. البته این اعداد در حوزه بهزیستی است و در حوزه آموزش و پرورش یک چهارم کودکان ابتدایی بازمانده از تحصیل هستند و تعدادشان بیش از یک میلیون نفر است.

غربالگری برای درمان آسیب دیدگانی روانی جنگ

حسینی درباره آسیب های جنگ نیز توضیح داد: ما با سه جنگ هشت ساله، 12 روزه و 40 روزه مواجه بودیم که هر سه تحمیلی بود و در آنها دفاع مقدس کردیم. کسانی که در جامعه شناسی جنگ کار می کنند می گویند جنگ تاریکی و دربدری و از بین رفتن زیرساخت ها، مدارس و بیمارستان ها را به دنبال دارد. ما هم آسیب دیدیم، 34 نفر از جامعه هدف بهزیستی شهید یا مجروح شدند. به بیش از 30 هزار نفر آسیب وارد شد، 3 میلیون شغل آسیب دید. 2800 واحد مسکونی تخریب شد. یکی از آسیب های جنگ، آسیب های روانی اجتماعی جنگ است که تحت عنوان PTSD از آن یاد می شود. اگر در زمان طلایی خود مداخله نشود، مضمن و به تروما تبدیل می شود.

اد ادامه داد: از اول اردیبهشت سنجش ملی را طراحی کردیم که در سطح کشور آزمون کنیم و بعد از غربالگری، کسانی که نشانگان آن را دارند، پرسشنامه دوم را پر می کنند و شدت تروما سنجیده می شود و بر اساس آن، سه نوع خدمت به انها ارائه می کنیم. به گروهی به طور آفلاین بسته های آموزشی می دهیم که با آن اموزش ها تروما از آنها خارج می شود. گروه دوم آموزش آنلاین می گیرند و گروه سوم که درگیر ترومای شدید شده اند به مراکز روانشناسی ما، وزارت بهداشت، بنیاد شهید، کمیته امام، دانشگاه ها و آموزش و پروش دارند، ارجاع داده می شوند.

افزایش 400درصدی کمک های مردمی به بهزیستی در طول جنگ

رئیس سازمان بهزیستی در ادامه به فرصت های ناشی از جنگ نیز اشاره کرد: اما PTG هم داریم که به معنای فرصت های ناشی از جنگ است. یکی از این فرصت ها که در جنگ 40 روزه ایجاد شد، مشارکت مردم بود به طور بی بدیلی در چند عرصه افزایش پیدا کرد. یکی در سطح خیابان که طولانی ترین تجمعات خیابانی در حمایت از نیروهای مسلح و جنگ را در طول تاریخ بشریت تجربه کردیم. دوم مناسبت هایی که در ایام جنگ برگزار می شد با شوری بیشتر از قبل جنگ بود. اما مهمتر از اینها کمک های نقدی و غیرنقدی است که عموما در طول جنگ ها کاهش پیدا می کند در جنگ 12 روزه ما هم این اتفاق افتاد چراکه مردم احساس ناامنی می کنند و نگران منابع زیستی مثل غذا و دارو هستند. اما در جنگ 40 روزه این روند معکوس شد. کمک های مردم افزایش پیدا کرد و فقط به سازمان بهزیستی هزار و 700 میلیارد تومان کمک کردند که نسبت به مدت مشابه 400درصد افزایش داشت. این یک قاعده گریزی بود.

او گفت: موضوع بعدی نقش پذیری بود، فقط 30هزار نفر در قالب پزشک، روانپزشک و مددکار به ما کمک کردند. ما به این جمع بندی رسیدیم که از این فرصت در پساجنگ نیز استفاده کنیم و آن را استمرار دهیم. از قبل آقای رئیس جمهور راهبرد محله محوری را مطرح کرده بود و ما برای آن قبل از جنگ طرح سلام (سلامت اجتماعی محله محور) را آماده کردیم و 2750 پایگاه سلام را در کشور دایر کردیم اما به جنگ خوردیم. سلام محله بر اساس ماده 31 برنامه هفتم توسعه که بر اساس آن وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است بانک زمان تشکیل دهد، شکل گرفته و بهزیستی به نمایندگی از وزارت تعاون کار را از منطقه 4 تهران شروع کرده و بانک زمان راه انداخته است.

حسینی توضیح داد: یکی از مهمترین کارکردهای بانک زمان آن است که مشارکت داوطلبانه مردم را محلات سازمان می دهد. فرقش با بانک معمول چیست؟ در بانک ما پول می گذاریم و در مقابل پول خدمات می گیریم، اینجا شما خدمتی به خانواده نیازمند ارائه می دهید و در ازایش خدمتی می گیرید. در بانک زمان خدمتی که یک فرد می تواند ارائه دهد و خدمتی که نیاز دارد ثبت می شود. مثلا یک معلم ریاضی به کسی که فرزندش نیاز به آموزش ریاضی دارد دو ساعت درس می دهد اما پول نمی گیرد اما این کار را خداپسندانه انجام نداده و دو ساعت در بانک زمانش ذخیره می شود و اگر زمانی مثلا ماشینش خراب شد، یا می خواست لباسی بدوزد یک مکانیک یا خیاط دو ساعت به او خدمات رایگان ارائه می دهد.