ترخیص درصدی چگونه از توقف کالا جلوگیری میکند؟
در تجارت بینالملل، همیشه مشکل از زمانی شروع میشود که کالا به مقصد رسیده، اما هنوز امکان خروج از گمرک را پیدا نکرده است. هر روز ماندگاری بیشتر در انبارهای گمرکی میتواند به معنای افزایش هزینههای انبارداری، خواب سرمایه و حتی از دست رفتن فرصت فروش باشد. برای واحدهای تولیدی نیز این تأخیر گاهی به توقف خط تولید و اختلال در زنجیره تأمین منجر میشود.
در چنین شرایطی، ترخیص درصدی کالا بهعنوان یکی از راهکارهای عملی گمرکی مطرح میشود؛ روشی که به واردکنندگان اجازه میدهد بدون انتظار برای تکمیل تمام مراحل نهایی، بخش قابل توجهی از محموله خود را وارد چرخه مصرف یا تولید کنند.
وقتی زمان مهمتر از هر چیز دیگری است
بسیاری از کالاهای وارداتی ماهیت زمانمحور دارند. مواد اولیه کارخانهها، تجهیزات خطوط تولید، کالاهای اساسی، اقلام بهداشتی و حتی برخی محصولات فاسدشدنی، نمیتوانند هفتهها یا ماهها در انبارهای گمرکی منتظر تکمیل فرآیندهای اداری بمانند.
مشکل زمانی جدیتر میشود که کالا در صف تخصیص ارز یا تکمیل برخی تشریفات بانکی قرار گرفته باشد. در این وضعیت، واردکننده با دو چالش همزمان روبهرو است؛ از یک سو، نیاز فوری به کالا وجود دارد و از سوی دیگر، هنوز امکان ترخیص قطعی فراهم نشده است.
اینجاست که ترخیص درصدی بهجای توقف کامل فرآیند، امکان ادامه جریان تأمین را فراهم میکند.
ترخیص درصدی دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
در این روش، گمرک اجازه میدهد بخشی از کالا پیش از نهایی شدن تمام تعهدات مالی و اداری آزاد شود. واردکننده با ارائه مدارک لازم و تضمینهای مالی معتبر، میتواند بخشی از محموله را از گمرک خارج کند و مورد استفاده قرار دهد.
در واقع هدف از این کار آن است که کالا بهدلیل طولانی شدن بعضی از فرآیندهای اداری دچار رسوب نشود و نیاز بازار یا بخش تولید بدون وقفه تأمین شود.
تفاوت ترخیص درصدی با ترخیص قطعی در چیست؟
در ترخیص قطعی، کالا تنها زمانی آزاد میشود که تمامی تشریفات، حقوق ورودی و تعهدات مالی بهطور کامل انجام شده باشد، اما در ترخیص درصدی، بخشی از کالا پیش از تکمیل این فرآیندها آزاد میشود.
به همین دلیل، ترخیص درصدی بیشتر، ابزاری مدیریتی برای جلوگیری از توقف کالا محسوب میشود؛ درحالی که ترخیص قطعی پایان رسمی فرآیند گمرکی است.
چرا ترخیص ۹۰ درصدی به یکی از مهمترین ابزارهای واردکنندگان تبدیل شده است؟
در میان انواع ترخیص درصدی، مدل ۹۰ درصدی بیشترین کاربرد را دارد. در این روش، تا ۹۰ درصد از کالا با مجوز گمرک آزاد میشود و تنها ۱۰ درصد از محموله بهعنوان تضمین نزد گمرک باقی میماند.
این موضوع چند مزیت مهم ایجاد میکند:
جلوگیری از خواب سرمایه
وقتی بخش عمده کالا سریعتر وارد بازار میشود، سرمایه واردکننده برای مدت طولانی در انبارهای گمرکی بلوکه نمیشود و امکان بازگشت سریعتر نقدینگی فراهم خواهد شد.
حفظ تداوم تولید
بسیاری از کارخانهها به مواد اولیه وارداتی وابسته هستند. اگر این مواد در گمرک متوقف شوند، تولید نیز متوقف خواهد شد. ترخیص ۹۰ درصدی باعث میشود خطوط تولید بدون وقفه به فعالیت خود ادامه دهند.
کاهش هزینههای جانبی
هر روز ماندگاری کالا در گمرک هزینه ایجاد میکند. کاهش زمان توقف به معنای کاهش هزینههای انبارداری و سایر هزینههای مرتبط با نگهداری کالا است.
جلوگیری از آسیب به کالاهای حساس
برخی کالاها مانند مواد غذایی، داروها یا محصولات دارای شرایط نگهداری خاص، نسبت به زمان حساس هستند. خروج سریعتر این کالاها از گمرک ریسک افت کیفیت یا فاسدشدن را کاهش میدهد.
چه کالاهایی بیشتر از این تسهیلات استفاده میکنند؟
اگرچه فهرست کالاهای مشمول براساس سیاستهای تجاری کشور بهروزرسانی میشود، اما معمولاً این گروهها بیشترین بهره را از ترخیص ۹۰ درصدی میبرند:
-
مواد اولیه مورد نیاز صنایع تولیدی
-
قطعات و تجهیزات خطوط تولید
-
کالاهای اساسی و ضروری
-
دارو و تجهیزات پزشکی
-
کالاهای فاسدشدنی
-
ماشینآلات صنعتی
-
تجهیزات پروژههای زیربنایی و ملی
و... .
وجه مشترک همه این کالاها یک موضوع است: تأخیر در ورود آنها میتواند برای بازار یا تولیدکننده هزینهساز باشد.
مسیر ترخیص درصدی چگونه انجام میشود؟
فرآیند استفاده از این تسهیلات معمولاً شامل چند مرحله اصلی است:
-
ارائه درخواست رسمی به گمرک و اعلام ضرورت ترخیص بخشی از کالا
-
ارائه ضمانتنامه بانکی یا وثیقه معتبر
-
بررسی مدارک، اسناد حمل و ثبت سفارش توسط گمرک
-
صدور مجوز ترخیص درصدی
-
آزادسازی بخش تعیینشده از محموله
-
تکمیل تعهدات ارزی و مالی برای ترخیص باقیمانده کالا
نکته مهم این است که استفاده از این روش نیازمند آشنایی دقیق با مقررات گمرکی، ضوابط ارزی و الزامات قانونی است؛ موضوعی که در بسیاری از پروندهها تعیینکننده سرعت نهایی ترخیص خواهد بود.
چه مدارکی برای استفاده از ترخیص درصدی لازم است؟
یکی از دلایلی که بعضی پروندههای وارداتی با تأخیر مواجه میشوند، کامل نبودن مدارک یا وجود مغایرت در اسناد ارائهشده به گمرک است. هرچند ترخیص درصدی با هدف تسریع در خروج کالا طراحی شده، اما استفاده از این تسهیلات نیز مستلزم ارائه مجموعهای از اسناد و مجوزهای مشخص است.
واردکننده باید در گام نخست، ثبت سفارش معتبر و تأییدشده خود را در سامانههای مربوطه ارائه کند. علاوه بر آن، اسناد حمل شامل بارنامه، قبض انبار و ترخیصیه باید با اطلاعات اظهارشده مطابقت کامل داشته باشند.
مدارک تجاری نیز بخش مهمی از پرونده را تشکیل میدهند. پیشفاکتور خرید، فاکتور نهایی فروشنده، اطلاعات مربوط به مبدأ کالا و جزئیات بستهبندی محموله از جمله اسنادی هستند که در فرآیند بررسی مورد توجه قرار میگیرند.
در برخی گروههای کالایی، بهویژه کالاهای تولیدی، پزشکی، غذایی یا اقلامی که مشمول مقررات خاص هستند، دریافت تأییدیه از سازمانها و وزارتخانههای مرتبط نیز ضرورت پیدا میکند. همچنین ممکن است ارائه گواهیهای بازرسی، استاندارد یا سایر مجوزهای تخصصی برای صدور مجوز ترخیص الزامی باشد.
به همین دلیل، آمادهسازی دقیق مدارک پیش از ورود کالا به گمرک، یکی از مهمترین اقداماتی است که میتواند از بروز وقفه در فرآیند ترخیص کالا جلوگیری کرده و زمان ماندگاری کالا را به حداقل برساند.
چگونه ریسکهای ترخیص درصدی را کاهش دهیم؟
ترخیص درصدی اگرچه یکی از راهکارهای موثر برای جلوگیری از توقف کالا در گمرک است، اما موفقیت آن تا حد زیادی به نحوه مدیریت فرآیند واردات بستگی دارد. هرگونه تأخیر یا ناهماهنگی میتواند بخشی از مزایای این تسهیلات را تحت تأثیر قرار دهد و زمان ورود کالا به بازار یا خط تولید را افزایش دهد.
به همین دلیل، بسیاری از بازرگانان و صاحبان کسبوکار ترجیح میدهند از تجربه مجموعههایی استفاده کنند که بهصورت تخصصی در حوزه حمل و نقل بین المللی و خدمات گمرکی فعالیت میکنند. این همکاری میتواند به مدیریت بهتر فرآیند واردات، کاهش ریسکهای احتمالی و تسریع در ورود کالا به چرخه مصرف یا تولید کمک کند.
در این میان، شرکتهایی مانند پی اس پی اکسپرس که در حوزه حملونقل بینالمللی و ترخیص کالا فعالیت میکنند، میتوانند با ارائه خدمات تخصصی، بخشی از چالشهای پیش روی واردکنندگان را کاهش دهند و مسیر ورود کالا به بازار را هموارتر کنند.
