هوای داغ، روان ناآرام | چگونه گرما روی روان ما تاثیر می‌گذارد؟

به گزارش خبرفوری، به همین دلیل، متخصصان هشدار می‌دهند که در روزهای بسیار گرم باید به همان اندازه که مراقب گرمازدگی و کم‌آبی هستیم، به وضعیت روحی خود و اطرافیان نیز توجه کنیم.

آلمان در هفته‌های اخیر چندین رکورد دمایی را پشت سر گذاشته است. افزایش تعداد روزهایی که دمای هوا از ۳۰ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود، باعث شده مراکز درمانی با مراجعه بیشتر افرادی روبه‌رو شوند که از مشکلات حاد روانی رنج می‌برند. در حالی که در دهه ۱۹۵۰ آلمان به طور متوسط تنها ۳.۶ روز بسیار گرم در سال داشت، اکنون این رقم به بیش از ۱۱ روز رسیده است.

مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد گرمای شدید خطر ابتلا به برخی اختلالات روانی را افزایش می‌دهد. بر اساس یکی از پژوهش‌های جدید، احتمال ابتلا به اسکیزوفرنی در روزهای گرم ۱۴ درصد و خطر افسردگی ۱۸ درصد بیشتر از روزهای معتدل است. همچنین احتمال بستری شدن یا مراجعه به اورژانس به دلیل مشکلات روانی حدود ۱۲ درصد افزایش می‌یابد. پژوهشگران حتی گزارش کرده‌اند که با افزایش هر یک درجه سانتی‌گراد دما، خطر خودکشی نیز حدود یک درصد بیشتر می‌شود.

البته واکنش افراد به گرما یکسان نیست. برخی روزهای گرم را با تفریح، استخر و تعطیلات تداعی می‌کنند، اما برای عده‌ای دیگر گرما یادآور شب‌های بی‌خوابی، خستگی، لباس‌های چسبناک و فشار روانی است. همین تفاوت در تجربه و برداشت، بر میزان تأثیر گرما بر سلامت روان افراد اثر می‌گذارد.

پژوهشگران بیمارستان دانشگاهی ماگدبورگ در تابستان ۲۰۲۵ وضعیت روحی حدود ۱۸۰ نفر را در روزهایی که دما از ۲۵ درجه فراتر می‌رفت بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که سابقه بیماری‌های روانی داشتند، در روزهای گرم علائم شدیدتری از اضطراب و افسردگی را تجربه می‌کردند. آنها همچنین بیش از دیگران از مشکلات جسمی شکایت داشتند، حتی اگر پیش‌تر بیماری جسمی نداشتند. به گفته پژوهشگران، گرما برای این افراد به یک عامل فشار مضاعف تبدیل می‌شود.

دانشمندان هنوز دقیقا نمی‌دانند چرا گرما چنین اثری بر روان دارد، اما چند توضیح علمی برای آن مطرح شده است. بدن در هوای گرم برای ثابت نگه داشتن دمای خود انرژی زیادی مصرف می‌کند و همین موضوع باعث خستگی، کاهش تمرکز و اختلال در خواب می‌شود. کم‌خوابی نیز توانایی مغز در کنترل احساسات را کاهش می‌دهد و افراد را تحریک‌پذیرتر می‌کند.

بررسی‌های مؤسسه رابرت کخ نیز نشان داده‌اند که روزهای بسیار گرم با افزایش رفتارهای پرخاشگرانه همراه است. حتی آمارهای جنایی در برخی کشورها نشان می‌دهد در ماه‌های گرم، جرائمی مانند درگیری‌های خشونت‌آمیز، سرقت و قتل افزایش پیدا می‌کند. به گفته متخصصان، بسیاری از افراد این مسئله را در رانندگی نیز تجربه کرده‌اند؛ زمانی که در گرمای شدید، تحمل رانندگان کمتر می‌شود و رفتارهای عصبی بیشتر دیده می‌شود.

پژوهش‌های علوم اعصاب نیز نشان می‌دهد گرمای شدید ممکن است بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد. آزمایش‌های حیوانی نشان داده‌اند که گرما می‌تواند نفوذپذیری سد خونی-مغزی را افزایش دهد؛ سدی که وظیفه جلوگیری از ورود مواد زیان‌آور به مغز را بر عهده دارد. همچنین سیستم‌های تولیدکننده انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین که در تنظیم خلق‌وخو نقش دارند، همزمان در تنظیم دمای بدن نیز مشارکت می‌کنند و ممکن است در گرمای شدید دچار اختلال شوند.

افرادی که از قبل با بیماری‌های روانی زندگی می‌کنند، آسیب‌پذیرتر هستند. برخی داروهای روان‌پزشکی توانایی بدن در تعریق و تنظیم دما را کاهش می‌دهند و بعضی بیماران نیز به دلیل شرایط بیماری، کمتر به نوشیدن آب، تغذیه مناسب یا مراقبت از خود توجه می‌کنند. به همین دلیل خطر کم‌آبی، گرمازدگی و تشدید علائم روانی در آنها بیشتر است.

کارشناسان توصیه می‌کنند در روزهای گرم آب کافی بنوشید، از نوشیدنی‌های الکلی پرهیز کنید، کارهای ضروری را به ساعات خنک صبح یا عصر موکول کنید و در صورت امکان در مکان‌های خنک مانند کتابخانه‌ها، مراکز عمومی یا فضاهای سبز بمانید. همچنین توجه به اطرافیان، به‌ویژه سالمندان، بیماران روانی و افراد مبتلا به زوال عقل، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گاهی یک تماس، یک بطری آب یا کمک در انجام کارهای روزانه می‌تواند از بروز یک حادثه جدی جلوگیری کند. متخصصان تأکید می‌کنند که در روزهای بسیار گرم، مراقبت از سلامت روان باید به اندازه مراقبت از سلامت جسم جدی گرفته شود.