سکوت، معنادارترین موضع سیاسی نخبگان فکری متفاوت اندیش در پی چندین دهه کنشگری مسالمت آمیز و همدلانه بی نتیجه است

به گزارش روابط عمومی خانه اندیشمندان علوم انسانی، نشست « جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران؛ نخبگان فکری؛ در میانه کنشگری فکری و بازاندیشی پارادایمی» روز سه‌شنبه (٢٩ اردیبهشت‌ماه) بصورت برخط برگزار شد.

جنگ رمضان مناسبات گروه ها و نیروهای اجتماعی با نهاد حاکمیت و دولت را بشدت تحت تأثیر قرار داد

مجتبی مقصودی استاد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی در این نشست به بررسی انقباض و انبساط فکری و طیف بندی کنشگران فکری در سایه جنگ رمضان  پرداخت و گفت: جنگ رمضان به مثابه یکی از بزنگاه های مهم در حیات ملی ایران و ایرانیان؛ مناسبات گروه ها و نیروهای اجتماعی با نهاد حاکمیت و دولت را بشدت تحت تأثیر قرار داده است تا جایی که هر یک از نیروهای اجتماعی در مواجهه با این رویداد مهم و بحران سیاسی- امنیتی، کم و بیش دچار «انقباض و انبساط اجتماعی» شدند؛ در این ارتباط نخبگان فکری ایرانی نیز به عنوان سرآمدان اندیشگی در جامعه ایران که از طیف های مختلفی تشکیل می شوند از این قاعده جدا نبوده و از منظراندیشه ورزی تحت تأثیر قرار گرفته و به انحاء مختلف و حتی با «انقباض و انبساط فکری» به سطوحی از کنش گری فکری و اجتماعی پرداختند.

باید بین نخبگان فکری رسمی و ارگانیک با نخبگان فکری مستقل یا روشنفکران تفاوت قائل شد

وی افزود؛ طوفان های مهم سیاسی – اجتماعی تاریخ معاصر ایران نظیر؛ انقلاب مشروطه، شکل گیری و استقرار دولت مدرن، اشغال نظامی ایران در شهریور1320، ملی شدن صنعت نفت، کودتای 28 مرداد 1332، پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن 1357، جنگ تحمیلی 8 ساله و روی کار آمدن دولت اصلاحات هر یک به سهم خویش ذهن و روح اندیشه ورزان ایرانی را تحت تأثیر قرار داده است؛ هرچند باید بین نخبگان فکری رسمی و ارگانیک با نخبگان فکری مستقل یا روشنفکران تفاوت قائل شد و بالتبع کنشگری های فکری مستقل و متفاوت در ارتباط با این حوادث را باید دید؛ آنرا طبیعی دانست و برسمیت شناخت و بدیهی است با نفی و نادیده انگاری و چه بسا انگ زنی به این متفاوت اندیشی، از شناخت واقعیات ملموس بازخواهیم ماند و در دایره تحلیل و ارزیابی های غیرواقع بینانه خواهیم ماند.

بنیان گذار انجمن علمی مطالعات صلح ایران تأکید کرد؛ تجلیات اندیشگی و آثار فکری این روشنفکران در هر یک از بزنگاه های تاریخی با بازنمایی و روایت گری های متفاوت در قالب هنرهای تجسمی، ادبیات اعم از شعر، داستان کوتاه، رُمان، تئأتر، موسیقی، سینما و یا پژوهش های علمی در هر دوره متناسب با آن رویداد مهم ظهور و بروز یافت؛ هرچند متولیان گفتمان های حاکم در هر دوره ای علاقمندند که روایت خویش را به نخبگان فکری بقبولاند و تجلیات اندیشگی را با سوژه های حاکمیتی و دولتی تعریف و تحلیل کنند.

نخبگان فکری در وضعیت جنگی  از دسترسی های محدودی برای کنشگری واقعی برخوردار بودند

مقصودی گفت؛ در جنگ تحمیلی اخیر نیز همچون همه ی جنگ ها، نخبگان فکری در کنار عرصه های جدید اندیشه ورزی با طیف مختلفی از موانع و محدویت های سیاسی، اجتماعی، ساختاری و ایدئولوژیک، رسمی و غیر رسمی، اعلام شده و نشده مواجه بوده و بدین لحاظ واقع بینانه و بدون لکنت زبان و از منظر آسیب شناسی حکمرانی باید گفت که نخبگان فکری در وضعیت جنگی به ویژه در شرایط انسداد ارتباطی و رسانه ای، فضای امنیتی و قطبی شدگی اجتماعی از دسترسی های محدودی برای کنشگری واقعی برخوردار بوده اند.

وی افزود؛ اگر بخواهیم متناسب با وضعیت کشور در جنگ اخیر تحلیل واقع بینانه ای از مواضع نخبگان فکری ارائه دهیم بدوا باید آنان را در جایگاه خود بدرستی شناسایی نماییم؛ لذا در این ارتباط با احتیاط می توان دسته بندی زیر را ارائه داد که صدالبته نیازمند مطالعات بیشتر و کنکاش های دقیق تری است که در شرایط فعلی کمی مشکل می نماید ولی با همه تردیدها؛ اولین دسته «نخبگان فکری همسو با روایت و قرائت رسمی» هستند که از قضا بدون کمترین محدودیتی از ابزارهای گسترده رسانه ای و ارتباطی برخوردار بوده و روایتگر قرائت گفتمان حاکم بوده اند و تلاش کرده اند تا با ایجاد شور و نشاط سیاسی – اجتماعی، وحدت و انسجام ملی را رقم بزنند.

دومین طیف از نخبگان فکری را می توان «نخبگان فکری همسو ولی مشروط» یا حامیان مشروط نام نهاد که با جرح و تعدیل هایی همسو با روایت رسمی به تحلیل و تبیین مسائل جامعه و جنگ می پردازند. این نخبگان فکری با حفظ فاصله معنی دار سعی می کنند با رویکرد متعادل به شرح و بسط مسائل جاری و اندیشه ورزی بپردازند.

مقصودی در ادامه به دسته سوم از روشنفکران در شرایط جنگی و صد البته تحت تأثیر وقایع دیماه 1404، تحت عنوان «نخبگان فکری ناهمسو و متفاوت اندیش» می پردازد که خود به طیف های مختلفی تقسیم می شوند. طیف های سه گانه ی «رادیکال برانداز»، «میانه رو» و «ساکت» را در این ارتباط می توان برشمرد. در حالیکه طیف رادیکال های برانداز شامل بخش هایی از ایرانیان خارج از کشور در آمریکا، کانادا، استرالیا و اروپا با رویکرد سکولاریستی، مشروطه خواه سلطنت طلب، مشروطه خواهان جمهوری خواه و گروه های برانداز مسلح می شود، نخبگان فکری میانه رو در میان نخبگان فکری ناهمسو و متفاوت اندیش با گرایشات چپ گرایانه و وفاداران به ارزش های اولیه انقلاب با امید به اصلاحات ساختاری در داخل و خارج از کشور قابل شناسایی اند.

سکوت، معنادارترین موضع سیاسی نخبگان فکری در پی چندین دهه کنشگری همدلانه ی بی نتیجه است

 در میان نخبگان فکری ناهمسو و متفاوت اندیش، طیف ساکتین (ساکت ها) دربرگیرنده مجموعه ای از اندیشه ورزانی است که به دلایل تاریخی، اخلاقی و راهبردی سکوت منفعلانه- فعالانه را به کنشگری فکری ترجیح داده و سکوت را سرشار از ناگفته ها کرده اند. اینان سکوت را به منزله ی یک کنشگری اخلاقی معنادار برای حفظ صداقت فکری و گفتاری در برابر پیچیدگی ها و آشفتگی های سیاسی به ویژه بعد از دوگانه ی ناآرامی ها دیماه و جنگ در اسفندماه 1404 برگزیده اند تا مبادا در پیشگاه تاریخ، مردم و وحدت ملی و سرزمینی ایران در معرض اتهام و قضاوت ناصواب و شتابزده قرار بگیرند. خستگی از دوگانه ی امنیت ملی یا امنیت نظام، ناامیدی از اثر بخشی و تأثیرگذاری به ویژه در زمان جنگ که عاملیت نهادهای مدنی و نخبگان فکری بیش از پیش به حاشیه رانده می شود؛ سکوت معنادارترین موضع سیاسی نخبگان فکری در پی دهه ها کنشگری فکری مسالمت آمیز و همدلانه ی بی نتیجه است.