گزارشی از پشت پرده اختلافات درونجناحی اصولگرایان
سوپر رادیکالیسم علیه رادیکالیسم؛ ماجرای دعوای بر سر «لوبیای سحرآمیز» چیست؟
آنچه قرار بود نقدی بر خوشبینی به مذاکره باشد، به جرقهای برای یک درگیری تمامعیار درون جناح اصولگرا بدل شد.
احتمالا مارکو روبیو در یک مورد درست فکر می کند: جریان های سیاسی موثر امروز در نظام ایران، در تندروی خالصسازی شدهاند. اصلاحطلبان در ماههای گذشته عملاً دیگر هیچ نقشی در بازیهای قدرت ندارند. بازی حالا یکپارچه در قبضه اصولگرایان و نیروهای منتسببه منتهیالیه جناح راست است. اما حتی حذف تمامی رقبای سیاسی _از اصلاحطلبان واقعی دهه ۷۰ و ۸۰ و اصلاحطلبان معتدل دهه ۹۰ و اعتدالیون آن سالها تا اصولگرایانی که زمانی اطراف علی لاریجانی در مجلس شورای اسلامی برو و بیایی داشتند_ باعث نشده رویای «خالصسازی» تندروهای جناح راست، به واقعیت بدل شود. اتفاقاً هرچه عرصه رقابت از رقبای واقعی خالیتر شده، رقابت و تضاد منافع میان خودیهای نظام و انقلابیونی که خود را همهکاره مملکت میدانند، بیشترهم شده است. اختلافی که اگرچه در این یکی، دو روز گذشته، درپی انتشار یک یادداشت بینام و نشان، آشکار شده، اما واقعیت این است که همیشه وجود داشته.
زد و خورد افراطیون بر سر «لوبیای سحرآمیز»
مهم است که بدانیم ماجرای این دعوای اخیر تندروها با یکدیگر چه بوده و میان کدامیک از قبایل اصولگرا درگرفته است. جنجال با انتشار یک یادداشت در وبسایت مشرقنیوز و بازنشر آن در خبرگزاری تسنیم آغاز شد. حوالی غروب چهارمین روز اردیبهشتماه، وبسایت مشرقنیوز با یادداشتی با تیتر «قدرتسازی مردم در خیابان» به بحث مذاکرات نهچندان موفق ایران و امریکا در اسلامآباد پرداخت و سعی کرد به پرسش «در پس مذاکره با آمریکا چه چیزی نهفته است؟!»، پاسخ دهد.
این وبسایت خبری نزدیک به نهادهای نظامی، مذاکرات به میانجیگری طرف پاکستانی را «صحنهای دلفریب» توصیف کرد که به باور نویسنده، «عدهای مطالباتی شبیه به لوبیای سحرآمیز برای آن مطرح میکنند»؛ مطالباتی از «لغو تمام تحریمها» تا «آتشبس کلی در تمامی جبهه مقاومت»، «تضمین صلح تا دهها سال برای ایران»، «شکوفایی اقتصادی» و بیش از اینها. حال آنکه بهباور مشرقنیوز، «مذاکره در پس یک جنگ یا درگیری صرفاً اپیزودی دیگر از همان جنگ است» و «طرفین به صحنه میآیند تا هریک به فراخور توان خود بتوانند مطلوبیت بیشتری را در قبال مطالباتش به دست بیاورند» و به همین دلیل نیز «اشتباهترین کار ممکن در یک مذاکره، این است که عدهای با عینک "لوبیای سحرآمیز" به آن بنگرند و درباره آن به خیالپردازی و تصور تحقق آرزو بپردازند.»
البته شاید ظاهرا این نقد، عملگرایانه به نظر برسد اما مطلقا منظور نویسنده این نیست؛ نویسنده مشرقنیوز مذاکره و اصولاً دیپلماسی را صرفاً روزنهای میبیند تا «حتیالامکان نجنگیم.» درواقع نویسنده نمیگوید که چرا با نگاهی حداکثری به دیپلماسی مینگرید و بهتر است با رویکردی معقول به میز مذاکره نظر کنید؛ بلکه میگوید «وقتکشی به بهانه مذاکرات» را صورت بندی کرده است.
البته او حتی نمیگوید نتیجه این اتلاف وقت چیست؟ ظاهراً دلیلی هم نمیبیند که دنبال نتیجه بگردد؛ بلکه اصرار دارد با نگاهی «عینیتر» به مسائل بنگریم، چون در چهل روز جنگ ثابت شده «ایران به مدد استعدادهای درونی خویش از قبیل توانمندی نظامی، اقتصاد مقاومتی و حمایت اکثریتی مردم قادر است بدون کوچکترین تنش معیشتی با دو دشمن ابرقدرت درگیر باشد و {... } هواپیماهای پیشرفته دشمن که بهمثابه بیانیههای الهیاتی او هستند را سرنگون سازد و سیادت خود را به رخ جهان بکشد»، پس «پر واضح» است که از این پس نیز «نیازی به امید واهی بستن به یک دشمن شیطانصفت و البته بدعهد در قالب مذاکره و سازش و نوکری و... ندارد». عجیب آنکه نویسنده این روایت غیرواقعبینانه را که قالیباف، رهبر مذاکره کنندگان ایرانی هم در گفت و گوی تلویزیونی خود آن را رسما رد کرده، «گزارهای ساده و غیرشعاری» میداند.
اما همین رویکرد آشکارا افراطی، به این دلیل که در طرح موضوع، ادعاهای افراطیتری همچون به دست آوردن دستاوردهای حداکثری از میز مذاکره را ناممکن ارزیابی کرده، بهشدت مورد انتقاد طیف دیگری از اصولگرایان تندرو قرار گرفته است.
بازنشر این یادداشت در این خبرگزاری اصولگرا بود آتش دعوا را شعلهور کرد.
نزاع تمامعیار جریان «فارس-رجانیوز» علیه جریان «تسنیم-مشرقنیوز»
این تازه آغاز یک زد و خورد تمام عیار سیاسی-رسانهای میان دو طیف تندروی اصولگرا بود؛ زد و خوردی که یکسوی آن خبرگزاری تسنیم و وبسایت مشرقنیوز قرار داشت و سوی مقابل، جبهه پایداری و متعاقباً خبرگزاری فارس. جرقه اول را رجانیوز روشن کرد؛ این راسنه در یادداشتی که همچون یادداشت وبسایت مشرقنیوز بینام و نشان بود، بهشدت به کلیدواژه «لوبیای سحرآمیز» تاخت. جالب آنکه عمده هجمهها به خبرگزاری تسنیم وارد شد؛ خبرگزاری نزدیک به سپاه که اقدام به بازنشر یادداشت وبسایت مشرقنیوز در بخش «سایر رسانهها» کرده بود و از قضا در ادامه همین نکته نیز باعث شد خبرگزاری تسنیم با رویکردی تهاجمیتر و در قامت رسانهای که مدعی است قربانی یک جنگ سیاسی شده، وارد گود شود.
اختلافی که در جریان انتخابات ۱۴۰۳ در نشست جنجالی مشهد علنی شده بود و امروز در میادین شهرها از تریبون مداحها در قالب مخالفت با مذاکره شنیده میشود، عمیق و ریشهدار است
تسنیم پس از ارائه توضیحاتی مفصل درباره اینکه یادداشت جنجالی ارتباطی به تحریریه این خبرگزاری نداشته و صرفاً در بخش «سایر رسانهها» بازنشر شده، به افراد، جریانها و رسانههایی که دانسته یا نادانسته، «اینطور تبلیغ میکنند که تسنیم منتقد شروط ایران درباره مذاکرات است»، تاخت و نوشت: «توجه به سابقه تسنیم، مضحک و مغرضانه بودن این ادعا را مثل روز آشکار میکند.»
این خبرگزاری که در ادامه سعی داشت «پشتصحنه یک عملیات روانی» علیه خود را در «یک گروه کوچک» جستجو کند که در جریان نزدیک به رجانیوز ریشه دارند و «گروهی کارکشته در تخریب مؤلفههای قدرت ملی»، هستند که طی روزهای اخیر ابتدا با «اقدامی غلط و دشمنپسند» به ترامپ پاس گل داده و در ادامه «با یک عملیات غلط دیگر و پمپاژ یک دروغ بزرگ درباره مواضع تسنیم» تلاش دارد «خطای سابق» خود را بپوشاند.
اما شاید مهمترین بخش هجمه تند و تیز تسنیم به رجانیوز، وقتی یاشد که جریان سیاسی پشت این وبسایت خبری را با «منافقین» مقایسه کرد و اقداماتش را به «عملیات تروریستی» سالهای آغازین انقلاب، ازجمله انفجار دفتر نخستوزیری در شهریورماه ۶۰ توسط مسعود کشمیری تشبیه کرد.
تسنیم رجانیوز را «جریانی مشکوک» توصیف کرد که با اتکا به «روش کشمیری» یک روز به «مراجع اهانت میکند» و روز دیگر دست به «اقدامات ضدامنیت ملی» دیگر میزند.
همزمان وبسایت مشرقنیوز بهعنوان منبع اصلی دعوا، با انتشار توضیحی درباره سوءبرداشتهای ایجادشده، سعی کرد خود را وارد این نزاع خشونتبار نکند اما رجانیوز با تمام قوا وارد میدان شد و در جوابیهای شدیدالحن به خبرگزاری تسنیم، مدعی شد که این خبرگزاری درواقع سعی دارد با نوعی فرار به جلو، از عذرخواهی بابت موضعی که «خطوط قرمز رهبر انقلاب را به عبارت شرمآور لوبیای سحرآمیز» توصیف کرده، طفره برود.
رجانیوز همچنین مدعی شد که «مسأله برچسبزنی به نیروهای انقلابی در این طیف فکری سابقه طولانی دارد و خطاب قرار دادن نیروهای حزباللهی با عباراتی، چون «تندرو، افراطی، رادیکال، خوارج، نئوفرقان» هیچگاه از حافظه تاریخی فعالان سیاسی و رسانهای جریان انقلاب پاک نخواهد شد.
مشت آخر را هم شامگاه ٧ اردیبهشتماه خبرگزاری فارس به رقیب کوبید؛ این خبرگزاری وابسته به نهادهای نظامی اقدام خبرگزاری تسنیم در حذف آنچه «اهانت لوبیای سحرآمیز» توصیف کرده، تحسین کرد و تصاویر شعارنویسیهای بهاصطلاح مردمی علیه تسنیم روی دیوار این خبرگزاری را منتشر کرد و نوشت: «بله عزیزان! هوشیاری، ایستادگی و پاسخ به موقع شما ملت غیرتمند ایران است که میتوند جلوی اقدامات تحمیلکنندگان رو سد کند!»
جریانشناسی ۴ طرفِ زد و خورد بر سر «لوبیای سحرآمیز»
اختلافات طیفهای تندروی جناح راست در هفتهها و ماههای گذشته، به دفعات تکرار شده که در ادامه به برخی از مهمترین موارد آن اشاره خواهیم کرد، اما پیش از آن، لازم است روشن کنیم که این رسانهها، هر یک کدام طیفهای اصولگرایان را نمایندگی میکنند.
وبسایت رجانیوز را احتمالاً بهتر از ۳ رسانه اصولگرای دیگر میشناسید؛ وبسایتی که طی یکی، دو دهه گذشته بهعنوان «ارگان اطلاع رسانی جبهه پایداری»، عملاً تریبونی است برای نشر دیدگاههای برخی از تندروترین نیروهای سیاسی اصولگرا. میثم نیلی احمدآبادی، صاحب امتیاز و مدیر مسئول پایگاه اطلاعرسانی رجانیوز برادر داماد ابراهیم رئیسی است.
اما خط و ربط دقیق خبرگزاریهای فارس و تسنیم و همچنین وبسایت مشرقنیوز آنقدرها روشن نیست. هر سه رسانه بهعنوان رسانههای نزدیک به سپاه شناخته میشوند. این وابستگی قطعی است اما واقعیت دقیقتر آن است که خود سپاه نیز بهلحاظ سیاسی و رسانهای یکدست و یکپارچه نیست. به همین دلیل هم هر یک از این سه رسانه، بخشی از نیروهای اصولگرای تندرو و نظامیان را نمایندگی میکنند.
آنچه طی این سالها و دههها بهطور غیررسمی در فضای رسانهای کشور مطرح بوده این است که خبرگزاری فارس رسانهای است که به سازمان بسیج مستضعفان وابسته است و درواقع از این طریق به سپاه پاسداران و بخشی از نیروهای اصولگرای تندرو نزدیک است و از این حیث، کارشناسان این خبرگزاری را به بخشهای فرهنگی–رسانهای وابسته به سپاه نزدیک میدانند.
خبرگزاری تسنیم، همچون خبرگزاری فارس از نظر ساختار و کارکرد رسانهای، بهعنوان خبرگزاری و رسانهای نزدیک به سپاه شناخته میشود، اما بهطور مشخص، این رسانه به دفتر سیاسی یا سازمان تبلیغات سپاه نزدیک است. برخی ناظران ادعا کردهاند که تسنیم بهصورت غیرمستقیم به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و بنیاد اوج وابسته است.
در این دستهبندی وبسایت مشرقنیوز که همچون سه رسانه دیگر، رسانهای با گرایش اصولگرایی تندرو شناخته میشود نیز رسانهای است که به نهادهای امنیتی و فرهنگی زیرنظر سپاه مرتبط است. مشرقنیوز که بهمدیریت رضا داوری، خواهرزاده مهدی نصیری فعالیت میکند، بهعنوان رسانهای نزدیک به حسین طائب هم شناخته میشود. در سالهای گذشته هم با وجود برکناری طائب، از این وبسایت بهعنوان رسانهای نزدیک به سازمان اطلاعات سپاه نام برده شده اما واقعیت این است که مشرقنیور هیچگونه ارتباطی رسمی و مشخصی به این سازمان امنیتی ندارد. آنچه مسلم است این است که مشرقنیوز به بخشهایی از سپاه و بهویژه بدنه رسانهای وابسته به آن مانند مؤسسه فرهنگی هنری اوج و خبرگزاری تسنیم نزدیک است.
اختلافات دیرینه
اختلافات این روزهای تندروهای جناح راست به هیچ عنوان به همین فقره ضد و خورد علنی جناح تسنیم-مشرقنیوز علیه فارس-رجانیوز محدود نیست. چنانکه در همین روزها و هفتهها، هر از گاهی شاهد انتشار اخباری علیه محمدباقر قالیباف بهعنوان رئیس تیم مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی ازسوی تندروهای منتسببه جبهه پایداری بودیم. جنجالی که بهویژه با صحبتهای اوایل اردیبهشتماه محمود نبویان در یک برنامه تلویزیونی علیه روند مذاکرات اسلامآباد علنی شد. این نماینده منتسببه جبهه پایداری مجلس صراحتاً «آوردن موضوع هستهای به دستورکار مذاکرات» را «خطای راهبردی» تیم مذاکرهکنندگان به ریاست قالیباف توصیف کرد. نقطه اوج این اختلاف در روزهای بعد اتفاق افتاد زمانی که ۲۶۱ نماینده مجلس از تیم مذاکرهکنندگان حمایت کردند و نبویان به همراه ۶ نماینده دیگر که بهعنوان حامیان سعید جلیلی در مجلس شناخته میشوند، از امضای بیانیه مجلس خودداری کرد.
صف آرایی علنی محمود نبویان، مرتضی آقاتهرانی، حمید رسایی، امیرحسین ثابتی، محمدتقی نقدعلی، روحالله ایزدخواه و میثم ظهوریان مقابل تیم مذاکرهکنندگان هستهای به ریاست محمدباقر قالیباف نشان داد اختلافی که در جریان انتخابات ۱۴۰۳ در نشست جنجالی مشهد علنی شده بود و امروز در میادین شهرها از تریبون مداحها در قالب مخالفت با مذاکره شنیده میشود، عمیق و ریشهدار است و گفت وگوی تلویزیونی قالیباف خطاب به جریان رقیب هم راه به جایی نبرده و قرار نیست این اختلافات به این زودی مرتفع شوند.
