«سونامیِ گلولای»؛ چه چیزی سیلاب مرگبار نپال را آخرالزمانی کرد؟
خبرنگار: علی محزوندر شمال نپال، در نزدیکی مرز این کشور با تبت، موج عظیمی از آب، یخ، سنگ و گل به درههای هیمالیا سرازیر شد؛ رخدادی که بیش از ۴۰۰ کشته بر جای گذاشت و صدها نفر را مفقود کرد.
به گزارش خبرفوری بررسیهای اولیه نشان میدهد این فاجعه نه یک سیلاب معمولی، بلکه نتیجه مجموعهای از رخدادهای زمینشناختی در ارتفاعات بسیار زیاد بوده است.
آغاز فاجعه از ارتفاعات
دانشمندان بر این باورند که یک رانش زمین عظیم در ارتفاعات، همراه با جابهجایی یا فروپاشی بخشی از یخچال، مقدار بسیار بزرگی از سنگ، خاک و یخ را به حرکت درآورد. این توده عظیم در مسیر خود آب را نیز با حجم و سرعت زیادی جابهجا کرد و در نهایت موجی از گلولای و آوار را به سمت پایین دره فرستاد.
بیشتر بخوانید:
خشک شدن دریای خزر هم تقصیر روسیه است | تحقیقات تازه فاش کرد
خشکسالی، یک روستای مدفونشده را پس از نیم قرن نمایان کرد
راز «آبشار خون» بعد از نیمقرن حل شد
چرا زلزلههای دوقلوی ونزوئلا اینقدر ویرانگر بودند؟
به همین دلیل، آنچه مردم در مناطق پاییندست تجربه کردند، بیشتر شبیه یک سونامی از گل و سنگ بود تا یک سیلاب معمولی. انرژی آزادشده در این فرآیند آنقدر زیاد بود که جریان آب و آوار با سرعت بالا از مسیر رودخانهها عبور کرد و هر چیزی را در مسیر خود تخریب کرد.
چرا یخچالها اهمیت دارند؟
هیمالیا یکی از مهمترین مناطق یخچالی جهان است؛ اما افزایش دمای زمین در دهههای اخیر شرایط این یخچالها را تغییر داده است. عقبنشینی یخچالها و ذوب شدن یخ میتواند در پشت یا کنار آنها دریاچههایی ایجاد کند که حجم عظیمی آب در خود نگه میدارند.
چنین محیطهایی ذاتا ناپایدار هستند. اگر بخشی از کوه، یخچال یا سنگهای اطراف فروبریزد، میتواند آب را ناگهان آزاد کند یا حجم بزرگی از یخ و سنگ را به سمت درهها بفرستد.
با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که برای تعیین نقش دقیق تغییرات اقلیمی در حادثه نپال به بررسیهای بیشتری نیاز است. نمیتوان هر فروپاشی یخچالی را مستقیما به گرمایش زمین نسبت داد، اما گرمتر شدن اقلیم میتواند شرایطی ایجاد کند که برخی از این سامانههای کوهستانی را ناپایدارتر کند.
ترکیب مرگبار آب و سنگ
یکی از ویژگیهای مهم این حادثه، حجم بسیار زیاد رسوبات و سنگهایی بود که همراه آب حرکت کردند. وقتی آب با مقدار زیادی خاک، سنگ و یخ ترکیب میشود، جریان حاصل میتواند بسیار مخربتر از سیلاب آب خالص باشد.
این نوع جریانها که به آنها جریان آوار گفته میشود، قادرند تختهسنگهای بزرگ، درختان، خودروها و حتی سازههای سنگین را با خود حمل کنند. به همین دلیل، مناطق مسکونی در مسیر رودخانهها و درههای باریک هیمالیا در برابر چنین حوادثی آسیبپذیری بالایی دارند.
خسارت گسترده در مناطق پاییندست
سیلاب و جریانهای آوار در چندین منطقه شمالی نپال خسارت ایجاد کردند و مسیرهای ارتباطی، پلها و جوامع واقع در کنار رودخانهها را تحت تأثیر قرار دادند. مناطق پاییندست نیز با خطر سیلابهای ثانویه مواجه شدند، زیرا انباشت سنگ و گل میتواند مسیر رودخانهها را موقتاً مسدود و سپس آب ذخیرهشده را ناگهان آزاد کند.
عملیات امداد نیز به دلیل شرایط دشوار کوهستانی با مشکلات جدی روبهرو شده است. نیروهای امنیتی و بالگردها برای جستوجو و نجات افراد گرفتار به کار گرفته شدهاند، اما خرابی جادهها و پلها دسترسی به برخی مناطق را دشوار کرده است.
هشداری از دل هیمالیا
فاجعه نپال بار دیگر نشان میدهد که خطرات اقلیمی و زمینشناختی در مناطق مرتفع هیمالیا چگونه میتوانند با یکدیگر ترکیب شوند و در مدت کوتاهی فاجعهای بزرگ ایجاد کنند.
در چنین شرایطی، پایش دقیق یخچالها، دریاچههای یخچالی و دامنههای ناپایدار کوهستانی اهمیت حیاتی دارد. سیستمهای هشدار سریع نیز میتوانند فرصت ارزشمندی برای تخلیه مناطق پاییندست فراهم کنند.
حادثه اخیر در نپال یادآوری تلخی است که در کوهستان، یک فروپاشی کوچک در ارتفاعات میتواند به موجی مرگبار از آب، یخ، گل و سنگ در کیلومترها پایینتر تبدیل شود.
