در درگیری بعدی بین ایران و عربستان سعودی چه اتفاقی رخ خواهد داد؟/ نگاه تحلیلی نشریه هیل به روابط ایران- عربستان- آمریکا

نشریه نزدیک به کنگره آمریکا؛ این حمله باعث شده که عربستان سعودی نیاز به بازنگری در مورد روابطش با آمریکا و حتی جمهوری اسلامی ایران را احساس کند؛ به‌خصوص بعد از این‌که دونالد ترامپ پشت این کشور را آشکارا خالی کرد و به‌رغم ادعای صریح انتساب عملیات ویرانگر حوثی‌ها به تاسیسات نفتی عربستان به جمهوری اسلامی ایران، ریسک ایجاد درگیری با جمهوری اسلامی را نپذیرفت و تنها به یک سری لفاظی‌های رسانه‌ای مبادرت ورزید.

در مقاله نشریه هیل آمده است:

آیا کمپین فشار حداکثری که پرزیدنت دونالد ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران به‌کار گرفته، در نهایت ایران را به مذاکره با آمریکا و عربستان سعودی رهنمون خواهد کرد یا جنگ؟ ترامپ چند بار در مواردی مانند سرنگون شدن هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی در خلیج فارس یا حمله پهبادی به تاسیسات نفتی عربستان سعودی، با خودداری از واکنش تند و عجولانه و سفت‌وسخت ایالات متحده، به‌طور موقت جلوی شدت گرفتن تنش و بحران را گرفته و به‌عنوان واکنش تنها و تنها به اعزام چند صد سرباز دیگر آمریکایی به منطقه قناعت کرده است.

ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز هرگز چیزی درباره حمله نگفت. او البته وعده داد به رفتارهای پرخاشگرانه جمهوری اسلامی ایران با «سخت‌تر شدن تحریم‌ها، نه از میان برداشته‌شدن‌شان» واکنش نشان داده خواهد شد. شاید همین هم بود که باعث شد تلاش‌های رئیس جمهور فرانسه، امانوئل مکرون، برای ترتیب دادن یک ملاقات لحظه آخری بین ترامپ و رئیس جمهور حسن روحانی در نیویورک ناکام بماند- که دلیل این ناکامی، به گزارش رسانه‌ها این بود که جمهوری اسلامی ایران مصر بود که پیش از دیدار و ملاقات رودررو ابتدا باید تحریم‌های آمریکا برداشته شود. این‌ها همه یعنی که هر دو طرف این درگیری از اتخاذ راه‌ و روشی دیپلماتیک مقابله و پرخاشجویی خودداری کردند.

این وضعیت بلاتکلیف سوالاتی بی‌پاسخ به‌جا گذاشته؛ مبنی بر این‌که اگر جمهوری اسلامی ایران که حالا با نمایش قدرت نظامی‌اش جسورتر هم شده، اگر دست به حمله‌ای دیگر بزند، آن‌وقت پاسخ دونالد ترامپ به این جریان چگونه خواهد بود؟ در شرایط حاضر به‌نظر می‌رسد که به احتمال زیاد جمهوری اسلامی پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۰ ضربه دیگری به ترامپ خواهد زد؛ ضربه‌ای که می‌تواند یک ضربه مستقیم و رودررو باشد و البته این نیز امکان دارد که این ضربه از طریق گروه‌های نیابتی وفادارش در منطقه به ترامپ وارد خواهد شد. باید منتظر ماند و دید که این اتفاق چگونه رخ خواهد داد.

در این میان، دونالد ترامپ و ولیعهد سعودی، محمد بن‌سلمان یک مشکل مشترک بزرگ دارند؛ که این درد مشترک ناظر به این واقعیت است که در مورد محافظت و دفاع از حیاتی‌ترین امکانات خود در مقابل جمهوری اسلامی ایران، هم ترامپ و هم بن‌سلمان در واقع امپراتورهای بدون لباس هستند. همان‌گونه که مایک پنس در دیدار با رهبر جمهوری‌خواهان اشاره کرد، ظاهرا آمریکا و عربستان به این نتیجه رسیده‌اند که برای جلوگیری از حملات بیشتر جمهوری اسلامی ایران، نیاز فوری به "بازدارندگی" وجود دارد.

ایالات متحده آمریکا هیچ‌گاه یک پیمان دفاعی با عربستان سعودی نداشته، و بنابراین هیچ الزام قانونی برای نشان دادن عکس‌العمل به ماجرایی که مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا آن را یک اقدام جنگی خوانده، نداشته است. ولی آمریکا میلیاردها دلار اسلحه به عربستان فروخته که شامل یک سیستم پدافند هوایی سرتاسری علیه جدیدترین موشک‌های پاتریوت نیز می‌شود. سیستمی که سازنده‌اش لاکهد مارتین آن را در مقابل موشک‌های دوربرد بسیار موثر خوانده است.

حمله به تاسیسات نفتی عربستان سعودی که آمریکا و قدرت‌های اروپایی مدعی هستند که جمهوری اسلامی ایران آن را مخفیانه و تحت پوشش مقاومت حوثی‌ها به انجام رسانده، همچنین سؤالات نگران‌کننده‌ دیگری را نیز پیش می‌آورد. از جمله این‌که دارایی‌ها و امکانات وسیع زمینی و دریایی آمریکا در خلیج فارس تا چه حدی در برابر موشک‌های ایرانی آسیب‌پذیر هستند، و البته این‌که احتمال حمله زمینی گروه‌های نیابتی جمهوری اسلامی ایران به ۵۰۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در عراق و ۲۰۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در سوریه تا چه حد است.

ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، با بیست کشتی، بیش از صد هواپیمای جنگی و بیست هزار ملوان و سرباز در بندر بحرین، درست در نزدیکی ساحل عربستان سعودی استقرار دارد. پنتاگون آشکارا از تهدید پهبادها و موشک‌های دوربرد جمهوری اسلامی ایران آگاه است: در ماه ژوئن، پنتاگون در مواجهه با تهدیدهای موجود این گروه ناوگان نظامی آبراهام لینکلن را به خلیج فارس اعزام کرد، که حالا در موقعیت آماده‌باش، در مجاورت خلیج عمان قرار گرفته است. جمهوری اسلامی ایران تاکنون از حمله به سربازان، پایگاه‌ها و کشتی‌های آمریکایی خودداری کرده است، اما در ماه ژوئن یک هواپیمای بدون سرنشین ۱۳۰ میلیون دلاری آمریکایی را که در حال پرواز بر فراز آب‌های ایران بود، سرنگون کرد. بعد از این بود که ترامپ به این بهانه غیرممکن که می‌خواسته از تلفات ایران جلوگیری کند، از واکنش متقابل خودداری کرد.

حالا هم ترامپ تصمیم گرفته که حمله به مهم‌ترین متحد آمریکا در خلیج فارس الزامی برای پاسخ نظامی آمریکا ایجاد نمی‌کند. با این که خود وی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد گفت که «همه ملت‌ها وظیفه دارند به رفتار خصمانه جمهوری اسلامی ایران پاسخ دهند». شاید برای این‌که نگاه‌ها را از تمرکز بر مسئولیت خود او در رابطه با بحران کنونی منطقه و تنش‌های موجود با جمهوری اسلامی ایران -که بعد از خروج ترامپ از توافق هسته‌ای که در زمان اوباما منعقد شده بود، و راه‌اندازی کمپین فشار حداکثری و تحمیل انواع تحریم‌های اقتصادی بر ایران شدت گرفت، منحرف سازد!

ترامپ هنوز به این درک نرسیده که چگونه باید در مقابل جمهوری اسلامی ایران "بازدارندگی" داشته باشد. به‌خصوص که موفقیت چشمگیر حمله به جواهر تاج تاسیسات نفتی عربستان سعودی به‌نحو دراماتیکی توانایی‌های نظامی جمهوری اسلامی ایران را در چشم دنیا با تغییر چشمگیری روبرو کرده؛ و البته حتی مهم‌تر از این توانایی‌ها، همگان را متوجه جسارت این کشور در فعالیت‌هایی کرده است که این احتمال وجود داشت با اقدام متقابل و تلافی‌جویانه آمریکا روبه‌رو شود. در این حمله که با عملیات همزمان ۱۸ فروند هواپیمای بدون سرنشین و هفت موشک کروز به انجام رسیده، تمام اهداف به جز تنها سه مورد مورد اصابت قرار گرفتند. نکته مهم در این حمله این بود که به‌رغم حضور عظیم و آشکار زمینی و دریایی آمریکا در جنوب خلیج فارس و البته هزینه‌های نجومی خرید جدیدترین تسلیحات پدافندی توسط عربستان سعودی، حتی یکی از موشک‌ها و پهبادهای مزاحم مورد هدف قرار نگرفته‌اند (و حتی از این هم بدتر؛ رادار عربستان وجود هیچ‌کدام را متوجه نشده است).

ما هنوز نمی‌دانیم که عربستان سعودی چرا قادر به محافظت و دفاع از حیاتی‌ترین و مهم‌ترین تاسیسات نفتی‌اش که روزانه هفت میلیون بشکه تولید می‌کند، نشده است. آیا این شکست به‌دلیل عدم وجود باتری‌های موشکی پاتریوت بوده، یا به‌خاطر ناتوانی مسئولان این سامانه دفاعی؟ آن‌چه فعلا مشخص است این است که آمریکا و عربستان باید دست به‌دست هم دهند و خیلی زود یک سیستم پدافند هوایی قابل اتکا برای حفاظت از تاسیسات حیاتی این کشور راه‌اندازی کنند. این امپراتور لباس‌های جدیدی لازم دارد، نه از آن لباس‌های نامرئی که هانس کریستیان آندرسون در آن داستان شاه پریانی بر تن پادشاه کرده است. مهم‌تر از همه، اما این‌که ولیعهد ناچار است اعتماد و اعتقاد خود را به پرزیدنت ترامپ و این‌که تا چه حدی می‌شود در مواجهه با جمهوری اسلامی ایران به ایالات متحده تکیه کرد و بهش اطمینان داشت، مورد بازخوانی و ارزیابی مجدد قرار دهد.

منبع: شفقنا

15