پیروزی جنگ‌طلبان در کاخ سفید | پشت پرده حذف جی‌دی ونس از پرونده ایران چه بود؟ | چه کسی دست بالا را پیدا کرد؟
خبرنگار: میثم اسماعیلیکنار گذاشتن جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از پرونده مذاکرات ایران را نمی‌توان صرفا یک جابه‌جایی معمولی در تیم دیپلماسی دونالد ترامپ دانست. این تصمیم در شرایطی اعلام شد که جنگ ایران به یکی از مهم‌ترین عوامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا تبدیل شده و اختلاف‌نظر درباره ادامه جنگ، مذاکره و نحوه مواجهه با تهران در داخل دولت ترامپ شدت گرفته است.
به گزارش خبرفوری، ماجرا زمانی جدی‌تر شد که ونس، که در هفته‌های گذشته نقش محوری در تلاش برای ازسرگیری مذاکرات با ایران داشت، از سوی ترامپ مأمور شد تمام توجه خود را به موضوع فساد و جرائم در ایالت‌ها و شهرهای تحت مدیریت دموکرات‌ها معطوف کند. رئیس‌جمهور آمریکا هم‌زمان اعلام کرد واشنگتن دیگر به توافق با تهران نیازی ندارد؛ موضعی که عملا مسیر دیپلماتیک تحت مدیریت معاونش را متوقف یا دست‌کم با ابهام جدی مواجه کرد.
ونس چگونه به چهره اصلی مذاکرات ایران تبدیل شد؟
بر اساس گزارش آکسیوس، ونس طی دو هفته پیش از انتشار گزارش، شخصا در تماس‌های دیپلماتیک غیرمستقیم با ایران مشارکت داشت. او تقریبا به‌صورت روزانه با نخست‌وزیر قطر، مقام‌های پاکستانی و میانجی‌های منطقه‌ای در ارتباط بود تا زمینه برگزاری دور تازه‌ای از مذاکرات و دستیابی به آتش‌بس را فراهم کند.
بیشتر بخوانید:
سیرک کاخ سفید | ترامپ مردان کابینه را مجبور کرد کفش او را بپوشند
اختلافات زناشویی در میانه جنگ بالا گرفت | همسر جی‌دی ونس: من کارمند تو نیستم!
دست رد همسر جی‌دی ونس به آقای معاون | عیسی به دین خود موسی به دین خود!
ونس در یک بی‌اعتنایی دیپلماتیک بزرگ، رقابت را به روبیو باخت
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد و مشاور رئیس‌جمهور، نیز در این تلاش‌ها حضور داشتند. آکسیوس همچنین گزارش داد ونس نامه‌ای برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، ارسال کرده و خواستار بازگشت به مذاکرات مستقیم شده بود. به روایت منابع ایرانی نقل‌شده در این گزارش، این نامه فضای مثبتی برای ازسرگیری گفت‌وگوها ایجاد کرده بود.
این نقش‌آفرینی البته اتفاقی نبود. ونس از ابتدای جنگ نیز یکی از چهره‌های محتاط‌تر دولت ترامپ در قبال مداخله نظامی بود و راه‌حل دیپلماتیک را به ادامه درگیری ترجیح می‌داد. او پیش‌تر ریاست هیئت آمریکایی در مذاکرات اسلام‌آباد را برعهده داشت و در شکل‌گیری تفاهم‌نامه ژوئن میان تهران و واشنگتن نقش ایفا کرده بود.
شکست انتخاباتی؛ نقطه عطف اختلاف ترامپ و ونس
اما مهم‌ترین تحول در این پرونده، انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر بود. جمهوری‌خواهان در این انتخابات شکست سنگینی متحمل شدند و جنگ ایران، افزایش قیمت انرژی و فشار اقتصادی ناشی از آن به یکی از عوامل اصلی نارضایتی رأی‌دهندگان تبدیل شد.
ونس چهارم نوامبر در پیامی صریح در شبکه اجتماعی ایکس، جنگ ایران را دلیل اصلی شکست جمهوری‌خواهان دانست و تلویحا این پرسش را مطرح کرد که آیا هزینه سیاسی و اقتصادی جنگ، ارزش از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده را داشته است؟
این موضع‌گیری در واقع فاصله‌گذاری سیاسی معاون رئیس‌جمهور با تصمیمی بود که ترامپ آغاز کرده بود. به نوشته الجزیره، تحلیلگران معتقدند ونس با این اظهارات تلاش داشت خود را از پیامدهای جنگی که با آن موافق نبود، جدا کند؛ موضوعی که با توجه به احتمال حضور او در رقابت‌های انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ترامپ چرا به توافق ژوئن بدبین شد؟
اختلاف فقط به مسائل انتخاباتی محدود نمی‌شود. یکی از ریشه‌های مهم تنش، تفاهم‌نامه ژوئن میان ایران و آمریکا بود که ونس در شکل‌گیری آن نقش داشت.
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال که تایمز اسرائیل نیز به آن استناد کرده، ترامپ در محافل خصوصی از این تفاهم‌نامه انتقاد کرده و معتقد بوده توافق مذکور به ایران فرصت داده است منابع مالی و توان اقتصادی خود را بازیابی کند.
در مقابل، ونس معتقد بود بازگشت به مسیر مذاکره می‌تواند راه خروج آمریکا از جنگ را هموار کند. در سوی دیگر، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و استیون میلر، رئیس دفتر کاخ سفید، از ادامه محاصره اقتصادی و دریایی ایران حمایت می‌کردند و معتقد بودند فشار بیشتر می‌تواند تهران را به عقب‌نشینی وادار کند.
پرونده ایران از دیپلماسی به فشار اقتصادی تغییر می‌کند؟
اظهارات اخیر ترامپ نشان می‌دهد او فعلا ترجیح می‌دهد به‌جای ورود به یک توافق جدید، بر دستاوردهای ادعایی نظامی و فشار اقتصادی علیه ایران تکیه کند.
خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که پس از کنار رفتن ونس، تلاش‌های قطر برای دستیابی به توافق موقت با هدف بازگشایی تنگه هرمز در وضعیت بلاتکلیف قرار گرفته است. با این حال، روبیو تأکید کرده که واشنگتن با اصل میانجیگری مخالف نیست و در صورت شکل‌گیری توافقی مطلوب، ترامپ از آن حمایت خواهد کرد.
در مجموع، شواهد نشان می‌دهد کنار گذاشتن ونس حاصل تلاقی سه عامل است: شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان، اختلاف بر سر راهبرد خروج از جنگ و بی‌اعتمادی ترامپ به نتیجه مذاکرات قبلی. البته هیچ سند علنی وجود ندارد که نشان دهد این تصمیم صرفاً مجازات سیاسی ونس بوده است.
نکته مهم‌تر اینکه کنار رفتن معاون رئیس‌جمهور لزوما به معنای پایان دیپلماسی نیست؛ اما نشان می‌دهد در واشنگتن فعلا جریان طرفدار فشار اقتصادی و حفظ دستاوردهای نظامی، دست بالاتری در تعیین مسیر پرونده ایران پیدا کرده است. آمریکا هنوز میان توافق، ادامه محاصره و احتمال بازگشت به حملات نظامی تصمیم نهایی خود را اعلام نکرده است.
