هدیه پزشکیان به رئیسجمهور چین
«پنج گنج» نظامی گنجوی به زبان چینی ترجمه و منتشر شده است. در مراسم رونمایی از این کتاب در نمایشگاه کتاب پکن، عنوان شد رئیسجمهور کشورمان، نسخهای از آن را به رئیسجمهور چین اهدا کرده است.
به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، با برنامهریزی و هماهنگی رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در چین، در تکمیل ترجمه آثاری چون خسرو و شیرین، اقبالنامه، شرفنامه و مخزن الاسرار در سال ۱۴۰۴، اکنون با انتشار هفتپیکر و لیلی و مجنون، نسخۀ کامل خمسه نظامی گنجوی، در انتشارات تیانجین منتشر و در سی و دومین نمایشگاه بینالمللی پکن و طی روز فرهنگی ایران (۳۰ خرداد ماه) با حضور پرشور ایرانشناسان، ادیبان، استادان و محققان چینی و ایرانی رونمایی شد.
انتشار آثار کلاسیک و قدر اولِ فارسی در چین، که سابقۀ دیرین دارد و باعث شده شاهکارهای بزرگانی چون فردوسی، خیام، سعدی، مولانا، حافظ و جامی، همچنین بخشهایی از ادبیات معاصر ایران به جامعۀ ادبی و فرهنگی چین، چنان که باید و شاید معرفی شود؛ اینک با تکمیل ترجمه و انتشار خمسه یا پنجگنج نظامی گنجوی، آثار کلاسیک ادبیات فارسی در چین معرفی شد.
اهمیت این موضوع تا آنجا است که یک مجموعه از این کتاب با یادداشت و امضای رئیسجمهور ایران به رئیسجمهور خلق چین و یک نسخه به بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پکن اهدا شده است.
در یادداشت مسعود پزشکیان، رئیس جمهور کشورمان آمده است: «به پاس هزارههای درخشان و دُرافشانِ تبادلات تمدنی، فرهنگی و ادبی و پیوندهای جداییناپذیر ایرانزمین و چینِ دیرین، تحفۀ پنجگنج نظامی گنجوی به رئیسجمهور ارجمند جمهوری خلق چین، جناب آقای شی جین پینگ پیشکش میشود».
در مراسم رونمایی از خمسه نظامی، عبدالرضا رحمانی فضلی سفیر ایران در چین، با بیان اهمیت و جایگاه خمسه نظامی در تاریخ ادبیات غنایی و حکمی ایران، از انتشار این شاهکار ادبی فارسی به زبان چینی ابراز خشنودی و امیدواری کرد که شاهد گسترش و تعمیق روابط علمی و ادبی بین دو کشور ایران و چین باشیم.
او افزود: «چین که از بزرگترین و پهناورترین کشورهای جهان است، در شعر بلند و باشکوه نظامی، نماد عظمت و بیکرانگی و آیینۀ نمایش قدرت و شوکت شاهانند. طبق سنت شعر فارسی در جای جای خمسه نظامی، بارها و بارها، اشاراتی به این موارد دیده میشود: خاقان چین، زیبایی مردم چین، مشک ختن و نافۀ چین، کاسه و دیگر ظروف زیبای چینی، ترکان چینی، انواع لباسها و پارچههای لطیف و زیبا ازجمله دیبا، حریر، حُلّه و پرند چینی و دیگر تحفههای خاص این سرزمین، کلاهچینی، حصیر چینی، طراز چینی، غزال چین، آیینۀ چینی، نگارگری چین، فرش چینی و تاج چینی.
رحمانی فضلی اظهار کرد: چین در چندین داستان دلکش و جاودانۀ نظامی از جمله داستان «شهر مدهوشان و سیاهپوشان چین» در هفت پیکر، داستان «بهرام گور و شاهزادۀ زیبای چینی در گنبد صندلیرنگ یا داستان خیر و شر» و بسیاری دیگر از حکایتها بازتابی شیرین یافته است که همه و همه، نشان دهندۀ ارتباطات فرهنگی دیرینه و ژرف بین دو کشور باستانی ایران و چین است.
در ادامه این برنامه نعمتالله ایرانزاده، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در چین نیز ضمن خوشامدگویی به حاضران، انتشار این اثر سترگ و پرافتخار نظامی به زبان چینی را شادباش گفت و از مترجمان فرزانۀ آن تقدیر کرد.
او در روز فرهنگی ایران به معرفی دستاوردهای طرح ترجمه متقابل آثار کلاسیک آسیا پرداخت و گفت: ترجمۀ خمسه نظامی، بخش مهمی از طرح ارزشمند و ابتکاری «ترجمه و انتشار متقابل یکصد عنوان کتاب کلاسیک طی ۱۰ سال بین ایران و چین» است. مسئولیت اجرای این تفاهمنامه با رایزنی فرهنگی در همکاری با مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی ِسازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی بوده است.
ایرانزاده ادامه داد: بر اساس مفاد این تفاهمنامه، ترجمۀ کتابها در کشور مبدأ و چاپ و انتشار در کشور مقصد، توسط ناشران معتبر دو کشور انجام میشود و چاپ و انتشار آثار چینی در ایران به همت مؤسسۀ فرهنگی و انتشارات بینالمللی الهدی صورت گرفته است. دبیرخانۀ طرح ترجمۀ آثار کلاسیک آسیا در دانشگاه زبان و فرهنگ پکن، طرف قرارداد طرح در چین است.
ایرانزاده با اشاره به کتابهای چاپ شدۀ مرحلۀ اول طرح متقابل گفت: در گام نخست، سرگذشت هنر در تمدن اسلامی با محوریت رشتههای موسیقی و معماری اثری با تالیف حسن بلخاری و ترجمه بای جی سو (سلیمان) به زیور طبع رسید. مبانی حِکمی هنر و زیبایی از دیدگاه شهابالدین سهروردی، به نویسندگی طاهره کمالیزاده و ترجمه بای جیسو، خون دلی که لعل شد به قلم رهبر شهید آیتالله سیدعلی خامنهای و ترجمه چی ون دونگ و جلد اول آموزش زبان فارسی به چینی با تالیف محمدباقر میرزایی و محدثه برزگر برفویی از دیگر آثار این بازه زمانی است.
رایزن فرهنگی کشور مان گفت: کتابهای مرحلۀ دوم که بیشتر آنها آمادۀ چاپ هستند به آثار چون فیه مافیه اثر جاودانه مولانا، فرهنگ و تمدن اسلامی اثر علیاکبر ولایتی، آیینها و جشنهای کهن در ایران امروز: اثر محمود روحالامینی، تحلیل شخصیت خیام اثر علامه محمدتقی جعفری و آداب و رسوم نوروز اثر رضا شعبانی و ترجمه گوان یوان اختصاص دارد.
او یادآور شد: در مرحلۀ سوم طرح نیز کتاب تاریخ زبان فارسی؛ اثر محسن ابوالقاسمی، توسط پرفسور وانگیی دان در حال ترجمه است. همچنین کتابهای آمادۀ چاپ از زبان چینی به فارسی دیگری مانند طرح یک کمربند یک راه از دیدگاه شی جین پینگ، خاستگاههای تمدن چین، شی جین پینگ داستان میگوید، حقوق چین و جامعۀ چین و غذا در بشقاب در آستانه ورود به بازار نشر هستند.
در برپایی روز فرهنگی ایران در پکن چند تن از شخصیتهای علمی و فرهنگی چین و ایران، سخنرانی کردند که یکی از این چهرهها چن شیاو مه، سردبیر مرکز ترویج فرهنگ درخت زندگی بود که طی سخنانی گفت: به عنوان یک مؤسسۀ نمایندگی حقوق نشر، کتاب مرا زیبا صدا کن نوشتۀ فرهاد حسنزاده را در سال ۲۰۲۶ منتشر میکنیم. فرهاد حسنزاده یکی از تأثیرگذارترین نویسندگان ادبیات کودک معاصر ایران و از بنیانگذاران ادبیات نوجوان ایران است؛ دو بار نامزد جایزۀ بینالمللی هانس کریستین اندرسن و چندین بار نامزد جایزۀ لینگرن شده و آثارش، هم زیبایی ادبی و هم احساسات انسانی را در خود دارد. در اینجا لازم است از حمایت رایزن فرهنگی سفارت ایران در چین نیز تشکر کنم که در ابتدا مجموعۀ کاملی از کتابهای برجستۀ ادبیات کودک ایران را در اختیار ما قرار دادند که پایۀ انتخاب کتاب توسط ما و ناشر از میان گزینههای متعدد شد.
او ادامه داد: همچنین شاهکار دیگری از استاد مرادی کرمانی، با عنوان «مهمان مادر» را با همکاری رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در پکن منتشر خواهیم کرد. اثر قبلی این نویسنده یعنی «معلم، کوزۀ ترکخورده» در انتشارات ییلین منتشر شده و تاکنون بیش از ۷۰ هزار نسخه از آن در چین به فروش رسیده است.
ژانگ یون فنگ، معاون مدیرکل گروه انتشارات و رسانۀ تیانجین نیز در این مراسم اظهار کرد: نظامی گنجوی یکی از شاعران برجسته و نقطۀ عطفی در تاریخ ادبیات فارسی است و در زیر آسمان قفقاز، درخشانترین ستارۀ شعر به شمار میرود. پنج گنج او سرآغاز دوران رمانتیک ادبیات فارسی است که موضوعاتی همچون تأملات فلسفی، پندهای اخلاقی و روایتهای عاشقانه را در بر میگیرد و روند عظیم گذار ادبیات فارسی از سنت حماسی به ادبیات روایی رمانتیک را به نمایش میگذارد.
او افزود: این بار، کلیات پنجگنج نظامی برای نخستین بار به طور کامل به زبان چینی ترجمه و منتشر شده است. تیم مترجمان به سرپرستی پروفسور مو هونگیان و دانشیار لیو یینگ جون، از مراکز مهم پژوهش ادبیات فارسی در دانشگاههای چین هستند. آنها دهها سال در این حوزه فعالیت کردهاند و با رویکردی علمی و دقیق، این گنجینۀ ادبیات فارسی را به خوانندگان چینی ارائه کردهاند.
در ادامه، وانگ زه جیانگ، رئیس مرکز ایرانشناسی دانشگاه زبان و فرهنگ پکن؛ دربارۀ تأثیر هنر آرایش زنان ایران باستان بر چین سخنرانی کرد و گفت: فرهنگ ایران تأثیر زیادی بر چین باستان داشته است. تمدن ایران بسیار زود و همچنین بسیار پیشرفته شکل گرفت. برای سنجش میزان پیشرفت هر تمدن، سادهترین راه این است که ببینیم مردم آن کشور آیا توانایی لذت بردن و ذوق زیباییشناسی پیشرفتهای دارند یا نه. لذت بردن و زیباییشناسی، محصول رفاه اقتصادی و توسعۀ فرهنگی است. ایران و چین هر دو از این نوع تمدنهای کهن هستند».
خو شیاو هوی، معاون مدیرکل شرکت مدیریت صندوقهای سرمایهگذاری اوراق بهادار چین و مترجم کتاب رباعیات خیام هم در این برنامه فرهنگی در سخنانی گفت: «گو مو رو» نخستین کسی بود که رباعیات خیام را به چینی ترجمه کرد. در اینجا به پیشکسوتان و بزرگان ادای احترام میکنم. ترجمۀ من، یک قرن پس از ترجمۀ گو مو رو انجام شده؛ این شاید یک تصادف باشد، اما بیشتر به نظر میرسد که از پیش، مقدر بوده است.
او افزود: من نسخهای جدید و مستقیم ارائه کردهام و بر اصول ترجمۀ «اول امانتداری، سپس انتقال معنا، و بینیازی از زیباسازی عمدی» پایبند بودهام. با روشی ابداعی که هر خط، هر جایگاه و هر واژه را به طور دقیق معادلسازی میکند، سعی کردهام بیشترین وفاداری به اصل اثر را حفظ کنم؛ بدون افزودن یا کاستن، و با حفظ اندیشۀ فلسفی و رهایی شاعرانۀ شعر. حکمای کهن اسلام گفتهاند: اگر دانش در دورترین نقاط چین باشد، باید برای به دست آوردنش سفر کرد. و رباعیات خیام نیز تلاقی دو سویۀ فرهنگ ایران و چین است. امروز، در اینجا، به حکمای کهن چنین پاسخ میدهم و ادای احترام میکنم: ادبیات بیمرز است و دوستی جاودانه».
لی های یان، استاد زبان چینی دانشگاه علامه طباطبایی نیز در این مراسم گفت: من معلم زبان چینی در دانشگاه علامه طباطبایی ایران هستم و سالهاست که در زمینۀ تبادل زبان و فرهنگ چین و ایران فعالیت میکنم و با نگاهی به دیدار و شناخت متقابل دو کشور در طول هزاران سال، همواره باور داشتهام که فاصلههای جغرافیایی هرگز مانع همصدایی تمدنها نبوده است؛ گفتوگوی تمدنهای مختلف، هرگز برخورد تفاوتها نبوده، بلکه همزیستی خردمندانه بوده است. تمدنهای چین و ایران از یک ریشه و با یک هدف، درونمایهای مشترک دارند.
او ادامه داد: در قرن ششم پیش از میلاد، کنفوسیوس، اخلاق کنفوسیوسی را پایهگذاری کرد که بر نظم اجتماعی، مهربانی، وفاداری و تفاوت در عین هماهنگی تأکید داشت؛ آیین زرتشت ایران نیز با آموزههای بنیادی اندیشۀ نیک، گفتار نیک و کردار نیک بر ارزشهای عدالت و نیکی پافشاری میکرد. این دو نظام فلسفی شرقی، در یک دورۀ تاریخی، به طور همزمان، به دغدغههای اخلاقی جامعه انسانی پاسخ دادند و هستهای معنوی مبتنی بر نیکی و پرورش فضیلت فردی بنا نهادند. در طول قرون، این ارزشهای هماهنگ، سنگبنای معنوی گفتوگوی تمدنهای چین و ایران شد و به مردم دو کشور آموخت تا تفاوتها را بپذیرند و به تنوع احترام بگزارند؛ این همان نیروی بنیادی است که دو تمدن را قادر ساخته از مرز زمان و مکان عبور کنند و پایدار بمانند».
سیدمهدی طباطبایی و زهرا عباسی، استادان مدعو زبان و ادبیات فارسی در دانشگاههای مطالعات بینالملل پکن و زبانهای خارجی پکن نیز دربارۀ عظمت و جایگاه ویژۀ نظامی و آثارش در گنجینۀ شعر و فرهنگ ایران سخن گفتند و در پایان، مراسم رونمایی از خمسه نظامی برگزار شد.
