چرا لوازم خانگی نسل قبل دههها دوام میآوردند، اما امروزیها نه؟
بسیاری از مصرفکنندگان با نگاهی به خانه پدری خود هنوز یخچالها، ماشینهای لباسشویی یا اجاقهایی را به یاد میآورند که ۳۰ یا حتی ۴۰ سال بدون دردسر کار میکردند.
به گزارش خبر فوری، در مقابل، لوازم خانگی امروزی اغلب تنها چند سال پس از خرید دچار خرابی میشوند. این تفاوت چشمگیر، موضوعی است که حالا کارشناسان اقتصادی و صنعتی بهطور جدی به آن پرداختهاند.
بررسیها نشان میدهد که کاهش عمر مفید لوازم خانگی یک اتفاق تصادفی نیست، بلکه نتیجه تغییرات عمیق در شیوه طراحی، تولید و بازار مصرف است. در گذشته، وسایل خانگی با قطعات فلزی سنگین، موتورهای ساده و ساختار مکانیکی قابل تعمیر ساخته میشدند. طراحیها پیچیدگی کمی داشت و همین سادگی، احتمال خرابی را کاهش میداد و تعمیر را آسان میکرد.
در مقابل، محصولات امروزی بهشدت به بردهای الکترونیکی، سنسورها و قطعات پلاستیکی وابستهاند. این فناوریها اگرچه مصرف انرژی را کاهش داده و امکانات بیشتری فراهم کردهاند، اما نقاط آسیبپذیر دستگاه را نیز افزایش دادهاند. خرابی یک قطعه الکترونیکی کوچک میتواند کل دستگاه را از کار بیندازد و هزینه تعمیر آن گاه بهاندازه خرید یک وسیله جدید تمام میشود.
بیشتر بخوانید:
بادمجانی که سیاسی شد | چگونه یک عروسک چین را فتح کرد؟
چطور «قدیمیها» دوباره مُد شدند؟ | بازگشت نوستالژی یا تکرار یک اشتباه!
عامل مهم دیگر، منطق اقتصادی تولید انبوه است. شرکتها در بازاری رقابتی فعالیت میکنند که قیمت پایین و فروش بالا اهمیت بیشتری از دوام طولانیمدت دارد. در این میان، مفهومی به نام «کهنگی برنامهریزیشده» مطرح میشود؛ یعنی طراحی محصول بهگونهای که عمر محدودی داشته باشد و مصرفکننده پس از چند سال ناچار به تعویض آن شود. هرچند تولیدکنندگان معمولاً این موضوع را رد میکنند، اما بسیاری از کارشناسان آن را یکی از واقعیتهای بازار امروز میدانند.
تغییر قوانین و استانداردها نیز نقش داشته است. تمرکز بر بهرهوری انرژی، کاهش وزن و زیبایی ظاهری باعث شده است دوام فیزیکی دستگاهها در اولویت دوم قرار گیرد. در واکنش به این روند، برخی کشورها قوانین «حق تعمیر» را تصویب کردهاند تا تولیدکنندگان را ملزم به ارائه قطعات یدکی و امکان تعمیر طولانیتر کنند.
لوازم خانگی امروزی شاید هوشمندتر، کممصرفتر و زیباتر باشند، اما بهای این پیشرفت، کاهش عمر مفید آنهاست. مقایسه نسلها نشان میدهد که آنچه روزی یک سرمایه بلندمدت بود، امروز به کالایی مصرفی با چرخه تعویض کوتاه تبدیل شده است؛ تغییری که هزینه آن را مصرفکنندگان و محیطزیست بهطور همزمان میپردازند.
