گفتوگو با مردگان | اپلیکیشنی که سوگواری را مخدوش میکند
با پیشرفت شتابان هوش مصنوعی، فناوریها هر روز بیش از گذشته وارد خصوصیترین لایههای زندگی انسان میشوند؛ اینبار حتی به قلمرو مرگ.
به گزارش خبر فوری، مقالهای که بهتازگی در روزنامه ایتالیایی لا رپوبلیکا منتشر شده، به بررسی پدیدهای نگرانکننده میپردازد: اپلیکیشنهایی که وعده میدهند امکان گفتوگو با عزیزان درگذشته را فراهم کنند. این فناوریها که در قالب «grief-tech» یا «فناوریهای تسکین سوگ» معرفی میشوند، پرسشهای جدی اخلاقی و روانشناختی را بهدنبال داشتهاند.
این اپها با استفاده از ترکیبی از هوش مصنوعی، ویدئو، صدا و دادههای دیجیتال بهجامانده از فرد متوفی، نوعی آواتار مجازی میسازند که میتواند صحبت کند، پاسخ دهد و حتی واکنشهای احساسی شبیه انسان نشان دهد. در یکی از نمونههای تبلیغاتی، مادری به همراه نوهاش از طریق تماس تصویری با تصویر دیجیتال مادربزرگ «گفتوگو» میکنند؛ مادربزرگی که سالها پیش فوت کرده است. آنچه دیده میشود، برای بسیاری تکاندهنده و در عین حال وسوسهبرانگیز است.
بیشتر بخوانید:
آنها همه چیز را به عنوان تروما می فروشند | چگونه درد عاطفی ما به محصول تبدیل شد
چطور با غم از دست دادن یک دوست قدیمی سر کنیم؟
اما کارشناسان هشدار میدهند که این فناوری، برخلاف ظاهر تسلیبخش خود، میتواند فرآیند طبیعی سوگواری را مختل کند. روانشناسان تأکید میکنند که سوگ تنها دلتنگی نیست، بلکه شامل پذیرش فقدان، کنار آمدن با نبودن و بازسازی تدریجی زندگی بدون فرد ازدسترفته است. مواجهه با غم، هرچند دردناک، بخش ضروری این مسیر است. وقتی هوش مصنوعی جای خالی را بهطور مصنوعی «پر» میکند، خطر آن وجود دارد که فرد هرگز به مرحله پذیرش نرسد.
تحقیقات نشان دادهاند که مغز انسان نسبت به ارتباط با شخصیتهای دیجیتال واکنشی مشابه روابط واقعی نشان میدهد. حتی قطع ارتباط با یک چتبات میتواند علائمی شبیه سوگواری ایجاد کند. به همین دلیل، تداوم رابطه با نسخهای مصنوعی از یک انسان مرده، ممکن است وابستگی عاطفی ناسالم و نوعی سوگ بیپایان و معلق ایجاد کند.
از سوی دیگر، منتقدان میگویند این پدیده نشانهای از تجاریسازی اندوه انسان است؛ صنعتی که بهجای کمک به عبور از غم، آن را به منبع درآمد تبدیل میکند. مقاله لا رپوبلیکا هشدار میدهد که حذف رنج، لزوماً به معنای درمان نیست و گاهی درد، بخشی جداییناپذیر از انسان بودن است.
حالا این پرسش اساسی مطرح میشود: آیا باید اجازه داد فناوری، حتی مرگ و خاطره انسانها را بازنویسی کند؟ یا آنکه سوگواری، با تمام تلخیاش، هنوز یکی از آخرین تجربههایی است که باید انسانی باقی بماند؟
