بحران موشکهای رهگیر | وقتی غرب برای دفاع مهمات کم میآورد | انبار خالی و تلاش اروپا برای مذاکره با ایران!
خبرنگار: علی محزونشبهای پایتخت اوکراین بار دیگر به پناهگاههایی زیرزمینی، ایستگاههای مترو و پارکینگهای مملو از خودرو گره خورده است.
به گزارش خبرفوری به نقل از اکونومیست، در آسمان، روسیه با موجهای فزایندهای از موشکهای بالستیک، کروز، هایپرسونیک و پهپادهای تهاجمی حمله میکند؛ اما مدافعان اوکراینی با مشکلی روبهرو هستند که ابعاد آن از مرزهای این کشور فراتر رفته است: کمبود موشکهای رهگیر.
پاتریوتها که مهمترین سد دفاعی اوکراین در برابر موشکهای بالستیک روسیه محسوب میشوند، محدود و گراناند. کاهش ذخایر این موشکها اکنون نهتنها توان دفاعی کییف، بلکه ظرفیت غرب برای رویارویی با جنگهای آینده را نیز زیر سؤال برده است.
پاتریوتها در صف انتظار
کشورهای غربی برای دریافت سامانهها و موشکهای پاتریوت با تأخیرهای طولانی مواجهاند. سوئیس انتظار دارد تحویل سفارشهایش تا هفت سال به تعویق بیفتد. تایوان نیز درباره دریافت بهموقع ۱۰۲ موشک سفارشی خود ابراز نگرانی کرده است.
بیشتر بخوانید:
بازدارندگی به سبک پوتین | رونمایی از زیردریایی مخوف روسیه که میتواند سونامی ایجاد کند
بنبست پاتریوت | این رادار فوق سری میتواند موازنه قدرت را تغییر دهد
شرکت لاکهید مارتین، سازنده موشک پیشرفته PAC-3 MSE، اعلام کرده است که با توجه به اختیار پنتاگون برای اختصاص موشکها به نیازهای فوری، نمیتواند زمان قطعی تحویل به مشتریان خارجی را تضمین کند. این موشکها اکنون در فهرست حساسترین تجهیزات دفاعی آمریکا قرار دارند.
برآورد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا نشان میدهد پنتاگون در جریان جنگ امسال با ایران، نزدیک به دو سوم ذخایر اولیه موشکهای پاتریوت خود را مصرف کرده است. بخش قابل توجهی از سایر رهگیرها نیز در همان درگیری به کار گرفته شدهاند؛ موضوعی که عمق آسیبپذیری غرب را آشکارتر کرده است.
اقتصاد نامتوازن جنگ هوایی
بحران کنونی تنها حاصل یک جنگ یا یک تصمیم سیاسی نیست. ریشه آن به سالها کمتوجهی به ظرفیت تولید صنایع دفاعی بازمیگردد. کارخانههای آمریکا و اروپا هنوز با سرعت دوران صلح فعالیت میکنند، در حالی که زرادخانههای موشکی و پهپادی کشورهای رقیب با شتابی بیسابقه در حال گسترش است.
هر فروند موشک PAC-3 MSE حدود چهار تا پنج میلیون دلار قیمت دارد؛ در مقابل، موشکهای بالستیک مهاجم و بهویژه پهپادهای شاهد، بسیار ارزانتر تولید میشوند. همین تفاوت، دفاع هوایی را به رقابتی اقتصادی تبدیل کرده است؛ رقابتی که در آن مهاجم میتواند با سلاحی ارزان، مدافع را وادار به شلیک مهماتی چندین برابر گرانتر کند.
یک افسر کویتی در نشستی در مؤسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا هشدار داده بود اگر دشمن بتواند پهپاد انتحاری را با قیمت یک خودروی دستدوم به کار گیرد، اما پاسخ مدافع موشکی به ارزش یک آپارتمان کوچک در لندن باشد، حتی موفقیت در رهگیری تکتک اهداف نیز الزاما به معنای پیروزی در جنگ اقتصادی نیست.
این معادله زمانی دشوارتر میشود که برای افزایش احتمال اصابت، به سوی هر هدف دو موشک رهگیر شلیک شود.
سقوط نرخ رهگیری در اوکراین
اوکراین در سالهای اخیر شبکهای چندلایه برای مقابله با حملات هوایی روسیه ایجاد کرده است. این کشور در مقابله با پهپادها توانمندتر شده و با کمک سامانههای اروپایی میتواند بخش زیادی از موشکهای کروز را نیز سرنگون کند. اما در برابر موشکهای بالستیک روسیه، از جمله اسکندرام و کینژال، پاتریوت همچنان اصلیترین گزینه است.
کییف در ماه مارس اعلام کرده بود حدود ۷۰ درصد موشکهای بالستیک روسیه را رهگیری میکند. این میزان در ژوئیه به حدود ۲۰ درصد کاهش یافت و در پنجم اوت، طی یک شب حتی یک موشک بالستیک نیز رهگیری نشد. نیروی هوایی اوکراین پس از آن انتشار منظم آمار رهگیری را متوقف کرد؛ اقدامی که نشانهای آشکار از حساسیت و شدت بحران بود.
روسیه نیز با مشاهده کاهش توان دفاعی اوکراین، تولید موشکهای خود را افزایش داده است؛ روندی که فشار بر سامانههای دفاعی و ذخایر محدود رهگیرها را بیشتر میکند.
تلاش برای افزایش تولید
اوکراین برای ماههای سرد پیشرو دستکم ۳۰۰ موشک پاتریوت درخواست کرده است، اما کشورهای اروپایی نیز تمایل چندانی به واگذاری ذخایر خود ندارند. آلمان، یونان، لهستان و اسپانیا از جمله کشورهایی هستند که هنوز ذخایر قابلقبولی در اختیار دارند، اما تهدیدهای امنیتی منطقهای، انتقال این موشکها به اوکراین را دشوار کرده است.
سازندگان تسلیحات توافق کردهاند تولید سالانه PAC-3 را از حدود ۶۰۰ فروند به نزدیک دو هزار فروند در ابتدای دهه ۲۰۳۰ افزایش دهند. با این حال، قراردادهای اصلی برای جهش سریع تولید هنوز از سوی پنتاگون نهایی نشده است. ژاپن نیز سالانه حدود ۳۰ فروند رهگیر PAC-3 را تحت لیسانس تولید میکند و اروپا در حال آمادهسازی تولید نسخه قدیمیتر PAC-2 در آلمان است.
جستوجو برای رهگیرهای ارزانتر
در کنار افزایش تولید، توسعه سامانههای کمهزینهتر نیز دنبال میشود. پروژه «فریا» با مشارکت شرکت اوکراینی Fire Point و چند شرکت تسلیحاتی اروپایی، قصد دارد رهگیری تولید کند که هزینه آن حدود یکچهارم PAC-3 باشد. آزمایشهای این سامانه قرار است سال آینده آغاز شود، هرچند برخی کارشناسان تحقق این هدف را بلندپروازانه میدانند.
تایوان نیز به دنبال افزایش تولید موشکهای Sky Bow III و Sky Bow IV است. لاکهید مارتین هم روی نسخهای کوچکتر و ارزانتر از پاتریوت، موسوم به «بیبی پاتریوت»، کار میکند که ممکن است از سال ۲۰۲۸ وارد خط تولید شود.
لیزرها نیز گزینهای امیدوارکننده هستند، اما نمونههای آزمایشی آمریکا و اسرائیل تاکنون بیشتر در برابر پهپادها عملکرد موفقی داشتهاند و هنوز راه زیادی تا مقابله مؤثر با موشکهای بالستیک در پیش دارند.
کماندار را بزن، نه تیر را
برخی کارشناسان معتقدند راهحل بحران تنها در افزایش تعداد رهگیرها خلاصه نمیشود. ژنرال بازنشسته آمریکایی، دیوید دپتولا، میگوید دفاع هوایی باید با عملیات تهاجمی درهمتنیده باشد؛ زیرا ارزانترین رهگیر، موشکی است که هرگز مجبور به شلیک آن نمیشوید، چون سکوی پرتاب یا کارخانه تولید آن پیشتر منهدم شده است.
بر اساس این دیدگاه، هدف قرار دادن انبارهای مهمات، مراکز فرماندهی، کارخانههای تولید موشک و سکوهای پرتاب میتواند فشار را از روی شبکه دفاعی بردارد. با این حال، آمریکا در حوزه تسلیحات تهاجمی دوربرد نیز با کاهش ذخایر مواجه است و بنا بر برخی برآوردها، حدود یکسوم از نزدیک به سه هزار موشک کروز تاماهاوک خود را مصرف کرده است.
هشدار برای جنگ احتمالی با چین
این بحران پرسشی بزرگتر را نیز پیش روی واشنگتن گذاشته است: اگر آمریکا وارد جنگی گسترده با چین شود، آیا ذخایر دفاع هوایی آن پاسخگوی تهدیدهای پکن خواهد بود؟
موشکهای چینی میتوانند پایگاههای آمریکا در هاوایی و آلاسکا و همچنین ناوهای این کشور در اقیانوس آرام را هدف قرار دهند. یک مطالعه بنیاد هریتیج برآورد کرده است که آمریکا برای دفاع در برابر چین به بیش از ۱۹ هزار موشک رهگیر پاتریوت نیاز خواهد داشت؛ رقمی چندین برابر ذخایر کنونی.
برای اوکراین اما این نگرانی آینده نیست. شهروندان این کشور همین امروز شبها را در پناهگاه سپری میکنند. نزدیک شدن زمستان و تداوم حملات روسیه نشان میدهد سرنوشت جنگ هوایی، تنها به فناوری سامانهها وابسته نیست؛ بلکه به ظرفیت تولید مهماتی بستگی دارد که بتوانند این سامانهها را برای ادامه نبرد فعال نگه دارند.
