قبض انبار و ترخیصیه چه تفاوتی باهم دارند؟

با وجود اهمیت این دو سند، بسیاری از افراد، به‌ویژه تازه‌واردان حوزه تجارت بین‌الملل، تفاوت دقیق میان آن‌ها را نمی‌دانند و گاهی کارکردشان را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند.

قبض انبار و ترخیصیه هرچند در یک فرآیند مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما از نظر صادرکننده، کاربرد و نقش حقوقی تفاوت‌هایی اساسی دارند.

در ادامه، با مفهوم قبض انبار و ترخیصیه، کاربرد هر یک و تفاوت‌های اصلی آن‌ها آشنا می‌شویم.

ترخیصیه چیست و چرا بدون آن امکان ترخیص کالا وجود ندارد؟

ترخیصیه یا Delivery Order (D/O) سندی است که توسط شرکت حمل‌ونقل بین المللی یا فورواردر  صادر می‌شود و به گمرک اعلام می‌کند که از نظر شرکت حمل‌کننده، مانعی برای تحویل کالا به صاحب آن وجود ندارد.

به زبان ساده‌تر، زمانی که کالا به مقصد می‌رسد، صاحب کالا باید هزینه‌های مرتبط با حمل، تخلیه، خدمات بندری و سایر تعهدات مالی خود را با شرکت حمل تسویه کند. پس از انجام این تسویه‌حساب، شرکت حمل ترخیصیه را صادر می‌کند.

در واقع، ترخیصیه نوعی تأییدیه رسمی است که نشان می‌دهد:

• هزینه‌های حمل پرداخت شده است.
• مالک کالا مشخص است.
• شرکت حمل با ترخیص کالا موافقت دارد.
• کالا از نظر حمل‌کننده آماده انجام تشریفات گمرکی است.

به همین دلیل، ترخیصیه یکی از مدارک الزامی برای انجام فرآیند ترخیص کالا محسوب می‌شود و بدون آن امکان خروج کالا از گمرک وجود نخواهد داشت.

چه اطلاعاتی در ترخیصیه درج می‌شود؟

ترخیصیه صرفاً یک مجوز ساده نیست، بلکه مجموعه‌ای از اطلاعات مهم حمل و مالکیت کالا را در خود جای داده است.

مهم‌ترین اطلاعات موجود در این سند عبارت‌اند از:

• مشخصات گیرنده کالا
• شماره و تاریخ بارنامه
• نام کشتی یا وسیله حمل
• بندر بارگیری
• بندر تخلیه
• شرح کالا
• تعداد بسته‌ها
• نوع بسته‌بندی
• وزن خالص کالا
• اطلاعات شرکت حمل‌ونقل
• شماره مانیفست
• مشخصات وسیله حمل

این اطلاعات توسط گمرک، شرکت‌های حمل‌ونقل و سایر نهادهای مرتبط بررسی می‌شود و مبنای بخشی از کنترل‌های گمرکی قرار می‌گیرد.

قبض انبار چیست؟

قبض انبار سندی است که نشان می‌دهد کالای واردشده در کدام انبار نگهداری می‌شود، چه زمانی وارد انبار شده و هنگام ورود چه وضعیتی داشته است.

 اگر کالا در زمان تحویل به انبار دچار آسیب‌دیدگی، شکستگی یا هرگونه ایراد ظاهری شده باشد، این موضوع در قبض انبار ثبت می‌شود تا صاحب کالا در صورت نیاز بتواند برای پیگیری خسارت و امور بیمه‌ای به آن استناد کند.

انواع قبض انبار که باید بشناسید

قبض انبار همیشه شکل یکسانی ندارد. بسته به نحوه حمل کالا، تعداد صاحبان محموله و وضعیت قانونی آن، ممکن است انواع مختلفی از قبض انبار صادر شود.

آشنایی با این تفاوت‌ها به واردکنندگان کمک می‌کند تا در زمان ترخیص کالا یا انتقال مالکیت، با ابهام مواجه نشوند.

انواع قبض انبار عبارتند از:

قبض انبار عادی؛ متداول‌ترین سند نگهداری کالا

بیشتر کالاهای وارداتی پس از ورود به انبارهای گمرکی، با قبض انبار عادی ثبت می‌شوند. این سند به محض ورود کالا صادر می‌شود و اطلاعاتی مانند مشخصات کالا، محل نگهداری، تاریخ ورود و نام صاحب کالا در آن درج می‌گردد.

در واقع، این همان قبض انباری است که اکثر واردکنندگان برای انجام تشریفات گمرکی و تکمیل پرونده ترخیص از آن استفاده می‌کنند.

قبض انبار قابل معامله

در برخی موارد، صاحب کالا تصمیم می‌گیرد پیش از انجام تشریفات گمرکی، مالکیت محموله خود را به شخص دیگری منتقل کند.

در چنین شرایطی از قبض انبار قابل معامله استفاده می‌شود. این نوع قبض انبار امکان انتقال حقوق مربوط به کالا را فراهم می‌کند، اما این واگذاری باید از طریق تنظیم صلح‌نامه انجام شود.

البته در برخی مناطق آزاد تجاری، فرآیند انتقال کالا ساده‌تر است و در شرایط مشخص، بدون نیاز به تنظیم صلح‌نامه نیز امکان واگذاری وجود دارد.

قبض انبار تفکیکی

گاهی محموله‌ای بزرگ، شامل کالاهای متعلق به چند واردکننده مختلف است و توسط شرکت حمل‌ونقل تحت یک بارنامه اصلی (Master Bill of Lading) به مقصد ارسال می‌شود.

پس از ورود کالا به انبار، ابتدا یک قبض انبار کلی برای کل محموله صادر می‌شود. سپس بر اساس بارنامه‌های فرعی  و سهم هر صاحب کالا، برای هر واردکننده یک قبض انبار جداگانه صادر می‌شود.

این اسناد که «قبض انبار تفکیکی» نام دارد، به هر واردکننده امکان می‌دهد تشریفات گمرکی و ترخیص کالای خود را به‌صورت مستقل انجام دهد.

قبض انبار ضبطی

هرگاه به دلایل قانونی یا گمرکی امکان ترخیص کالا وجود نداشته باشد، کالا تحت نظارت گمرک باقی می‌ماند و برای آن قبض انبار ضبطی صادر می‌شود.

این وضعیت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که صاحب کالا هنوز بخشی از تعهدات یا الزامات قانونی خود را انجام نداده باشد.

اگر مشکل ایجادشده قابل رفع باشد و پس از انجام تعهدات امکان آزادسازی کالا وجود داشته باشد، قبض انبار ضبطی موقت صادر می‌شود، اما در مواردی که قوانین به هیچ وجه اجازه ترخیص کالا را ندهند، وضعیت ضبط به شکل دائمی ثبت خواهد شد.

تفاوت اصلی قبض انبار و ترخیصیه چیست؟

اگر بخواهیم تفاوت این دو سند را در یک جمله خلاصه کنیم:

قبض انبار نشان می‌دهد کالا در انبار موجود است، اما ترخیصیه نشان می‌دهد متصدی حمل با تحویل کالا به صاحب کالا یا نماینده قانونی او موافقت کرده است.

به‌طور کلی:

در عمل، هر دو سند در فرآیند ترخیص کالا اهمیت دارند و نبود هر یک می‌تواند موجب تأخیر یا توقف تشریفات ترخیص شود.

چرا مدیریت قبض انبار و ترخیصیه اهمیت زیادی دارد؟

بخش قابل توجهی از تأخیرهای ترخیص کالا به‌خاطر نقص یا مغایرت در اسناد رخ می‌دهد. ثبت نادرست اطلاعات در قبض انبار، عدم تطابق مشخصات کالا در اسناد حمل و ترخیص  یا تأخیر در صدور و واگذاری این اسناد می‌تواند باعث افزایش هزینه‌های انبارداری، پرداخت دموراژ و طولانی شدن فرآیند ترخیص شود.

به همین دلیل، بسیاری از واردکنندگان تلاش می‌کنند از همان ابتدای حمل، وضعیت اسناد خود را به‌صورت دقیق مدیریت کنند تا در زمان رسیدن کالا به گمرک با چالش‌های غیرمنتظره مواجه نشوند.

در چنین شرایطی، همکاری با مجموعه‌ای که علاوه بر حمل و نقل بین ‌المللی، با فرآیندهای گمرکی و ترخیص نیز آشنایی داشته باشد، می‌تواند بخشی از ریسک‌های واردات را کاهش دهد.

در این میان، شرکت پست بین المللی پی اس پی اکسپرس، به‌عنوان یکی از شرکت‌های فعال در حوزه حمل‌ونقل بین‌المللی، خدمات حمل هوایی، دریایی و زمینی را در کنار پشتیبانی فرآیندهای واردات و ترخیص کالا ارائه می‌دهد.

این موضوع می‌تواند از بروز بخشی از تأخیرهای ناشی از مشکلات اسنادی جلوگیری کند و فرآیند واردات و ترخیص را منظم‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر جلو ببرد.