گفت‌وگوی خبر فوری با «ریچارد مورفی»؛
سفیر اسبق آمریکا در عربستان: بازگشایی سفارت دولت‌های عربی در سوریه با تائید ریاض بوده/تداوم فشار کنگره بر بن سلمان/روسیه نفوذش در خاورمیانه را احیا کرده است
سفیر اسبق آمریکا در سوریه و عربستان بر این باور است که عربستان درنهایت به دنبال بازگشایی سفارت خود در سوریه و نفوذ در این کشور از طریق سرمایه‌گذاری‌های مالی است.
پوریا فیروزنژاد: خاورمیانه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم همواره دستخوش تحولات و بحران‌هایی بوده که آشوب‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را در پس خود به ارمغان آورده است؛ سر برآوردن گروه‌های افراطی و تروریست‌های داعش در عراق و سوریه، جنگ عربستان علیه یمن و جنگ داخلی خانمان‌سوزی که برای بیش از 7 سال اخیر موجب آواره شدن هزاران شهروند سوری شد تنها گوشه‌ای از بحران سیری ناپذیر خاورمیانه است. بااین‌حال به اعتقاد تحلیلگران و ناظران منطقه، سال 2019 می‌تواند سرآغاز شکل‌گیری نظم جدید در خاورمیانه و بازگشت آرامش نسبی به نقاط بحران‌زده باشد.
تحولات اخیر به‌مانند تصمیم ترامپ برای خارج ساختن 2 هزار نیروی آمریکایی از شرق سوریه، حصول پیشرفت‌هایی در مذاکرات صلح یمن و حتی تغییرات گسترده در کابینه عربستان که برخی از کارشناسان آن را سیگنالی از تغییر هرچند ناچیز سیاست عربستان در منطقه تفسیر کرده‌اند گواهی بر این گمانه‌زنی است که شعله‌های بحران خاورمیانه در سال 2019 تا حد زیادی خاموش شوند.
ازاین‌رو « خبر فوری » برای بررسی این موضوع و تحولات اخیر رخ‌داده به گفت‌وگو با ریچارد مورفی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان و سوریه پرداخته است. وی همچنین از سال 1983 تا 1989 به سمت معاونت امور خاور نزدیک و آسیای جنوبی وزیر خارجه‌ی آمریکا منصوب شد.
مشروح این گفت‌وگو در ادامه آمده است:
****
تصمیم اخیر برخی کشورهای عربی مانند امارات، بحرین و کویت برای بازگشایی سفارت خود در دمشق را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا عربستان نیز در کوتاه‌مدت به این روند ملحق خواهد شد؟
تصمیم این کشورها برای بازگشایی سفارت خود به‌احتمال فراوان در راستای هماهنگ‌سازی برنامه‌های آتی آن‌ها برای سوریه و با تائید ریاض انجام شده است. سوال این است که آیا عربستان نیز به این حرکت ملحق می‌شود؟ درنهایت بله. به نظر می‌رسد که ریاض در حال حاضر منتظر می‌ماند تا دریابد نتیجه شرایط نامشخص کنونی در سوریه به چه سمت و سویی پیش خواهد رفت.
عربستان به دنبال حضور در روند بازسازی سوریه است
فکر می کنید کشورهای عربی به دنبال رقابت با ایران و دیگر طرف‌های حاضر در سوریه برای مشارکت در روند بازسازی آن هستند؟
عربستان به این واقعیت آگاه است که تهران یا مسکو هیچ‌یک قادر نخواهند بود تا هزینه‌های گزاف لازم را برای بازسازی سوریه و عراق تأمین کنند. در این میان ریاض ظرفیت آن را دارد تا نقش اصلی را در روند بازسازی این دو کشور ایفا کند و اقدامات اخیر سعودی‌ها برای برقراری گفت‌وگو با جریان صدر نیز در همین راستا انجام شده است.
روسیه به دنبال عادی‌سازی روابط سوریه با جهان عرب
انگیزه روسیه از درخواست برای پیوستن مجدد سوریه به اتحادیه عرب چه بوده است؟ در چنین صورتی باید منتظر چه تغییراتی بود؟
روسیه با زیرکی تمام توانسته است تا بار دیگر نفوذ خود در خاورمیانه را احیا کند. بشار اسد به این امر واقف است که روسیه از شراکت و حمایت از او به دنبال منافع خود است. حمایت روسیه از پیوستن مجدد سوریه به اتحادیه عرب راهی برای کمک به سوریه در راستای عادی‌سازی روابط خود با جهان عرب است. اگرچه پیامدهای عملی ملحق شدن دمشق به این اتحادیه بسیار محدود خواهد بود چراکه طی سال‌های اخیر نقش اتحادیه عرب بسیار کم‌رنگ بوده است. سوریه پس‌ازآنکه مصر به یک توافق صلح با اسرائیل دست‌یافت خود را به‌عنوان رهبر جهان عرب می‌دید که البته کشورهای عربی دیگر هرگز چنین جایگاهی برای این کشور قائل نشدند.
با توجه به تحولات اخیر مانند حصول پیشرفت در مذاکرات صلح یمن و خروج نیروهای آمریکایی از سوریه آیا شکل‌گیری نظم جدیدی در خاورمیانه محتمل است؟
خاورمیانه برای نزدیک به یک قرن در بحران سیاسی به سر برده است که موجب آشوب‌های متعدد اجتماعی و اقتصادی شده است. امروز مردم این منطقه حق یک زندگی بهتر را دارند.
دلیل تغییرات در کابینه سعودی مبهم است
ازنظر شما دلایل پشت پرده زلزله سیاسی در عربستان و اعمال تغییرات در کابینه این کشور، به‌ویژه جایگزینی ابراهیم العساف با عادل الجبیر چیست؟
بهتر است با این جمله سخنان خود را آغاز کنم که پاسخ به چرایی تصمیماتی که در خانواده سلطتنی عربستان اتخاذ می‌شود در اغلب مواقع تنها در حد گمانه‌زنی باقی می‌ماند. آل سعود هنوز برای تحلیلگران مقوله‌ای مبهم است. چنانکه یکی از مفسران کهنه‌کار دراین‌باره می‌گوید:« آن‌هایی که ادعا می‌کنند که به درک درستی از رخدادهای سیاسی درون خانواده سلطنتی عربستان دست‌یافته‌اند دراین‌باره سخن بر لب جاری نمی‌کنند درحالی‌که افرادی که هیچ تحلیلی دراین‌باره ندارند همواره در این زمینه پرحرفی می‌کنند.»
سیاست عربستان در منطقه دستخوش تغییر نمی‌شود
پیامدهای این تحولات در عربستان برای نقش منطقه‌ای و بین‌المللی ریاض را چه می‌دانید؟ آیا می‌توان انتظار تغییر در سیاست این کشور در خاورمیانه را داشت؟
سمت وزیر خارجه برای مدت‌ها در اختیار یکی از اعضای خانواده سلطنتی آل سعود بوده است. عادل الجبیر از این قاعده مستثنا بود که البته این قاعده در مورد ابراهیم العساف نیز صدق می‌کند با این تفسیر عبارت «تغییر سیاست» دربی این جابجایی صحیح نیست. گمان نمی‌کنم که تغییرات اخیر اعمال‌شده در کابینه عربستان از سوی محمد بن سلمان سیگنالی را درزمینهٔ تغییر سیاست سعودی‌ها پیرامون مسائل خاورمیانه مخابره کند. بن سلمان از زمان به قدرت رسیدن ناظران را با انجام اقدامات بی‌سابقه و قلدرمآبانه حیرت‌زده کرده است که می‌توان به متهم ساختن اعضای آل سعود و تجار پرنفوذ به فساد، هدایت طرح محاصره قطر، کمپین ضد حوثی‌ها و برنامه‌ریزی برای استعفای نخست‌وزیر لبنان اشاره کرد.
ابراهیم العساف که از سوی بن‌سلمان به‌عنوان سکان‌دار دستگاه دیپلماسی این کشور منصوب شده است یک شخصیت تکنوکرات باسابقه اقتصادی است. آیا عربستان سعودی در نظر دارد تا با حضور درروند بازسازی عراق و سوریه به موضع سیاست محور خود رنگ وپخت اقتصادی ببخشد؟
ابراهیم العساف دارای سوابق چشمگیری در زمینه‌های مالی و اقتصادی است اما او می‌توانست بدون آنکه وزیر خارجه جدید عربستان لقب بگیرد از این استعدادها برای تعین سیاست جدید ریاض در عربستان و عراق استفاده کند.
تداوم فشار کنگره برای کاهش روابط ترامپ و بن سلمان
از دید شما می‌توان تحولات اخیر در کابینه عربستان را درنتیجه فشارهای بین‌المللی بر محمد‌بن‌سلمان بخاطر پرونده قتل جمال خاشقچی دانست؟ در شرایط کنونی آیا فشارها از سوی برخی قانون‌گذاران آمریکایی بر شخص بن سلمان کاهش می‌یابد؟
فکر نمی‌کنم که این تغییرات واکنش محمد بن سلمان به قتل جمال خاشقچی بوده باشد. این چنین اقداماتی نمی تواند موجب کاهش فشار از سوی برخی از قانون‌گذاران کنگره بر کاخ سفید برای محدود شدن روابط با بن سلمان شود.
اراده دوجانبه شرط کاهش تنش میان تهران و ریاض
ازنظر شما آیا کاهش تنش میان ایران و عربستان در کوتاه‌مدت قابل‌دسترسی خواهد بود؟
دستیابی به هرگونه کاهش تنش میان تهران و ریاض مستلزم تغییر مواضع هر دو طرف است.
42
