اگر جنگ شبکه بانکی را مختل کند، با کارت بانکی چه می‌کنیم؟ | مانور جنگی برای کارت‌خوان‌ها و خودپردازها
در شرایط جنگی، اختلال در زیرساخت‌های بانکی می‌تواند زندگی روزمره مردم را با چالشی جدی روبه‌رو کند؛ از خریدهای ساده با کارت بانکی گرفته تا پرداخت حقوق، انتقال وجه و تسویه حساب‌های کلان.
به گزارش خبرفوری، گزارشی تازه از پژوهشکده پولی و بانکی نشان می‌دهد که تاب‌آوری نظام پرداخت ایران فقط به عملکرد بانک‌ها وابسته نیست و آسیب‌دیدن زیرساخت‌های برق، مخابرات و تبادل داده نیز می‌تواند زنجیره پرداخت را مختل کند.
پژوهشکده پولی و بانکی در گزارشی با عنوان «تاب‌آوری نظام پرداخت ایران در شرایط جنگ» ضمن بررسی تجربه کشورهای درگیر جنگ و بحران‌های سایبری، نقاط ضعف شبکه پرداخت کشور را شناسایی کرده و برای افزایش آمادگی در برابر اختلال‌های احتمالی، مجموعه‌ای از راهکارها را پیشنهاد داده است.
پنج مسیر برای اختلال در شبکه پرداخت
بر اساس این گزارش، نخستین مسیر اختلال، آسیب به زیرساخت‌های ارتباطی و انرژی است. قطع برق، اختلال در شبکه مخابراتی یا مشکل در انتقال داده‌ها می‌تواند دسترسی به خدمات بانکی را حتی در شرایطی که سامانه‌های اصلی بانک‌ها فعال هستند، دشوار کند.
بیشتر بخوانید:
۸۰۰ تماس و یک پرونده امنیتی؛ زنی که توطئه ترور قالیباف را لو داد | آیدا چاوز کیست؟
سلامت روان ایرانی‌ها زیر فشار تورم و بلاتکلیفی؛ زنگ خطر به صدا درآمد
رونمایی از پیشگویی باباوانگا برای آبان امسال!
تماس‌های مکرر پزشکیان و علی‌اف | منطق تداوم روابط تهران با متحد اسرائیل چیست؟
دومین مسیر، آسیب به سامانه‌های انتقال وجه و تسویه است. اختلال در این بخش ممکن است علاوه بر پرداخت‌های روزمره، تسویه‌های کلان، روابط بین‌بانکی و انجام تعهدات مالی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
سومین عامل، از کار افتادن بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و مراکز داده است. در چنین وضعیتی، فعال‌بودن سامانه‌های مرکزی لزوما به معنای تداوم خدمت‌رسانی به مشتریان نخواهد بود.
چهارمین مسیر به محدودشدن دسترسی مردم به کارت‌های بانکی، خودپردازها، درگاه‌های اینترنتی، همراه‌بانک‌ها و شعب مربوط می‌شود. در شرایط جنگی، جابه‌جایی جمعیت و افزایش تقاضا برای دریافت وجه نقد نیز ممکن است فشار بیشتری بر خدمات بانکی در برخی مناطق وارد کند.
پنجمین تهدید، حملات سایبری است؛ حملاتی که می‌توانند نه‌تنها ارائه خدمات، بلکه صحت اطلاعات مالی، فرایند تسویه و اعتماد عمومی به شبکه بانکی را نیز با مشکل مواجه کنند.
اختلال در کدام سامانه‌ها چه پیامدی دارد؟
شبکه پرداخت ایران از چند لایه به‌هم‌پیوسته تشکیل شده است. سامانه ساتنا در تسویه‌های کلان و انتقال وجوه بین‌بانکی نقش دارد، در حالی که اختلال در پایا می‌تواند پرداخت حقوق، مستمری و اقساط را به تأخیر بیندازد.
از سوی دیگر، اختلال در شتاب و شاپرک مستقیما بر تراکنش‌های کارتی و خریدهای روزمره مردم اثر می‌گذارد. بنابراین، آسیب به هر یک از این اجزا ممکن است پیامدهایی فراتر از یک مشکل فنی داشته باشد و فعالیت اقتصادی خانوارها و کسب‌وکارها را مختل کند.
گزارش تأکید می‌کند که مسئله اصلی، تنها حفظ فعالیت سامانه‌های مرکزی نیست؛ بلکه باید مشخص شود مردم در صورت بروز بحران چگونه به پول خود دسترسی خواهند داشت و پرداخت‌های ضروری چگونه ادامه پیدا می‌کند.
نقشه راه برای روزهای بحرانی
پژوهشکده پولی و بانکی برای افزایش تاب‌آوری شبکه پرداخت، سه افق زمانی را پیشنهاد کرده است. در کوتاه‌مدت، باید خدمات حیاتی اولویت‌بندی شوند، ذخایر پول نقد سامان بگیرند، خودپردازهای ضروری شناسایی شوند و مسئولیت مدیریت بحران به‌روشنی مشخص شود.
در میان‌مدت، تقویت زیرساخت‌های پشتیبان برق و ارتباطات، کاهش وابستگی به خدمات بیرونی و برگزاری مانورهای عملیاتی برای شبیه‌سازی اختلال‌های هم‌زمان ضروری است.
در بلندمدت نیز تاب‌آوری باید به بخشی از نظام نظارت و حکمرانی بانک مرکزی تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که مسیرهای جایگزین پرداخت، زمان قابل‌تحمل اختلال و شیوه بازگشت خدمات به وضعیت عادی از پیش تعریف شده باشند.
در مجموع، آزمون واقعی آمادگی شبکه پرداخت در شرایط جنگی، فقط روشن‌ماندن سامانه‌های بانکی نیست؛ بلکه توانایی حفظ دسترسی مردم به پول، انجام خریدهای ضروری و تداوم فعالیت اقتصادی در زمان بحران است.
