فروپاشی بیصدای آموزش عالی در آفریقای جنوبی
در آفریقای جنوبی، "فروپاشی بیصدای آموزش عالی" نه با یک بحران ناگهانی، بلکه در سکوت و بهتدریج در حال وقوع است؛ جایی که سوءمدیریت، فساد ساختاری و مداخلات سیاسی، ستونهای آموزش عالی را از درون تضعیف کرده و آینده یکی از کلیدیترین نهادهای توسعه کشور را با تهدیدی جدی مواجه ساخته است.
گزارشهای اخیر و اظهارات دکتر سفوکو راموشابا (کسی که در سمتهای مدیریتی در دانشگاههای مهم آفریقای جنوبی از جمله دانشگاه فناوری وال، دانشگاه ژوهانسبورگ و دانشگاه نلسون ماندلا فعالیت داشته است) تصویری نگرانکننده از وضعیت آموزش عالی در آفریقای جنوبی ترسیم میکند؛ وضعیتی که نه حاصل یک بحران ناگهانی، بلکه نتیجه فرسایش تدریجی و انباشته از سوءمدیریت، فساد و مداخلات سیاسی است. این الگو، که در بسیاری از نهادهای عمومی در کشورهای در حال توسعه نیز دیده میشود، نشان میدهد فروپاشی نهادی بیش از آنکه یک رویداد باشد، یک فرآیند است.
نکته کلیدی در تحلیل راموشابا، تاکید بر «حکمرانی ضعیف» بهعنوان ریشه اصلی بحران است. ساختارهای مدیریتی دانشگاهها—اعم از شوراهای دانشگاه و روسا—بهجای ایفای نقش نظارتی و راهبردی، در مواردی خود به بخشی از مشکل تبدیل شدهاند. وقتی انتصابها بر اساس روابط سیاسی، وفاداری یا ملاحظات غیرحرفهای انجام شود، نتیجه طبیعی آن کاهش کارآمدی، افت کیفیت تصمیمگیری و در نهایت تضعیف کل نهاد است.
یکی از ابعاد قابلتوجه این بحران، تبدیل برخی دانشگاهها به «صحنه جرم» و «میدان درگیری» است. اشاره به خشونت، ترورهای ادعایی و ناآرامیهای داخلی نشان میدهد که بحران از سطح اداری فراتر رفته و به یک مساله امنیتی تبدیل شده است. این وضعیت، محیطی نامناسب برای آموزش و تحقیق ایجاد میکند و میتواند به فرار نخبگان و کاهش جذب دانشجویان بینالمللی منجر شود.
با این حال، نکته پیچیدهتر در این تحلیل، تضاد میان روایتهای رسمی و انتقادی است. برای مثال، دانشگاه UNISA ادعاهای مربوط به ضعف حکمرانی را رد کرده و به گزارشهای حسابرسی مثبت خود استناد میکند، در حالی که یک گزارش مستقل از بحران عمیق مدیریتی و عملیاتی سخن میگوید. این شکاف روایتی، نشاندهنده چالشی جدی در شفافیت و پاسخگویی است؛ جایی که حتی ارزیابی وضعیت واقعی نیز محل مناقشه قرار میگیرد.
تحلیلگران بر این باورند که راهحلهای پیشنهادی—از جمله اصلاح ساختارهای حکمرانی، تقویت نظارت مالی، شایستهسالاری در انتصابها و مقابله جدی با فساد—اگرچه ضروریاند، اما اجرای آنها مستلزم اراده سیاسی قوی و تغییرات عمیق نهادی است. بدون چنین تحولاتی، خطر ادامه روند فرسایشی و حتی فروپاشی برخی از مهمترین مراکز آموزش عالی آفریقای جنوبی همچنان جدی خواهد بود.
