دردسرهای بی خوابی و کم خوابی در محل کار

گوهریسنا انزانی در حالی که بی‌خوابی در کارمندان را نتیجه ترکیب فشار کاری، استرس و عادت‌های نامناسب مانند کار با صفحه‌نمایش یا ساعت کاری نامنظم دانست اظهار کرد: شایع‌ترین علائم، دشواری در شروع خواب مانند گذشت بیش از ۲۰ دقیقه تا خواب رفتن، بیدار شدن‌های مکرر شبانه یا بیدارشدن زودتر از موعد مثلاً ساعت ۴ صبح است که این وضعیت منجر به خستگی روزانه و کاهش تمرکز می‌شود؛ به طوری که فرد حتی با وجود ۶ تا ۷ ساعت خواب، باز هم احساس خواب‌آلودگی دارد. این مساله با افت حافظه و افزایش اشتباهات شغلی همراه است. همچنین، از دیگر پیامدها می‌توان به تغییرات خلقی، اضطراب، دردهای جسمی مانند سردرد و تنش عضلانی و وابستگی شدید به کافئین اشاره کرد. اگر این علائم ۳ شب در هفته و به مدت ۳ ماه ادامه یابد، بی‌خوابی «مزمن» محسوب شده و نیاز به مراجعه به متخصص دارد.

این روانشناس به علائم بی‌خوابی یا کم‌خوابی در محل کار اشاره کرد و گفت: کم‌خوابی معمولا در سه حوزه فکری، حسی و رفتاری خودش را نشان می دهد. نشانه‌های فکری یا نشانه‌های شناختی مثل کاهش تمرکز، دشواری در حفظ توجه، کند شدن سرعت فکر کردن، تصمیم‌گیری، فراموش کردن کارهای روزمره یا جزئیات، افزایش اشتباه در انجام وظایف، دشواری در حل مساله، یادگیری مطالب جدید، کاهش خلاقیت و انعطاف‌پذیری ذهنی و …؛ نشانه‌های احساسی یا هیجانی مثل زودرنجی و تحریک‌پذیر بودن، کاهش تحمل در برابر فشار یا انتقاد، نوسانات خلقی، استرس و اضطراب مداوم، کاهش انگیزه و اشتیاق، احساس خستگی، احساس فرسودگی، کاهش اعتماد به نفس و احساس ترس‌هایی مثل بی ارزش شدن، مورد قضاوت قرارگرفتن، از دست دادن شغل است.

انزانی ادامه داد: نشانه‌های رفتاری که خیلی واضح و قابل دیدن است مثل خمیازه‌های مکرر، احساس خواب‌آلودگی در ساعت کاری، تاخیر در شروع کارها، حوصله نداشتن انجام کار، به تعویق انداختن کارها، وابستگی به قهوه، چایی یا نوشیدنی‌های کافئین‌دار و غیبت یا تاخیر در محل کار، اشتباهات در کارهای حساس، کاهش مشارکت در جلسات یا تعامل با افراد بی‌قراری، تکان دادن پا، کم تحرکی، کاهش انرژی، چرت‌زدن ناخواسته و… که نیاز است افراد به آنها یادآوری کنند و امکان دارد اولویت‌بندی و مدیریت زمان را فرد از دست بدهد و احتمال دارد مشارکت و همکاری در کارهای تیمی به شدت کاهش پیدا کند.

وی توضیح داد: بی‌خوابی زمانی مزمن محسوب می‌شود که فرد حداقل سه شب در هفته مشکل خواب داشته باشد و این وضعیت بیش از سه ماه ادامه پیدا کند؛ حتی با وجود شرایط مناسب برای خواب، باز هم دشواری در به‌خواب‌ رفتن، بیداری‌های مکرر شبانه و برهم‌ریختگی عملکرد روزانه وجود داشته باشد. همچنین اگر فرد صبح‌ها شادابی ندارد و خوابش تبدیل به منبع استرس شده، لازم نیست منتظر سه ماه بماند و باید سریعا به متخصص مراجعه کند تا مداخله زودهنگام انجام شود.

انزانی ادامه داد: بی‌خوابی مزمن در بلندمدت تنها خستگی نمی‌آورد، بلکه بر سلامت جسم، روان، کار و کیفیت زندگی اثر می‌گذارد. از عوارض جسمی بی‌خوانی می‌توان به ضعف سیستم ایمنی و افزایش خطر عفونت‌ها، بیماری‌های قلبی ‌ـ ‌عروقی، تأثیر بر دیابت، تغییر اشتها، سردردهای مکرر، دردهای عضلانی و کاهش میل و عملکرد جنسی اشاره کرد. از نظر روانی نیز تحریک‌پذیری، نوسان خلق، کاهش تحمل استرس، کاهش انگیزه و احساس فرسودگی دیده می‌شود. در حوزه شناختی، کاهش توجه و تمرکز، اختلال حافظه کوتاه‌مدت، کندی پردازش، ضعف تصمیم‌گیری و افزایش خطا رخ می‌دهد. پیامدهای شغلی شامل افت عملکرد، افزایش غیبت، حوادث کاری ـ مخصوصاً در شغل‌های نیازمند هوشیاری ـ و کاهش کیفیت روابط با همسر و همکاران است. کم‌خوابی مزمن موجب خواب‌آلودگی روزانه و افزایش احتمال تصادف، به‌ویژه هنگام کار با ماشین‌آلات، می‌شود. در صورت درمان‌نشدن، خطر اضطراب، افسردگی و بیماری‌های جسمی بالا می‌رود و هرچه درمان زودتر شروع شود می‌توان از عوارض زیاد آن پیشگیری کرد.

این روانشناس با بیان این که بی‌خوابی ناشی از فشار کاری باعث ایجاد علائم جسمانی و روانی می شود، گفت: معمولا این بی‌خوابی ناشی از فشار کاری فقط در طی شب نیست، بلکه در روز هم علائم جسمانی و رفتاری و روانی دیده می شود و سیستم بدن در استرس می رود، در صبح یا پایان کار گرفتگی در عضلات، ناحیه گردن، شانه دیده می‌شود و همچنین چشم سنگینی و سوزش دارد. افزایش ضربان و تپش قلب، اختلالات گوارشی، سوء هاضمه، دل‌درد، معده ‌درد، کاهش توان جسمی، احساس ضعف و … از دیگر علائم مذکور است.