آمریکا تا کنون به چند کشور غرامت جنگی داده است؟
بحث دریافت غرامت جنگ از آمریکا به یکی از محورهای مورد توجه در مذاکرات پایان درگیری تبدیل شده، بررسی تجربه جنگهای معاصر نشان میدهد واشنگتن هیچگاه بهعنوان طرف شکستخورده غرامت رسمی پرداخت نکرده است. از ویتنام و افغانستان تا عراق و آلمان، تاریخ جنگها نشان میدهد غرامت بیش از آنکه صرفاً یک مسئله حقوقی باشد، به موازنه قدرت، روایت پیروزی و پذیرش شکست گره خورده است.
دریافت غرامت جنگ از آمریکا توسط ایران، یکی از موارد مورد توجه در جریان مذاکرات پایان جنگ است. غرامت جنگ یا War reparations، به منظور جبران خسارتهای جنگ از سوی طرف شکستخورده به شکلهای مختلف به طرف پیروز پرداخت میشود. در طول تاریخ، نمونههای متعددی از پرداخت غرامت وجود دارد.
با توجه به این تعریف در مورد پرداخت غرامت و این که طرف شکستخورده جنگ باید این مسئولیت را بر عهده بگیرد، آمریکا در طول تمام سالهای وجودش و درگیر شدن مستقیم و غیرمستقیم در بیش از ۲۳۰ جنگ کوچک و بزرگ، تا کنون پولی تحت عنوان خسارت یا غرامت جنگ به کشورهای دیگر پرداخت نکرده است.
هرچند در بعضی موارد، به شکلهای دیگری این موضوع در جریان همکاری، تشکیل صندوق جبران خسارت یا تسهیلات، مورد توجه قرار گرفته یا جبران شده است؛ اما هیچ سابقهای از پرداخت غرامت جنگ به عنوان کشور شکستخورده از سوی آمریکا طی سالهای گذشته وجود ندارد.
فرار از ویرانههای ویتنام
پرداخت غرامت ارتباط مستقیم با پذیرش شکست در یک جنگ و تعیین متجاوز دارد. آمریکا تا کنون شکست در هیچ جنگی را نپذیرفته است. تفاوتی ندارد که سرنوشت این جنگ چه بوده؛ آمریکاییها آوریل ۱۹۷۵ و به دنبال سقوط سایگون توسط نیروهای کمونیست تحت حمایت شوروی، بعد از ۲۰ سال از ویتنام فرار کردند.
تنها در جنگ ویتنام، آمار کشتههای دو طرف از ۱ تا ۳ و در برخی منابع تا ۴.۵ میلیون نفر تخمین زده میشود. آمریکا در این جنگ دو برابر بمبهای استفاده شده در جنگ جهانی دوم، بمب استفاده کرد.
بر اساس آمار، در این جنگ ۳۰ هزار پل، ۱۰ هزار مایل جاده و زیرساختهای حملونقل، صنعت و انرژی به طور کامل از بین رفتند یا آسیب دیدند. تولید مواد غذایی در بسیاری مناطق سقوط یا کاهش پیدا کرد چرا که میلیونها هکتار زمین کشاورزی نابود یا آلوده شدند و هزاران هکتار جنگل به خاطر استفاده آمریکا از عوامل شیمیایی به خصوص عامل نارنجی و بمبهای ناپالم از بین رفتند.
ارقام مختلفی برای میزان خسارتهای مستقیم و غیرمستقیم این جنگ برای ویتنام مطرح شده است. تنها بازسازی فیزیکی آنچه در جنگ ویتنام از بین رفت، به نرخ دلار امروز حدود ۴۵ تا ۵۰ میلیارد دلار تخمین زده میشود که اگر به موارد خسارتهای توسعهای، کشاورزی و زیستمحیطی نیز توجه نشان دهد، عددی بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار را در بر میگیرد.
عراق پس از جنگ کویت
پس از اشغال کویت توسط عراق در سال ۱۹۹۰ و پایان این جنگ در ۱۹۹۱، شورای امنیت عراق را با صدور قطعنامههایی به پرداخت غرامت به کویت محکوم کرد. بغداد باید ۵۲ میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار به افراد، شرکتها، سازمانهای دولتی کویت و دیگر طرفهای آسیب دیده از جنگ پرداخت میکرد. پرداخت این غرامت نیز از سوی کمیتهای در سازمان ملل پیگیری میشد. دولت عراق آخرین قسط غرامت کویت را در دسامبر ۲۰۲۱ پرداخت کرد.
افغانستان پس از نیم قرن جنگ
یکی از سنگینترین تجربیات مربوط به موضوع خسارتهای جنگ، مربوط به افغانستان است. این کشور از سال ۱۹۷۹ تا ۲۰۲۱ تقریباً به طور مستمر درگیر جنگ بود. جستجو در منابع مختلف نشان میدهد که اگر امروز افغانها بخواهند از روسها به خاطر ۹ سال و آمریکاییها به خاطر ۲۰ سال جنگ و اشغال غرامت دریافت کنند، عدد مشخصی وجود ندارد. چرا که از یک طرف افغانستان طی این سالها یا درگیر اشغال خارجی بود یا جنگ داخلی، بحرانهای اجتماعی، کوچ اجباری و ....
بر اساس آمار بانک جهانی، افغانستان تنها در دوران ۹ سال و ۱۹ روزه اشغال توسط شوروی حدود ۲۴۰ میلیارد دلار خسارت دیده است. روسیه هم هیچ وقت غرامت افغانستان را پرداخت نکرد.
میزان خسارتهای جنگ آمریکا با طالبان و سپس اشغال افغانستان در این ۲۰ سال هم تقریباً غیرممکن برآورد میشود. چرا که یکی از حواشی مهم جنگ افغانستان این بود که همزمان با خسارتهای گسترده جنگ، کمکهای بینالمللی برای بازسازی این کشور از سوی طرفهای مختلف پرداخت میشد اما هزینهکرد درستی نداشت و تغییری در وضعیت افغانستان ایجاد نکرد.
آلمان پس از دو جنگ جهانی
کشورهای بزرگ و قدرتمند در حالی که خود هیچ وقت غرامت جنگها را نپرداختند، اما در غرامت گرفتن یا تعیین شرایط سخت برای کشورهای مغلوب متحدانشان جدی بودند. یکی از جدیترین نمونههای معاصر تعیین غرامت برای امپراتوری آلمان در پایان جنگ جهانی اول در جریان پیمان صلح ورسای بود.
این شرایط به شکلی بود که جان ام. کینز، اقتصاددان برجسته انگلیسی از آن پیمان به عنوان نوعی صلح کارتاژی استفاده کرد. اصطلاحی که اشاره به جنگهای روم و کارتاژ در دوران باستان، خلع سلاح کارتاژها توسط روم، تعیین غرامتهای کلان و تحقیر آنها دارد.
آلمان آن زمان مجبور به پرداخت غرامتی ۱۳۲ میلیارد مارکی، معادل ۳۱.۴ میلیارد دلار (حدود ۵۰۰ تا ۸۵۰ میلیارد دلار امروز) شد. هرچند که رقم پرداختی آن بعدها در طی مذاکراتی کمتر اما حدود ۲۰ میلیارد مارک آن به صورت نقد، کالا، زغال سنگ، تجهیزات و داراییها پرداخت شد.
خسارتهای اقتصادی و موضوع غرامتهای جنگ اول، یکی از دلایل اصلی ابرتورم جمهوری وایمار و فروپاشی اقتصادی آلمان بود. همچنین از تحقیر آلمانها در آن جنگ به عنوان یکی از دلایل رخ دادن جنگ دوم جهانی یاد میشود.
آلمانها پس از شکست در جنگ جهانی دوم هم به پرداخت غرامت به متفقین محکوم شدند. آلمانیها نهایتاً در سال ۲۰۱۰ آخرین قسط غرامتهای باقیمانده از پرونده جنگهای جهانی را پرداخت کردند.
