مذاکرات نیمه‌جان و ائتلاف‌های لغزان | چرا این دو کشور موضع خود را درباره جنگ با ایران تغییر دادند؟

به گزارش خبر فوری به نقل از اکونومیست، اسرائیل، نزدیک‌ترین متحد آمریکا، در آغاز با حملات به ایران مخالفت می‌کرد. این کشور بیم داشت که هرگونه حمله صرفاً نمادین باشد و ایران را به شلیک موشک به سوی اسرائیل وادارد، پیش از آن‌که دولت یهود برای جنگی دیگر آماده باشد.

بنیامین نتانیاهو، در برابر تندروها در قبال ایران، به‌طور شگفت‌آوری محتاط بود. او در ژانویه به اکونومیست گفت: «انقلاب‌ها بهتر است از درون انجام شوند.» یک ماه بعد، اسرائیل، آمریکا را به حمله ترغیب می‌کند. ژنرال‌هایش برای گفت‌وگو دربارهٔ طرح‌های حمله به واشنگتن پرواز کرده‌اند. در سوم فوریه، استیو ویتکاف، فرستادهٔ ترامپ، با نتانیاهو دیدار کرد؛ نتانیاهو کوشید او را قانع کند که توافق با ایران بی‌فایده است.

موضع عربستان سعودی نیز ظاهراً ظریف‌تر شده است. این پادشاهی در ابتدا آمریکا را از حملات برحذر داشت و گفت اجازه نخواهد داد هواپیماهای آمریکایی از حریم هوایی‌اش استفاده کنند. آنها گفتند ترجیح می‌دهند آمریکا دست نگه دارد، اما اگر قرار است حمله‌ای صورت گیرد، دست‌کم می‌خواهند در برنامه‌ریزی آن مشارکت داشته باشد. بنا بر گزارش‌ها، شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع، در ۳۰ ژانویه به مقام‌های آمریکایی گفته است که اگر حمله‌ای رخ ندهد «این فقط ایران را جسورتر خواهد کرد.»

بیشتر بخوانید:

مذاکرات عمان؛ جنگی برای اسرائیل یا صلحی برای آمریکا؟

چند عامل این تغییر موضع اسرائیل را توضیح می‌دهد. از یک سو، این کشور با دیدن وزن سنگین آرایش نظامی آمریکا در هفته‌های اخیر خاطرجمع‌تر شده است. ورود ناو هواپیمابر «یواس‌اس آبراهام لینکلن» با بال هوایی قدرتمندش به دریای عرب، و استقرار اسکادران‌های اضافی جنگنده در پایگاه‌های منطقه، به ترامپ این امکان را می‌دهد که به جای یک حرکت محدودِ نمادین در همبستگی با معترضان ایرانی، دستور یک کارزار هواییِ پایدار را صادر کند. به همان اندازه مهم، آمریکا سامانه‌های پدافند هوایی نیز ارسال کرده است که حفاظت بیشتری در برابر موشک‌ها و پهپادهایی که ایران می‌تواند در تلافی شلیک کند فراهم می‌آورد.

از سوی دیگر، اسرائیل نگران پیامدهای احتمالی گفت‌وگوهای میان ایران و آمریکا است. اسرائیلی‌ها و سعودی‌ها بیم دارند که یک توافق (به‌ویژه اگر شامل کاهش تحریم‌های فلج‌کننده آمریکا باشد) به تهران یک خط نجات بدهد!

هنوز روشن نیست محور این گفت‌وگوها چه خواهد بود. مذاکرات گذشته بر برنامه هسته‌ای ایران متمرکز بود؛ برنامه‌ای که در جریان جنگ ۱۲روزه اسرائیل و آمریکا در ژوئن گذشته آسیب دید. ایران زمانی سرسختانه بر حق خود برای غنی‌سازی اورانیوم پافشاری می‌کرد؛ شاید اکنون آماده امتیازدهی در این زمینه باشد. اما ایران همچنان با هرگونه بحث درباره محدودیت‌های برنامه موشک‌های بالستیک یا تأمین مالی شبه‌نظامیان نیابتی‌اش در منطقه مخالف است. اسرائیلی‌ها و سعودی‌ها نگران‌اند که ترامپ، به‌جای بهره‌گیری از موضع ایران برای دستیابی به توافقی جامع، با اعمال صرفاً محدودیت‌های هسته‌ای، ایران را از فشارها برهاند.

آن‌ها تنها کسانی نیستند که با آمریکا لابی می‌کنند. ترکیه با هرگونه مداخله نظامی مخالف است. این کشور ۵۳۴ کیلومتر مرز مشترک با ایران دارد و از جنگی در همسایگی‌اش که می‌تواند موجی از پناهجویان ایجاد کند، هراس دارد. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، آمریکایی‌ها را به ادامه گفت‌وگوها ترغیب می‌کند و به آن‌ها توصیه کرده است «پرونده‌ها را یکی‌یکی با ایران ببندند؛ و البته از هسته‌ای شروع کنید.» رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نیز تور منطقه‌ای را آغاز کرده و با رهبران عربستان سعودی و مصر دیدار کرده است. اگر آمریکا مسیر دیپلماسی را برگزیند، ترکیه تقریباً قطعاً شریک اصلی آن خواهد بود. اما اگر آمریکا به ایران حمله کند، اسرائیل تقریباً قطعاً درگیر خواهد شد.

نفوذ دولت ترکیه از زمان انقلاب سوریه در پایان سال ۲۰۲۴ به‌طور پیوسته افزایش یافته است. آنکارا با دولت جدید سوریه روابط نزدیکی دارد. مایه رنجش نتانیاهو این است که ترامپ سقوط رژیم اسد را به اردوغان نسبت می‌دهد، در حالی که نخست‌وزیر اسرائیل معتقد است حملات اسرائیل به حزب‌الله، گروه شبه‌نظامی لبنانی، به برکناری اسد انجامید. ترکیه به همراه قطر در تلاش است توافقی برای خلع سلاح حماس در غزه میانجی‌گری کند. اسرائیل اما به‌شدت به انگیزه‌های ترکیه و روابطش با رهبری حماس بدبین است.

هیچ‌یک از این تحولات در خلأ رخ نمی‌دهد. منطقه هنوز از جنگ‌های دو سال گذشته می‌لرزد. ترامپ اوضاع را بیش از پیش دگرگون کرده است. ائتلاف‌ها در حال تغییرند. اسرائیل پس از پیروزی‌های نظامی‌اش خود را هژمون منطقه‌ای می‌دید. رقابت برای نفوذ در حال افزایش است. یک جنگ منطقه‌ای هرج‌ومرج به راه خواهد انداخت، اما فرصت‌های تازه‌ای نیز خلق خواهد کرد.