توافق لرزان «60 روزه»/ 5 مشکل اصلی تفاهم ایران - آمریکا/ از سرگیری جنگ یا صلح «دائمی»؛ با این کار می توان «تفاهم» را طولانی کرد

به گزارش خبر فوری، توافق 60 روزه ایران و آمریکا نهایی شد و احتمالا در روز جمعه به امضاء برسد. توافق 60 روزه ابعاد مختلفی دارد. مهم ترین بند این توافق که اجرایش ضروری است، برداشته شدن محاصره دریایی توسط ایالات متحده و از آن سو، باز کردن تنگه هرمز توسط ایران است. بعد از آن، دو طرف طی 60 روز باید وارد مذاکرات هسته ای شوند و آمریکا نیز پول های مسدود شده ایران را از حالت بلوکه خارج کرده و به ایران پس دهد.

طبق اعلام پاکستان (به عنوان بانی انعقاد این تفاهم) تفاهم ایران و آمریکا بندهای مختلفی دارد که به شرح زیر است:

1. توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه ها از جمله لبنان

۲.  تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران.

۳.  رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز

۴.  تعهد آمریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران

۵.  بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی

۶.  تعلیق تحریم های فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی آن.

۷.  لزوم ارائه طرح های بازسازی ایران حداقل به مبلغ ۳۰۰ میلیارد دلار توسط آمریکا و متحدانش

۸. ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی مبتنی بر موضوعات هسته ای و لغو کامل تحریم های اولیه، ثانویه، آمریکا و قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی

۹. تکرار تعهد ایران در پیمان ان پی تی مبنی بر عدم تولید سلاح هسته ای

۱۰. در دوره مذاکرات آمریکا متعهد شده به نیروهای خود در منطقه اضافه نمی کند و تحریم جدیدی هم وضع نخواهد کرد.

۱۱. آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پول های بلوکه شده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی. نیمی از این مبلغ قبل از شروع مذاکرات باید در دسترس ایران قرار گیرد.

۱۲. تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق.

۱۳. توافق نامه نهایی توسط قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به تایید می رسد.

۱۴. مذاکره نهایی قبل از آزادسازی نیمی از پول های بلوکه شده ایران، تعلیق تحریم های نفتی ایران و رفع محاصره دریایی آغاز نمی شود و توافق نهایی صرفا در موضوع سرنوشت مواد غنی شده و غنی سازی، رفع تحریم ها، برنامه بازسازی اقتصاد ایران انجام می شود و بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروه های مقاومت به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است.

این بندها مشکلاتی دارند که می تواند مذاکرات و روند صلح را دچار مشکل کند و آن را در پایان 60 روزه یا حتی زودتر به نابودی بکشاند و بهتر است به نحوی جلوی آنها گرفته شود.

اما مشکلات مربوط به این مفاد چیست؟ مهم ترین این مشکلات به شرح زیر است:

الف. ابهامات زبانی – قانونی

برخی عبارت های تفاهم نامه دارای ابهام است. اگرچه تفاهم نامه مانند توافق نامه دارای دقت قانونی نیست و شامل مسائل کلی می شود اما ابهام زبانی – قانونی می تواند آسیب فراوانی به این تفاهم وارد کند. برای مثال، طبق اعلام برخی منابع ایرانی، آزادسازی پول های بلوکه شده منوط به پیشرفت مذاکرت هسته ای است. اما عبارت «پیشرفت مذاکرات» چه معنایی دارد؟ کدام نهاد پیشرفت مذاکرات را تضمین می کند؟

مساله دیگر که باید به آن توجه کرد، مساله مذاکرات هسته ای است. طبق متن تفاهم مذاکرات هسته ای باید طی 60 روز انجام شود اما آیا این بازه زمانی مهلتی است برای فیصله یافتن مذاکرات یا نه، مهلتی است برای آغاز مذاکرات؟

این ابهامات کلامی - قانونی می توانند به روح تفاهم آسیب وارد کنند.

ب. تناقض های درونی

طبق مفاد تفاهم، آزادسازی پول های بلوکه شده و مسدود ایران آغاز خواهد شد اما این امر متوقف به پیشرفت مذاکرات است. برخی معتقدند طبق بند 13، بند 11 باید بلافاصله انجام شود اما در بند 11 آمده است که آزادسازی پول های بلوکه شده ایران منوط به پیشرفت مذاکرات است. این دو مساله می تواند آزادسازی پول های بلوکه شده ایرانی را با مشکلاتی مواجه کند چرا که به نوعی دارای تناقض است.

ج. عدم نظارت نهاد ثالث

برخی از بندهای تفاهم مربوط به تعهدات ایران، برخی مربوط به تعهدات ایالات متحده و برخی دیگر مربوط به تعهدات دو طرف است. برخی تعهدات طرف الف نیز منوط به اجرای تعهدات طرف ب است. بنابراین، حتما باید یک طرف ثالث بر اجرای تعهدات نظارت کند. در غیر این صورت، ممکن است تعهدات اجرا نشوند و مشکلاتی به وجود بیاید. این در حالی است که چنین نهادی در توافق دو طرف گنجانده نشده است. البته در متن بالا آمده است که تفاهم نهایی باید به امضاء و تایید شورای امنیت برسد اما ذکری از این نشده که این نهاد بر اجرای مفاد تعهدات نظارت خواهد داشت یا نه.

د. کلی بودن مفاد

برخی مفاد گنجانده شده در تفاهم نامه بسیار کلی است. تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران، لزوم ارائه طرح های بازسازی ایران، تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق از جمله مفادی هستند که کلی بوده و جزئیات مربوط به آن ذکر نشده و ممکن است در 60 روز پیش رو، به علت ابهام و کلیت، اجرا نشوند.

چه باید کرد؟

وقتی توافق جای خود را به تفاهم کوتاه مدت می دهد، «اقدامات سیاسی» و «دیپلماتیک» مداوم، نظارت دائمی بر مفاد، ارتباط دائم با بازیگران سیاسی مهم و ... تنها راهی است که می تواند از نابودی تفاهم جلوگیری کند. ایران و آمریکا نیز باید در طول این 60 روز، اقدامات سیاسی را تقویت کرده و از طریق «عمل سیاسی و دیپلماتیک» خلاءهای موجود در تفاهم موجود را پر کنند، در غیر این صورت امکان نابودی تفاهم 60 روزه زیاد است.