زخم نامرئی در سر ورزشکاران؛ آسیبی که سال‌ها پنهان می‌ماند

برای دهه‌ها، دانشمندان تلاش کرده‌اند بفهمند چگونه سال‌ها ضربه خوردن به سر در حین ورزش می‌تواند در زندگی آینده به از دست دادن شدید حافظه و زوال عقل منجر شود.

به نقل از نیچر، اکنون، مطالعه‌ای که به تازگی در مجله Science Translational Medicine منتشر شده، نشان می‌دهد که سپر محافظتی مغز که به آن «سد خونی–مغزی» گفته می‌شود، می‌تواند حتی دهه‌ها پس از بازنشستگی ورزشکاران نیز آسیب‌دیده و دارای نشتی باقی بماند. به نظر می‌رسد این نشت مداوم یک پاسخ ایمنی طولانی‌مدت را فعال کند که به‌طور نزدیکی با کاهش توانایی‌های شناختی مرتبط است.

کاترینا آکاسوگلو (Katerina Akassoglou)، عصب ‌ایمنی‌شناس در مؤسسه گلداستون در سان‌فرانسیسکو که در این پژوهش مشارکت نداشته، می‌گوید: این یک مطالعه بسیار مهم است که نشان می‌دهد اختلال در سد خونی–مغزی سال‌ها پس از ضربه به سر همچنان باقی می‌ماند.

آسیب‌های ماندگار

بخشی از دشواری مطالعه اثرات بلندمدت ضربه به سر این است که برخی بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی، تنها پس از مرگ و با بررسی بافت عصبی قابل تشخیص هستند. این موضوع را متیو کمپبل، متخصص ژنتیک عصب‌عروقی از نویسندگان این مقاله، توضیح می‌دهد.

کمپبل و همکارانش می‌خواستند بررسی کنند آیا می‌توانند با مطالعه سد خونی–مغزی در ورزشکاران زنده، نشانه‌های هشداردهنده را شناسایی کنند یا خیر. این سد، لایه‌ای متراکم از سلول‌هاست که رگ‌های خونی تغذیه‌ کننده مغز را می‌پوشاند و معمولا از نشت مواد مضر از خون به بافت مغز جلوگیری می‌کند.

برای این منظور، پژوهشگران مغز ۴۷ ورزشکار بازنشسته از ورزش‌های برخوردی با خطر بالای ضربه مغزی و ضربات مکرر به سر مانند راگبی و بوکس را اسکن کردند. همچنین یک گروه کنترل شامل افراد غیرورزشکار و ورزشکاران رشته‌های بدون برخورد نیز بررسی شد.

نتایج اسکن‌های مغزی نشان داد که سد خونی–مغزی در ورزشکاران ورزش‌های برخوردی به ‌طور قابل‌توجهی نشت ‌پذیرتر از افراد گروه کنترل است، حتی با وجود اینکه به‌طور میانگین ۱۲ سال از بازنشستگی آن‌ها گذشته بود. همچنین افرادی که بیشترین آسیب به این سد را داشتند، در آزمون‌های حافظه و شناختی عملکرد ضعیف‌تری نسبت به افراد با نشت کمتر نشان دادند.

کمپبل می‌گوید: این نخستین شواهد در مغز انسان زنده است که نشان می‌دهد سد خونی–مغزی در این افراد مختل شده است.

تشخیص دشوار

پژوهشگران دریافتند که آزمایش‌های معمول خون که برای شناسایی آسیب مغزی استفاده می‌شوند، در تشخیص افرادی که دچار افت شناختی هستند چندان مؤثر نیستند. در عوض، نشانه‌های هشداردهنده زمانی آشکار شدند که گروه تحقیقاتی سیستم ایمنی ورزشکاران را بررسی کرد.

در خون افرادی که بیشترین آسیب به سد خونی–مغزی و شدیدترین افت شناختی را داشتند، نسبت بیشتری از گلبول‌های سفید التهابی و سایر نشانگرهای فعال شدن سیستم ایمنی مشاهده شد، در مقایسه با افرادی که آسیب کمتری داشتند. کمپبل می‌گوید: به نظر می‌رسید این ورزشکاران به‌طور سیستمیک در یک وضعیت التهاب بیش‌فعال زندگی می‌کنند.

این کشف نشان می‌دهد اسکن‌های مغزی که نشت عروق را تشخیص می‌دهند، ممکن است در آینده به ابزاری برای شناسایی بیماران زنده با خطر بالای بیماری‌های شدید مغزی تبدیل شوند. همچنین این یافته‌ها هدفی بالقوه را برای توسعه درمان‌هایی فراهم می‌کنند که بتوانند از این نوع تخریب عصبی جلوگیری کنند.

با این حال، کمپبل تأکید می‌کند که این نتایج نباید افراد را از انجام فعالیت‌های ورزشی منصرف کند. او می‌گوید: ورزش برای مغز بسیار مفید است. آنچه ما مشاهده می‌کنیم ناشی از مواجهه طولانی‌مدت است و ماهیت تجمعی ضربه به سر است که نگران‌کننده است.

در گام بعدی، پژوهشگران امیدوارند یافته‌های خود را در جمعیت بزرگ‌تری تکرار کنند. کمپبل اشاره می‌کند که در این مطالعه تعداد زنان کم بوده و تنها هفت نفر از مجموع ۶۲ شرکت‌کننده زن بوده‌اند، زیرا در حال حاضر تعداد ورزشکاران زن بازنشسته در این رشته‌ها کمتر از مردان است.