سفیر پیشین ایران در پاکستان:
پاکستان پیشتر به کمک چین پیشنهادی به ایران داده بود که جمهوری اسلامی آن را رد کرد/ اسلام آباد به درخواست آمریکا میانجی شد/ رابطه نظامی ایران و پاکستان در عمل، قابل تایید نیست
سفیر سابق ایران در پاکستان گفت: پاکستان ظرفیت داخلی و بومی خود را فعال نکرده، بلکه با تقاضای آمریکاییها وارد میدان شده است. نشانههای زیادی نیز در این زمینه وجود دارد؛ از جمله مناسبات پر فراز و نشیب پاکستان با بازیگران مختلف در موضوعاتی مانند افغانستان.
اسلام آباد برای نخستین بار میزبان مذاکرات ایران و آمریکا بود و هتل سرینا می توانست تاریخ ساز شود؛ اما هیات های بلندپایه آمریکایی و ایرانی بامداد و صبح امروز پایتخت پاکستان را بدون دستیابی به هیچ نتیجه ای به سمت پایتخت های خود ترک کردند. به رغم به نتیجه نرسیدن مذاکرات، پاکستان در این دوره نقش میانجی میان ایران و آمریکا دارد. در جریان مذاکرات فشرده روز گذشته، دیدارها بین مقامات ایران و آمریکا به صورت سه جانبه با طرف پاکستانی به عنوان میانجی برگزار شد. انتظار می رود در روزهای باقیمانده از آتش بس موقت دو هفتهای، رایزنی ها بین ایران و آمریکا به طور مستقیم و غیرمستقیم با میانجی گری اسلام آباد ادامه داشته باشد.
از این منظر، نقش میانجی در این دوره می تواند تاریخ ساز باشد؛ آیت الله مجتبی خامنه ای رهبر جدید ایران در اولین پیام نوروزی خود به طور ویژه به پاکستان توجه کرد و گفت «پاکستان بهطور ویژه مورد علاقه رهبر شهید ما بود.» سوال اینجاست که چرا پاکستان؟ آیا پاکستان می تواند تاریخ نیم قرن روابط تیره ایران و آمریکا را تغییر دهد؟
کارنامه میانجی گری پاکستان؛ شکست پشت شکست
ماشالله شاکری بین سالهای ۱۳۸۶ تا۱۳۹۰ سفیر ایران در پاکستان بوده است. او از سابقه شکستهای دیپلماتیک پاکستان برای میانجیگری در روابط ایران و سایر کشورها می گوید و معتقد است علاقه رهبران ایران به پاکستان، معطوف به ملت این کشور است. او با اشاره به سابقه ورود اسلامآباد به موضوع میانجیگریهای سیاسی در منطقه، اظهار کرد: این نخستینبار نیست که پاکستانیها برای واسطهگری سیاسی وارد میدان میشوند؛ چه در مسائل منطقه و چه در موضوعات مربوط به کشور ما و برخی دیگر از کشورهای منطقه.
پاکستان تلاش زیادی کرد تا میان ایران و عربستان پلی ایجاد کند و نوعی پیوند و تفاهم به وجود آورد، اما در این مسیر موفق نبود و در نهایت این چین بود که عملاً به نتیجه رسید، چرا که کشورهای مطرح دنیا از ظرفیت سیاسی و منزلت واقعی بالاتری برخوردارند.
شاکری به خاطر می آورد که در دوران سفارت او در اسلام آباد، در بهمن ماه سال ۱۳۸۵ پرویز مشرف رئیسجمهور پاکستان بود، سفری به جمهوری اسلامی ایران داشت و با مقام معظم رهبری و سایر مقامات کشور دیدار کرد. او در آن مقطع تلاش داشت نوعی تفاهم حتی میان جمهوری اسلامی و رژیم صهیونیستی ایجاد کند، اما پاسخ خود را گرفت و بازگشت. شاکری معتقد است که پاکستان در عرصه میانجی گری هم تجربه دارد و هم مهارت. در مقطع فعلی نیز، با بروز بحران، پاکستانیها احساس میکنند میتوانند وارد میدان شوند و از نظر سیاسی برای خود دستاوردی ایجاد کنند، به همین دلیل نیز در این ماجرا ورود کردهاند.
وی ادامه داد: البته جمهوری اسلامی ایران نیز نسبت به این موضوع روی خوشی نشان داده است.
پاکستان به تقاضای آمریکاییها، میانجی شده
سفیر سابق ایران در پاکستان در پاسخ به این پرسش که آیا اسلامآباد بهعنوان میانجی برای ایران قابل اعتماد است، تصریح کرد: نظر شخصی من این است که پاکستان ظرفیت داخلی و بومی خود را فعال نکرده، بلکه با تقاضای آمریکاییها وارد میدان شده است. نشانههای زیادی نیز در این زمینه وجود دارد؛ از جمله مناسبات پر فراز و نشیب پاکستان با بازیگران مختلف در موضوعاتی مانند افغانستان، جنوب آسیا و خاورمیانه. این کشور همواره بهعنوان یک عامل عملگرا و کنشگر در میدان حضور داشته و بر اساس دستور عمل کرده است.
پیش از این نیز پاکستانیها پیشنهادی را با کمک چینیها تهیه و به کشور ما ارائه کرده بودند که در همان نگاه اول از سوی جمهوری اسلامی رد شد
به گفته شاکری، اسناد موجود نشان می دهد زمانی که دستگاه حاکمیتی آمریکا دید از هیچ منظری نمیتواند در این جنگ دست برتر را داشته باشد، به سراغ پاکستانیها رفت تا این نقش را ایفا کنند.
این مقام دیپلمات خبر داد که جمهوری اسلامی ایران نیز به دلیل برخورداری از اعتماد به نفس بالا و با توجه به نظر عالیترین مقام کشور، تصمیم گرفت به این نیت اولیه پاکستان پاسخ منفی ندهد و بار دیگر به دیپلماسی فرصت حضور و ظهور بدهد؛ البته با پیششرطهایی که از قبل به طرف پاکستانی اعلام شده بود.
پاکستان به کمک چین پیشنهادی به ایران داده بود که جمهوری اسلامی آن را رد کرد
شاکری می گوید: پیش از این نیز پاکستانیها پیشنهادی را با کمک چینیها تهیه و به کشور ما ارائه کرده بودند که در همان نگاه اول از سوی جمهوری اسلامی رد شد، چرا که به گفته شاکری، «پیشنهادی بسیار سست و کمبنیه بود و قابل پذیرش نبود. اما زمانی که جمهوری اسلامی ایران بیش از ده ماده از شروط خود را ارائه کرد و اعلام کرد جز این موارد وارد هیچ موضوع دیگری نمیشود، در آن زمان پاکستان در نقش میانجی اقدام کرد.»
چرا رهبر ایران به پاکستان علاقه ویژهای داشت؟
وی در ادامه درباره ویژگیهای پاکستان از منظر رهبران جمهوری اسلامی اظهار کرد: ما حساب جامعه و مردم پاکستان را از حاکمیت آن کاملاً جدا میکنیم. اگر بخواهم از منظر مقام معظم رهبری، چه مقام فقید و چه مقام جاری کشور صحبت کنم، عنایتی که به پاکستان وجود دارد بر اساس دینامیزمی است که در جامعه این کشور حاکم است. با این حال، اینکه آیا دستگاه سیاسی پاکستان با این دینامیزم همراستا است یا نه، کاملاً محل تردید است.
«مقامات جمهوری اسلامی بر این باورند که اگر ملت پاکستان با ما همنوایی داشته باشند، این همنوایی با ملاطفت و نگاه مثبت مقامات عالیه کشور پاسخ داده میشود و این نکتهای است که باید مورد توجه قرار گیرد.»
شاکری همچنین با اشاره به تنش میان هند و پاکستان گفت: در مناقشه میان این دو قدرت جنوب آسیا، جمهوری اسلامی ایران برای میانجیگری اعلام آمادگی کرد و رئیسجمهور و وزیر امور خارجه کشورمان به هر دو پایتخت سفر کردند. با این حال، استقبال اسلامآباد از این میانجیگری بسیار مثبتتر و محترمانهتر از پاسخ طرف هندیها بود و این موضوع نشاندهنده تفاوت نگاه دو کشور نسبت به جمهوری اسلامی ایران است.
رابطه نظامی ایران و پاکستان در عمل، قابل تایید نیست
بحث و گمانه زیادی درباره ارتباط نظامی این دو کشور همسایه وجود دارند، از شایعه تهدید حمله اتمی پاکستان به اسرائیل در زمان جنگ ۱۲ روزه که از سوی محسن رضایی مطرح شد تا فشارهای دیپلماتیک به آمریکا برای کنترل کردن اسرائیل. با این حال سفیر سابق ایران در پاکستان میگوید: رابطهای که بهعنوان رابطه نظامی میان ایران و پاکستان مطرح میشود، در سطح اجرا و عملیات چندان قابل تأیید نیست؛ ممکن است در سطح گفتار و مواضع، برخی اظهارات مطرح شود، اما در حوزه اجرا و عملیات، چنین چیزی وجود ندارد.
ایران و عربستان؛ دوراهی پر چالش پاکستان
وی در ادامه با تفکیک میان ظرفیت سیاسی و اقدام نظامی کشورها، افزود: ظرفیت سیاسی یک کشور و وزن و ثقل سیاسی آن، با اقدام نظامی متفاوت است. در مقطع کنونی، به نظر میرسد پاکستانیها عمدتاً از ثقل منطقهای خود بهعنوان یک اهرم استفاده کردهاند و این رویکرد نیز با چند هدف دنبال میشود.
شاکری در تشریح این اهداف بیان کرد: نخست آنکه اگر در همسایه غربی پاکستان فضای آشوبناک شکل بگیرد، سرریز آن به داخل پاکستان منتقل میشود و این موضوع به نفع منافع این کشور نیست. از این رو، اسلامآباد تلاش دارد از بروز چنین شرایطی جلوگیری کند.
این دیپلمات برجسته ایرانی میگوید: در صورتی که تنشها افزایش یابد و رفتارهای متقابل از سوی برخی کشورهای منطقه، از جمله عربستان، شکل بگیرد، پاکستان در یک دوراهی قرار خواهد گرفت؛ چرا که از یک سو دارای پیمان دفاعی با عربستان است و از سوی دیگر، با ایران همسایگی و نوعی مناسبات تاریخی و تمدنی دارد و طبیعتاً تمایلی ندارد میان این دو قرار گرفته و در چنین شرایطی گرفتار شود.
سفیر سابق ایران در پاکستان به یک نمونه عینی اشاره کرد و افزود: زمانی که ایران به منافع آمریکا در خاک عربستان حمله کرد، پاکستان هیچگونه واکنشی نشان نداد. این موضوع از منظر حقوقی قابل تفسیر است؛ به این معنا که اقدام ایران، حمله به عربستان تلقی نشده است، چرا که در غیر این صورت، پاکستان میبایست واکنشی نسبت به این اقدام نشان میداد.
او در نهایت تصریح کرد: بر همین اساس میتوان نتیجه گرفت که سایر اقدامات متقابل ایران در قبال کشورهای منطقه، از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز، از منظر حقوقی بهعنوان حمله به خاک آن کشورها تلقی نمیشود، بلکه این اقدامات متوجه منافع آمریکاییها بوده است.
خسته نباشی جناب سفیر.
گویا توقع این اقای شاکری خیلی خیلی از پپپپاکستان بال بااست!!!! کلی زحمت کشیدن و کلی احترام نیز گداشتن ! حالا که مذاکرات به توافق نرسیده لابد انتظار داشتیم پکستانیها یه کتک مفصل به امریکاییها بزنند؟!!!!