از قدیمی‌ترین دانشگاه نظامی ایران چه می‌دانیم؟

۱۵ اسفند ماه ۱۴۰۴ دانشگاه جنگ واقع در میدان حر مورد حمله آمریکا و اسرائیل قرار گرفت. این دانشگاه ساختمانی قدیمی است که در فهرست آثار تاریخی ایران ثبت شده است. همچنین در این ساختمان در حال حاضر انتشارات دانشگاه دافوس قرار دارد.

دانشگاه جنگ که از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های ایران به شمار می‌رود. دانشگاه نظامی متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران است، که به ارائه‌ دوره‌های تخصصی آموزش علمی و نظامی برای ارتقای قدرت دفاعی ایران می‌پردازد. نیروهای نظامی در این دانشگاه برای اخذ درجه‌های بالاتر از سرهنگی و فوق‌لیسانس می‌توانند اقدام کنند. دانشگاه دافوس بعد از دانشگاه تهران، باسابقه‌ترین نهاد آموزش عالی کشور محسوب می‌شود.

سنگ بنای این دانشگاه در سال ۱۳۱۲ و هم‌زمان با تاسیس دانشگاه تهران و در دوره‌ی رضاشاه پهلوی در محل کنونی (میدان پاستور) گذاشته شد. در سال ۱۳۱۴ از وزارت امور خارجه فرانسه خواسته شد تا برای تشکیل چنین دانشگاهی تعدادی افسر تحصیل‌کرده به ایران اعزام نمایند. این تقاضا با موافقت دولت فرانسه قرار گرفت و هیاتی به ایران برای انجام این ماموریت فرستاده شد.

دولت فرانسه یک هیات هفت‌نفری به شرح زیر به ایران اعزام نمود:

سپهبد فرانسوا ژرژ ژاندر ( رئیس هیات)

سرهنگ روایه (افسر پیاده‌نظام)

سرهنگ پشو (افسر مهندس و استحکامات)

سرهنگ کنستانت (متخصص توپخانه)

سرهنگ برسک (متخصص در امور مالی)

سرهنگ شووان یار (متخصص پیاده‌نظام)

سرگرد سیمون (مخابرات)

سه افسر فرانسوی نیز که پیش‌تر در ایران استخدام شده بودند، به جمع این هیات اضافه شدند. این سه نفر عبارت بودند از:

سرهنگ کالدور (متخصص در سواره‌نظام)

سرگرد دولاکور (متخصص پیاده‌نظام)

سرگرد بودنیا (معلم نقشه‌برداری)

بعد از ورود افسران از فرانسه ساختمان سابق دانشگاه جنگ که عمارت تیمورتاش بود و در شمال باغ شاه تهران قرار داشت تحویل آن‌ها گردید و دانشگاه جنگ رسما از مهرماه ۱۳۱۴ خورشیدی فعالیت خود را آغاز کرد.

ساختمان سابق دانشگاه جنگ خانه‌ تیمورتاش نام داشت که به عمارت کلاه‌فرنگی نیز مشهور بود. عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار رضاشاه بود که بنا به دلایلی مورد بی‌مهری رضاخان قرار گرفت. رضاشاه پس از قتل وی منزل شخصی‌اش را مصادره و جهت احداث دانشگاه جنگ در اختیار ارتش گذاشت. این عمارت تا اوایل سال ۱۳۹۵ خورشیدی هم‌چنان ستاد فرماندهی دانشگاه دافوس ارتش بود. در فاز نخست طبقه‌ اول این ساختمان به دستور امیر سرتیپ دوم حسین ولی‌وند زمانی فرمانده این دانشگاه در سال ۱۳۹۲ به موزه‌ نظامی با نام موزه‌ جنگ اختصاص یافت. امروز نیز درهای این موزه‌ بی‌نظیر در روزهایی از هفته به روی علاقه‌مندان باز می‌شود.

دانشگاه جنگ دارای ۲ دوره اصلی بود:

دوره فرماندهی: مدت این دوره یک سال بود.

دوره‌ ستاد: مدت آن دو سال بود. افسرانی که موفق می‌شدند دوره‌ ستاد را طی کنند، نوار کلاه و لباس آن‌ها به مشکی تبدیل می‌شد و واکسیل (رشته‌ای به رنگ زرد یا سفید که افسران روی دوش و جلوی سینه آویزان می‌کنند) ستادی هم بر شانه‌ سمت چپ آن‌ها اضافه می‌شد.

وقوع جنگ جهانی دوم باعث شد که در اواخر سال ۱۳۱۷ افسران فرانسوی ایران را ترک کنند. بنابراین گروهی از افسران ایرانی فارغ‌التحصیل دانشگاه جنگ جایگزین آن‌ها شده و مسئولیت طرح‌ریزی آموزش‌ها و تدریس را در دست گرفتند. در سال ۱۳۲۲ به علت مشکلات ناشی از وقوع جنگ دوم جهانی و اشغال ایران، دانشگاه به‌طور موقت تعطیل شد.

در سال ۱۳۲۶ دانشگاه جنگ کمی متفاوت از قبل بازگشایی شد. تجدید نظر کلی در طول دوره و آموزش‌های موجود انجام شد و نام آن نیز به «دانشگاه فرماندهی و ستاد» تغییر یافت. در سال ۱۳۴۰ دانشگاه دیگری با نام« دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک» تاسیس شد. مجموعه‌ این دو دانشگاه مجددا تحت نام دانشگاه جنگ در تابعیت ریاست ستاد ارتش قرار گرفت. در سال ۱۳۴۴ برحسب ضرورت و مصالح آموزشی دانشگاه جنگ منحل شد و دانشگاه‌های فرماندهی و ستاد نیروی زمینی (در تابعیت نیروی زمینی شاهنشاهی ایران) و دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک (در تابعیت ستاد مشترک ارتش شاهنشاهی ایران) ایجاد شدند.

با شروع جنگ ایران و عراق حضور افسران و اساتید دافوس در مناطق عملیاتی احساس شد به همین علت دانشگاه برای مدت کوتاهی تعطیل شد. افسران جهت آموزش نیروها و هم‌چنین اساتید جهت طراحی عملیاتی و... وارد میدان شدند. با انتصاب امیر سپهبد شهید صیاد شیرازی به فرماندهی نیروی زمینی ارتش، این مجموعه از سال ۱۳۶۱ آموزش‌های فرماندهی و ستاد را دوباره آغاز کرد. استادان دافوس نقش موثری در طرح‌ریزی عملیات‌های بزرگی مانند ثامن‌الائمه (ع)، طریق‌القدس، فتح‌المبین، کربلای ۶، والفجر ۴ و... داشتند. ازجمله کسانی که در این عملیات نقش‌ مهمی را ایفا کردند، می‌توان امیر سرتیپ‌دوم ستاد مسعود بختیاری و امیر سرتیپ‌دوم ستاد نصرت‌الله معین‌وزیری نام برد.

در سال ۱۳۶۹ پس از تدوین و تصویب قانون ارتش جمهوری اسلامی، دانشگاه‌های فرماندهی و ستاد نیروی زمینی، نیروی هوایی و نیروی دریایی در یکدیگر ادغام شدند و با نام دانشگاه‌های فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران (دافوس آجا) تحت فرماندهی واحد ستاد مشترک ارتش قرار گرفتند.

درواقع فعالیت دانشگاه جنگ در دو دوره، یکی از سال ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۶ خورشیدی هم‌زمان با جنگ جهانی دوم و یکی از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۶۱ با شروع جنگ تحمیلی ایران و عراق متوقف گردید.

متقاضیان ورود به این دانشگاه، باید مدرک کارشناسی دانشگاهی مورد تایید وزارت علوم تحقیقات و فناوری را اخذ کنند و هم‌چنین از پیشینه‌ خدمتی مورد تایید ستاد تا درجه‌ سرگردی یعنی چیزی حدود ۱۵ سال خدمت برخوردار باشند. هم‌چنین گذراندن دوره‌های مختلف نظامی ازجمله دوره‌ عالی رسته‌ای و موفقیت در آزمون ورودی و پذیرفته شدن در مصاحبه‌ی داخلی دانشگاه از دیگر شرایط پذیرش دانشجو در دانشگاه دافوس است.

شایان ‌ذکر است تعدادی از اساتید و افسران ارشد نیروی زمینی و دافوس جهت اجرای برنامه‌های آموزشی و بسترسازی لازم جهت تشکیل دانشکده‌ دافوس در سپاه پاسداران کمک کردند که از این میان می‌توان به امیر سرتیپ‌دوم «نصرت‌الله معین‌وزیری»، امیر سرتیپ‌دوم «عبدالحسین مفید»، امیر سرتیپ‌دوم «غلامحسین امیربیگی»، مرحوم امیر سرتیپ‌دوم «موسوی قویدل»، مرحوم امیر سرتیپ‌دوم «سیروس لطفی» و مرحوم امیر سرتیپ‌دوم «غلامحسین قرایی» اشاره کرد.

دانشگاه جنگ (عمارت فتح المبین) به شماره‌ی ۳۱۵۸۴ به عنوان یک اثر تاریخی-فرهنگی در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده است.