تقسیم نقش پاکستان و عمان در راهبرد جدید پکن
چرا چین در مقطع کنونی از میانجیگری عمان حمایت می‌کند؟
حمایت چین از ابتکار جدید عمان برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن را نمی‌توان به معنای کنار گذاشتن پاکستان یا تغییر رویکرد پکن در قبال اسلام‌آباد ارزیابی کرد.
بر اساس گزارش المیادین به نقل از یک منبع آسیایی، سفر سلطان عمان به چین صرفاً تشریفاتی نبوده و محور اصلی مذاکرات، بررسی ابتکار جدید مسقط برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن با پشتوانه اقتصادی و امنیتی چین بوده است.
همچنین دو کشور درباره بازگشت ایران و آمریکا به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و ازسرگیری گفت‌وگوها توافق کرده‌اند.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که چین پیش‌تر از نقش پاکستان در شکل‌گیری تفاهم‌نامه اسلام‌آباد حمایت کرده بود و همچنان بر ضرورت بازگشت طرفین به این چارچوب تأکید دارد.
از اسلام‌آباد تا مسقط؛ تغییر میانجی یا تکمیل مسیر دیپلماسی؟
پاکستان در مرحله نخست جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران توانست به‌واسطه روابط سیاسی و امنیتی با تهران و مناسبات خود با واشنگتن، نقش مهمی در انتقال پیام‌ها و ایجاد زمینه تفاهم ایفا کند.
این کشور برای چین نیز از اهمیت راهبردی برخوردار است؛ چراکه روابط نزدیک سیاسی، نظامی و اقتصادی دو کشور و پروژه کریدور اقتصادی چین و پاکستان، اسلام‌آباد را به یکی از شرکای مهم پکن تبدیل کرده است.
از این منظر، حمایت چین از میانجیگری پاکستان علاوه بر کمک به کاهش تنش منطقه‌ای، به تقویت جایگاه یکی از متحدان مهم این کشور نیز منجر می‌شد.
با این حال، عمان از ویژگی‌هایی برخوردار است که در شرایط فعلی می‌تواند مکمل نقش پاکستان باشد.
مسقط سابقه طولانی در ایجاد کانال‌های محرمانه ارتباطی میان ایران و آمریکا دارد و مذاکرات محرمانه دو کشور در سال ۲۰۱۳ که زمینه‌ساز توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ شد، نمونه‌ای از این ظرفیت دیپلماتیک است.
عمان همچنین توانسته روابط متوازنی با تهران و واشنگتن حفظ کند و در مقاطع حساس، بستر انتقال پیام‌ها و مدیریت اختلافات را فراهم آورد.
از این رو، در شرایطی که مذاکرات احتمالی دیگر صرفاً به ایجاد یک تفاهم اولیه محدود نیست و موضوعاتی مانند تضمین‌های امنیتی، تحریم‌ها، تنگه هرمز و جلوگیری از بازگشت درگیری در دستور کار قرار دارد، استفاده از ظرفیت عمان برای چین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
امنیت انرژی و منافع اقتصادی
عامل مهم دیگر، امنیت انرژی است. چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان و واردکنندگان انرژی جهان، نسبت به هرگونه اختلال پایدار در تنگه هرمز حساسیت بالایی دارد.
تداوم تشدید تنش میان ایران و آمریکا می‌تواند هزینه واردات انرژی، بیمه کشتی‌ها، حمل‌ونقل دریایی و تجارت خارجی چین را افزایش دهد.
در نتیجه، پکن صرفاً به دنبال جلوگیری از یک جنگ منطقه‌ای نیست، بلکه می‌خواهد از تبدیل بحران به تهدیدی علیه امنیت اقتصادی خود جلوگیری کند.
از سوی دیگر، حمایت چین از عمان با اهداف اقتصادی بلندمدت این کشور در خلیج فارس نیز ارتباط دارد.
توافق دو کشور برای تقویت همکاری در بخش نفت و گاز و توسعه انرژی‌های نو نشان می‌دهد که مناسبات پکن و مسقط تنها به پرونده ایران و آمریکا محدود نیست.
چین در سال‌های اخیر تلاش کرده است حضور اقتصادی خود را در کشورهای عربی گسترش دهد و هم‌زمان جایگاه سیاسی و دیپلماتیک خود را در ترتیبات منطقه‌ای ارتقا بخشد.
کاهش تنش میان تهران و واشنگتن، علاوه بر حفاظت از منافع انرژی چین، زمینه مساعدتری برای سرمایه‌گذاری و توسعه روابط اقتصادی با کشورهای عربی فراهم می‌کند.
راهبرد چندمسیره چین
چین همچنان تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را مبنای بازگشت به مذاکرات می‌داند. مواضع رسمی پکن در ماه‌های گذشته نیز نشان داده است که این کشور از تلاش‌های پاکستان حمایت می‌کند و خواستار حفظ دستاوردهای دیپلماتیک آن است.
بنابراین، نمی‌توان از جایگزینی کامل پاکستان با عمان سخن گفت. به نظر می‌رسد چین به دنبال نوعی تقسیم کار غیررسمی میان این دو کشور است؛ به این معنا که پاکستان همچنان ظرفیت سیاسی و منطقه‌ای خود را برای حفظ چارچوب تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به کار گیرد و عمان مسیر ارتباط مستقیم‌تر و کم‌حاشیه‌تر میان تهران و واشنگتن را تسهیل کند.
در سطحی کلان‌تر، پکن با این رویکرد به دنبال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان بازیگری مؤثر در مدیریت بحران‌های غرب آسیاست. چین نمی‌خواهد روابط راهبردی خود با ایران را به قیمت تضعیف مناسباتش با عربستان، امارات و دیگر کشورهای عربی دنبال کند و هم‌زمان تمایلی ندارد که تشدید بحران منطقه‌ای به افزایش تنش‌های نظامی و گسترش نفوذ امنیتی آمریکا منجر شود.
از این منظر، حمایت از میانجیگری عمان فرصتی برای پیوند دادن منافع اقتصادی، امنیت انرژی و دیپلماسی منطقه‌ای چین فراهم می‌کند.
