صبحانه دیرهنگام و خطر مرگ زودرس در سالمندان
با افزایش سن، بسیاری از جنبههای زندگی روزمره تغییر میکنند؛ الگوهای خواب ممکن است دگرگون شوند، سطح انرژی در طول روز نوسان پیدا کند و برنامههای روزانه شکل دیگری به خود بگیرند همچنین عادات غذایی معمولا همراه با افزایش سن تغییر میکنند.
برخی افراد سالمند علاقه خود را به بعضی غذاها از دست میدهند، در حالی که برخی دیگر به خوراکیهای جدیدی گرایش پیدا میکنند. دانشمندان سالهاست درباره نوع غذاهایی که سالمندان مصرف میکنند و تاثیر رژیم غذایی بر سلامت آنان تحقیق میکنند، اما اکنون توجه پژوهشگران به پرسش مهم دیگری جلب شده است؛ «افراد چه زمانی غذا میخورند؟».
نتایج پژوهش جدید نشان میدهد، زمان صرف وعدههای غذایی میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت جسمی و روانی افراد در اختیار قرار دهد. بهویژه، پژوهشگران دریافتند سالمندانی که بهطور منظم صبحانه خود را در ساعات دیرتری از روز مصرف میکنند، ممکن است با خطر بیشتر مشکلات سلامتی و حتی افزایش خطر مرگ در طول زمان مواجه شوند.
این پژوهش دانشمندان از مرکز درمانی و پژوهشی «مس جنرال بریگام» و چند موسسه همکار، یکی از جامعترین تحقیقات درباره تغییر زمان وعدههای غذایی در دوران سالمندی و تاثیر احتمالی آن بر سلامت بلندمدت به شمار میرود.
بررسی وضعیت نزدیک به ۳۰۰۰ نفر طی بیش از دو دهه
پژوهشگران دادههای مربوط به نزدیک به ۳۰۰۰ بزرگسال ساکن بریتانیا را بررسی کردند. سن شرکتکنندگان بین ۴۲ تا ۹۴ سال بود. یکی از مهمترین نقاط قوت این پژوهش، طولانی بودن دوره پیگیری آن بود. آنان بیش از ۲۰ سال وضعیت شرکتکنندگان را زیر نظر گرفتند و اطلاعات دقیقی درباره عادات غذایی، بیماریها، سبک زندگی و سوابق پزشکی آنان جمعآوری کردند.
در طول این پژوهش، نمونههای خون و سایر شاخصهای سلامت نیز ثبت شد. این موضوع به پژوهشگران امکان داد تا ارتباط میان زمان غذا خوردن و طیف گستردهای از پیامدهای جسمی و روانی را بررسی کنند.
وعدههای غذایی با افزایش سن به ساعات دیرتری منتقل میشوند
یکی از الگوهای قابلتوجه این بود که افراد با افزایش سن، وعدههای غذایی خود را به زمانهای دیرتری از روز منتقل میکردند. صبحانه و شام معمولا در ساعات دیرتری مصرف میشد و سالمندان اغلب غذاهای خود را در یک بازه زمانی کوتاهتر در طول روز میخوردند. به عبارت دیگر، فاصله زمانی میان نخستین و آخرین وعده غذایی روزانه آنان کاهش مییافت.
در نگاه اول، این تغییرات ممکن است چندان مهم به نظر نرسند، اما پژوهشگران دریافتند، زمانبندی وعدههای غذایی ارتباط نزدیکی با سلامت کلی افراد دارد. بهویژه، کسانی که صبحانه خود را به تعویق میانداختند، بیشتر با مشکلات مختلف سلامتی روبهرو بودند.
ارتباط صبحانه دیرهنگام با خستگی و افسردگی
این مشکلات هم جنبه جسمی و هم جنبه روانی داشتند. برای مثال، افرادی که دیرتر صبحانه میخوردند، بیشتر احساس خستگی و بیحالی را گزارش میکردند. همچنین احتمال بروز نشانههای افسردگی در آنان بیشتر بود.
برخی از شرکتکنندگان با مشکلات دندانی روبهرو بودند که غذا خوردن را برای آنان دشوار یا دردناک میکرد. گروهی دیگر نیز در آماده کردن غذا با مشکل مواجه بودند و همین مسئله موجب میشد نخستین وعده غذایی روز خود را دیرتر مصرف کنند.
خواب و غذا خوردن ارتباطی نزدیک دارند
نتایج این پژوهش همچنین ارتباط محکمی میان الگوهای خواب و زمان غذا خوردن نشان داد. شرکتکنندگانی که از کیفیت خواب پایینتری برخوردار بودند، بیشتر تمایل داشتند وعدههای غذایی خود را در ساعات دیرتری از روز مصرف کنند.
این نتیجه چندان عجیب نیست، زیرا خواب بر بسیاری از سیستمهای بدن تاثیر میگذارد. خواب نامناسب میتواند احساس گرسنگی، سطح انرژی، خلقوخوی و ساعت زیستی بدن را تحت تاثیر قرار دهد؛ عواملی که همگی در تعیین زمان غذا خوردن نقش دارند.
صبحانه دیرتر و خطر بیشتر مرگ
شاید چشمگیرترین یافته این پژوهش، ارتباط میان تاخیر در صرف صبحانه و طول عمر افراد بود. پژوهشگران مشاهده کردند، افرادی که بهطور مداوم صبحانه خود را در ساعات دیرتری مصرف میکردند، در طول دوره پژوهش بیشتر از سایرین در معرض خطر مرگ قرار داشتند.
البته این موضوع به معنای آن نیست که خوردن صبحانه دیرهنگام بهطور مستقیم موجب مرگ میشود. این پژوهش نمیتواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند. در عوض، یافتهها نشان میدهند که تاخیر در زمان صرف غذا ممکن است نشانهای هشداردهنده از وجود مشکلات سلامت باشد. به بیان دیگر، صبحانه دیرهنگام احتمالا بازتابی از مشکلات زمینهای و نه دلیل مستقیم بیماری یا مرگ است.
نقش ساعت زیستی بدن
پژوهشگران همچنین دریافتند ساعت زیستی طبیعی افراد بر زمان صرف غذا تاثیر میگذارد. برخی افراد بهطور طبیعی تمایل دارند شبها دیرتر بخوابند و صبحها نیز دیرتر از خواب برخیزند. این افراد که معمولا «شبزندهدار» نامیده میشوند، در مقایسه با کسانی که برنامه خواب زودهنگام دارند، وعدههای غذایی خود را نیز در ساعات دیرتری مصرف میکنند.
حسن دشتی، پژوهشگر علوم تغذیه و یکی از پژوهشگران این پژوهش توضیح داد که تغییر در زمان صرف وعدههای غذایی میتواند راهی ساده برای شناسایی مشکلات سلامت باشد. اگر سالمندی ناگهان صبحانه خود را بسیار دیرتر از گذشته مصرف کند، این موضوع ممکن است نشانهای از تغییر در وضعیت سلامت، برنامه روزانه یا شرایط زندگی وی باشد.
هشداری برای خانوادهها و مراقبان
این اطلاعات میتواند برای اعضای خانواده، مراقبان و متخصصان حوزه سلامت بسیار مفید باشد. صبحانه دیرهنگام ممکن است نشانهای از مشکلات خواب، افسردگی، بیماریهای دهان و دندان، محدودیتهای حرکتی، دشواری در آمادهسازی غذا یا سایر مشکلاتی باشد که نیازمند توجه هستند. شناسایی زودهنگام این علائم هشداردهنده میتواند امکان مداخله بهموقع را فراهم کند و از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری نماید.
اهمیت حفظ برنامه منظم روزانه
این پژوهش همچنین پرسشهای جالبی را درباره اهمیت حفظ برنامه منظم روزانه مطرح میکند. به گفته پژوهشگران، زمانبندی منظم وعدههای غذایی میتواند به حفظ عملکرد ساعت زیستی بدن کمک کند، سیستمی که نقش مهمی در تنظیم خواب، سوختوساز، سطح هورمونها و سلامت عمومی ایفا میکند. هنگامی که برنامههای روزانه نامنظم میشوند، این سیستمهای طبیعی نیز ممکن است دچار اختلال شوند.
زمان غذا خوردن به اندازه نوع غذا اهمیت دارد
یافتههای این پژوهش از آن جهت اهمیت بیشتری دارند که الگوهایی مانند روزهداری متناوب و محدود کردن زمان غذا خوردن در سالهای اخیر محبوبیت فراوانی پیدا کردهاند. در این روشها، افراد تنها در ساعات مشخصی از روز غذا مصرف میکنند.
اگرچه برخی تحقیقات از فواید احتمالی این روشها برای سلامت خبر دادهاند، اما پژوهشگران هنوز اطلاعات اندکی درباره تاثیر آنها بر سالمندان در اختیار دارند.
آلتوغ دیدیکاوغلو، یکی دیگر از پژوهشگران این پژوهش اظهار کرد: تا همین اواخر تحقیقات بسیار کمی درباره تغییر زمان غذا خوردن در سالهای پایانی زندگی و تاثیر این تغییرات بر سلامت و طول عمر انجام شده بود. این پژوهش به پر کردن این خلا دانشی کمک میکند و نشان میدهد که زمان صرف وعدههای غذایی باید در پژوهشهای مرتبط با سالمندی توجه بیشتری دریافت کند.
سالها توصیههای تغذیهای بیشتر بر این موضوع متمرکز بودند که افراد چه میخورند. با وجود اهمیت فراوان انتخاب مواد غذایی مناسب، این پژوهش نشان میدهد که زمان غذا خوردن نیز میتواند سرنخهای ارزشمندی درباره وضعیت سلامت افراد ارائه دهد.
توجه به زمان صرف وعدههای غذایی، بهویژه عادتهای مربوط به صبحانه، ممکن است به شناسایی افرادی کمک کند که به حمایت بیشتر یا ارزیابیهای پزشکی نیاز دارند.
طبق گزارش هلث، نتایج این پژوهش معنای تازهای به جمله معروف «صبحانه مهمترین وعده غذایی روز است» میبخشد. برای سالمندان، زمان خوردن صبحانه میتواند اطلاعات مهمی درباره سلامت جسمی، سلامت روان، کیفیت خواب و کیفیت کلی زندگی در اختیار قرار دهد.
یافتههای این تحقیق در نشریه پزشکی Communications Medicine منتشر شده است.
