دستگاههای پوشیدنی سلامت چه خطری برای محیطزیست دارند؟
تحقیقات جدید نشان میدهد دستگاههای کوچک و محبوب پوشیدنی سلامت مانند نمایشگر پایش قندخون و فشارسنج هوشمند، ردپای کربن پنهان و چشمگیری دارند و با افزایش ۴۲ برابری مصرف جهانی این دستگاهها تا سال ۲۰۵۰ میلادی، آنها میتوانند به یک چالش جدی زیستمحیطی تبدیل شوند.
وبگاه تِکاِکسپلور در گزارشی آورده است:
تحقیقات جدید دانشگاه شیکاگو و کُرنِل که در نشریه معتبر نِیچِر/ Nature منتشر شده است، نشان میدهد که دستگاههای پوشیدنی سلامت مانند نمایشگرهای پایش قندخون و فشارسنجهای دیجیتال (به شکل مچبند یا بازوبند)، با وجود اندازه کوچک، ردپای کربن چشمگیری دارند و با افزایش مصرف جهانی، به یک چالش زیستمحیطی جدی تبدیل خواهند شد.
ردپای کربن به مجموع گازهای گلخانهای (عمدتاً دیاکسید کربن) اطلاق میشود که یک محصول در چرخه عمر کامل خود، از استخراج مواد اولیه تا تولید، استفاده و دورریز، منتشر میکند.
ارقام هشداردهنده: از یک دستگاه تا میلیونها تُن دیاکسیدکربن
بر اساس مطالعه منتشرشده در مجله نِیچِر/ Nature، هر دستگاه پوشیدنی در چرخه عمر کامل خود (از تولید تا زباله) بین ۱.۱ تا ۶.۱ کیلوگرم معادل دیاکسیدکربن (CO۲) منتشر میکند؛ برای مثال، یک نمایشگر پایش قندخون ۱۴ روزه (دستگاهی که حسگر آن باید هر دو هفته یکبار تعویض و دور انداخته شود) به تنهایی معادل حدود ۲ کیلوگرم دیاکسیدکربن یا رانندگی با یک خودروی بنزینی در یک مسافت حدود ۸ کیلومتری، کربن منتشر میکند.
نکته نگرانکننده، مقیاس مصرف آینده است. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ میلادی، مصرف سالانه این دستگاهها ۴۲ برابر شود و به نزدیک ۲ میلیارد دستگاه برسد. با فرض ادامه روند فعلی، این حجم از دستگاهها سالانه ۳.۴ میلیون تُن معادل دیاکسیدکربن (مشابه ردپای کربن بخش حملونقل یک کلانشهر مانند شیکاگو) به انتشار گازهای گلخانهای میافزایند.
مقصر اصلی: بردهای مدار چاپی انعطافپذیر
بیش از ۹۵ درصد از اثر کربنی این دستگاهها ناشی از تولید بردهای مدار چاپی و نیمههادیها است. فرآیندهای انرژیبر تصفیه مواد اولیه (مانند طلا و سیلیکون) و ساخت این قطعات، همراه با استفاده از پلاستیکهای پایه فسیلی، عمده سهم را در گرمایش جهانی و تولید پسماند الکترونیک سمی دارند.
راهحلهای مؤثر برای کاهش اثرات
پژوهشگران چهار راهکار اصلی را، که نتایج متفاوتی داشتند، بررسی و ارزیابی کردند:
۱. جایگزینی مواد حیاتی: جایگزینی طلا در مدارهای مجتمع (آیسیها) با فلزاتی مانند نقره، مس یا آلومینیوم میتواند تا ۳۰ درصد اثر گرمایشی را کاهش دهد؛ همچنین آلودگی سمی ناشی از تولید این دستگاهها برای رودخانهها و موجودات آبزی را نیز بیش از ۶۰ درصد کم کند؛
۲. طراحی ماژولار: یکی از راهکارهای مؤثر، طراحی ماژولار است. در این روش، دستگاه طوری طراحی میشود که قطعات فرسوده (مانند باتری یا حسگر) بهراحتی جدا و تعویض شوند. این کار طول عمر دستگاه را افزایش میدهد و از تولید زباله الکترونیک میکاهد. استفاده مجدد از قسمتهای بادوام، اثر کربنی هر بار استفاده را تا ۶۲ درصد کاهش میدهد؛
۳. انرژی سبز: تغذیه فرآیند تولید از منابع انرژی تجدیدپذیر میتواند اثر گرمایشی کل را تا ۵۲ درصد کاهش دهد؛
۴. جایگزینی پلیمرها: پژوهشگران تأثیر استفاده از پلاستیکهای زیستتخریبپذیر یا بازیافتی را بررسی کردند. نتایج نشان داد این تغییر، تأثیر محدودی (کمتر از ۸ درصد) در کاهش اثرات داشته و به تنهایی راهکار کافی و مؤثری محسوب نمیشود.
جمعبندی: نیاز به تحول در طراحی و تولید
این پژوهش تأکید میکند که کوچکبودن دستگاهها به معنای بیضرر بودن آنها نیست. کاهش اثرات زیستمحیطی این صنعت رو به رشد، مستلزم تغییر اساسی در طراحی، انتخاب مواد اولیه و منبع انرژی از مرحله تولید است. بدون این تحول، موج عظیم دستگاههای پوشیدنی سلامت، بار اضافهای بر کره زمین تحمیل خواهد کرد.
