چرا تهران برای مذاکرات مسقط را به استانبول ترجیح داد؟ / آیا به خاطر اعتماد بود یا مساله دیگری در میان است؟
انتقال محل گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا از استانبول به مسقط، تنها یک تغییر جغرافیایی نبود؛ بلکه نشانهای معنادار از محاسبات سیاسی، امنیتی و دیپلماتیک تهران در مقطع حساسی از تعامل با واشنگتن به شمار میرود.
به گزارش خبرفوری به نقل از المیادین، انتخاب عمان، بار دیگر این پرسش را پیش کشید که آیا این تصمیم صرفاً بر پایه «اعتماد» بوده یا دلایل عمیقتری در پس آن قرار دارد؟
مسقط؛ زمین آشنا و کمحاشیه
سلطنت عمان طی دو دهه گذشته به یکی از میانجیهای قابل اعتماد میان ایران و غرب تبدیل شده است. از مذاکرات محرمانه منتهی به برجام گرفته تا تبادل زندانیان و پیامرسانیهای حساس، مسقط همواره نقشی آرام، کمسر و صدا و مؤثر ایفا کرده است. برای تهران، این سابقه به معنای اطمینان از کنترل فضا، کاهش ریسکهای سیاسی و دوری از فشار رسانهای است.
در مقابل، استانبول هرچند شهری مهم و دیپلماتیک است، اما به دلیل جایگاه ترکیه در ناتو، روابط پیچیده آن با آمریکا و اسرائیل، و تمایل آنکارا به ایفای نقش پررنگ منطقهای، از نگاه ایران محیطی کمتر قابل پیشبینی محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: مذاکرات عمان؛ جنگی برای اسرائیل یا صلحی برای آمریکا؟
پرهیز از چندلایه شدن مذاکرات
یکی از ملاحظات اصلی ایران، محدود نگه داشتن دستورکار مذاکرات است. تهران بهصراحت اعلام کرده که گفتوگوها باید صرفاً بر پرونده هستهای متمرکز باشد و وارد موضوعاتی چون برنامه موشکی، نقش منطقهای یا مسائل حقوق بشری نشود.
مسقط این امکان را فراهم میکند که مذاکرات در چارچوبی فنی و مشخص پیش برود، بدون آنکه بازیگران ثالث یا فضای رسانهای، زمینه را برای طرح مطالبات فراتر از توافق هستهای فراهم کنند. در مقابل، برگزاری مذاکرات در استانبول میتوانست به افزایش فشار برای گسترش دامنه گفتوگوها منجر شود؛ فشاری که تهران تمایلی به پذیرش آن ندارد.
ملاحظات امنیتی و پیام سیاسی
امنیت نیز عامل مهم دیگری در این انتخاب بوده است. عمان روابط متوازن و غیرتنشآمیزی با اغلب بازیگران منطقه دارد و از منازعات آشکار دور مانده است. این ویژگی، مسقط را به مکانی امن برای گفتوگوهای حساس تبدیل کرده؛ در حالی که استانبول در سالهای اخیر شاهد تحولات امنیتی و اطلاعاتی پرحاشیهتری بوده است.
در سطح پیام سیاسی نیز، انتخاب مسقط حامل این معناست که ایران به دنبال مذاکره است، اما نه از موضع شتابزده یا تحت فشار. تهران میکوشد نشان دهد که حاضر به گفتوگو هست، اما چارچوب، مکان و موضوع آن را خود تعیین میکند.
واکنش آمریکا و واقعگرایی دیپلماتیک
در سوی دیگر، ایالات متحده در ابتدا با تغییر محل مذاکرات همراهی کامل نداشت، اما در نهایت با در نظر گرفتن خطر توقف کامل گفتوگوها، با گزینه مسقط کنار آمد. این عقبنشینی نسبی را میتوان نشانهای از واقعگرایی واشنگتن در شرایطی دانست که تنشهای منطقهای و بنبستهای دیپلماتیک، گزینههای آمریکا را محدود کرده است.
در مجموع، ترجیح مسقط بر استانبول حاصل ترکیبی از اعتماد، تجربه، محاسبه سیاسی و مدیریت ریسک است. عمان برای ایران نهتنها یک مکان، بلکه یک «سازوکار» امتحانپسداده برای گفتوگو با غرب به شمار میرود. با این حال، فارغ از محل برگزاری، موفقیت یا شکست مذاکرات بیش از هر چیز به اراده سیاسی دو طرف و توان آنها برای عبور از بیاعتمادیهای عمیق گذشته وابسته خواهد بود.
