پایان رؤیای میلیاردی | چرا عربستان پروژه‌های عظیم بن سلمان را کوچک می‌کند؟ | چگونه ولخرجی‌های سعودی به آخر خط رسید

به گزراش خبرفوری،  تصاویر خیره‌کننده از شهرهای آینده‌نگر، آسمان‌خراش‌های غول‌آسا و پروژه‌هایی که بیشتر به داستان‌های علمی‌تخیلی شباهت داشتند، توجه جهان را به خود جلب کردند. اما اکنون، تنها چهار سال مانده به سال ۲۰۳۰، بسیاری از این طرح‌ها یا کوچک شده‌اند، یا به تعویق افتاده‌اند و یا کاملا کنار گذاشته شده‌اند.

از شهرهای خیالی تا واقعیت اقتصادی

شاخص‌ترین پروژه این برنامه، شهر خطی «لاین» بود؛ شهری به طول ۱۷۰ کیلومتر که قرار بود بدون خیابان و خودرو، الگویی جدید برای زندگی شهری ارائه دهد. این پروژه که زمانی نماد جاه‌طلبی‌های بن سلمان بود، اکنون به شکلی بسیار محدودتر دنبال می‌شود و از ابعاد اولیه آن خبری نیست.

پروژه «تروجنا» نیز که قرار بود یک پیست اسکی و تفریحگاه زمستانی دائمی در کوهستان‌های شمال‌غرب عربستان باشد، با کاهش چشمگیر مقیاس روبه‌رو شده است. حتی میزبانی بازی‌های زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ که قرار بود در این منطقه برگزار شود، لغو و به قزاقستان واگذار شده است.

بیشتر بخوانید:‌

شهر گناه؛ چگونه با وجود جنگ، تجارت جنسی در هتل‌های دبی رونق دارد؟

پارتی‌بازی معشوقه ولادیمیر پوتین، صدای مردم را درآورد

رازگشایی از زنان مرموز در مهمانی ترامپ | مأموران اطلاعاتی در لباس پیشخدمت | ببینید

در همین حال، پروژه عظیم «کیوب» که ساختمانی آن‌قدر بزرگ بود که می‌توانست بیست برابر ساختمان امپایر استیت را در خود جای دهد، به طور کامل کنار گذاشته شده است. هزینه برآوردشده این طرح حدود ۵۰ میلیارد دلار بود.

کاهش درآمدهای نفتی و کمبود سرمایه‌گذاری خارجی

یکی از مهم‌ترین دلایل عقب‌نشینی عربستان، کاهش درآمدهای نفتی در سال‌های اخیر و افزایش فشارهای مالی است. هرچند جنگ‌های منطقه‌ای باعث افزایش دوباره قیمت نفت شده‌اند، اما بی‌ثباتی ناشی از این درگیری‌ها برنامه‌ریزی اقتصادی بلندمدت را دشوار کرده است.

از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری خارجی که قرار بود بخش بزره هزینه پروژه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰ را تأمین کند، هرگز به اندازه‌ای که ریاض انتظار داشت محقق نشد. بسیاری از سرمایه‌گذاران بین‌المللی نسبت به بازگشت سرمایه در پروژه‌هایی با ابعاد بسیار بزرگ و آینده نامشخص تردید داشتند.

تکرار تجربه‌های ناموفق گذشته

برخی تحلیلگران معتقدند عربستان پیش‌تر نیز چنین تجربه‌ای را پشت سر گذاشته است. در دوران پادشاهی عبداله نیز طرح «شهرهای اقتصادی» برای کاهش وابستگی به نفت اجرا شد. میلیاردها دلار صرف این پروژه‌ها شد، اما بسیاری از آنها هرگز به اهداف تعیین‌شده نرسیدند.

به گفته منتقدان، یکی از مشکلات ساختاری در عربستان این است که مشاوران و مدیران معمولا تمایل دارند آنچه حاکمان می‌خواهند بشنوند را مطرح کنند، نه آنچه واقع‌بینانه و عملی است. نتیجه این رویکرد، اعلام پروژه‌های پرزرق‌وبرق و سپس کوچک شدن یا توقف آنها در مراحل بعدی است.

اصلاحات اجتماعی؛ موفق‌تر از اصلاحات اقتصادی

با وجود مشکلات اقتصادی، چشم‌انداز ۲۰۳۰ در حوزه اجتماعی دستاوردهایی داشته است. محدودیت‌های اجتماعی کاهش یافته، زنان حق رانندگی پیدا کرده‌اند و صنعت سرگرمی در کشوری که زمانی بسیار محافظه‌کار بود، رشد چشمگیری کرده است.

امروزه شهرهایی مانند ریاض نسبت به یک دهه پیش چهره‌ای کاملا متفاوت دارند. کنسرت‌ها، مسابقات ورزشی بین‌المللی و رویدادهای فرهنگی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده‌اند و بسیاری از جوانان سعودی از این تغییرات استقبال کرده‌اند.

با این حال، منتقدان یادآوری می‌کنند که در حوزه سیاسی تحول چندانی رخ نداده است. سرکوب مخالفان، بازداشت منتقدان و پرونده قتل جمال خاشقچی همچنان بر تصویر بین‌المللی عربستان سایه افکنده است.

آینده‌ای میان رؤیا و واقعیت

چشم‌انداز ۲۰۳۰ بدون تردید چهره عربستان را تغییر داده است، اما نه به شکلی که در ابتدا وعده داده می‌شد. بسیاری از پروژه‌های نمادین اکنون تنها در تصاویر رایانه‌ای و ویدئوهای تبلیغاتی وجود دارند. با این حال، دولت سعودی تلاش می‌کند این تغییر مسیر را نه شکست، بلکه نشانه‌ای از واقع‌گرایی و مدیریت بهتر منابع معرفی کند.

امروز پرسش اصلی دیگر این نیست که عربستان چه پروژه‌ای را اعلام خواهد کرد؛ بلکه این است که کدام پروژه‌ها واقعا تکمیل خواهند شد. برای کشوری که سال‌ها به درآمدهای نفتی متکی بوده، موفقیت واقعی زمانی حاصل می‌شود که بتواند اقتصادی متنوع، پایدار و مستقل از نفت ایجاد کند؛ هدفی که هنوز فاصله قابل توجهی با تحقق کامل آن دارد.