توقف فعالیت پایانه صادرات نفت ایران/ جزیره خارک بدون نفتکش ماند/ فشار محاصره به چاه‌های نفت رسید

فشار دریایی آمریکا بر صادرات نفت ایران اکنون در مهم‌ترین نقطه زنجیره صادرات قابل مشاهده است؛ جزیره خارک. داده‌های ماهواره‌ای و اطلاعات ردیابی کشتی‌ها از توقف بارگیری نفتکش‌ها در این پایانه طی دست‌کم یک هفته گذشته حکایت دارد.

فایننشال‌تایمز گزارش داده فعالیت صادراتی خارک از ۳۱ ژوئیه متوقف شده است. این وقفه یکی از طولانی‌ترین دوره‌های توقف فعالیت پایانه از زمان آغاز جنگ محسوب می‌شود.

اهمیت این اتفاق تنها به خالی‌شدن اسکله‌های خارک محدود نمی‌ماند. بخش اصلی صادرات نفت خام ایران از این جزیره انجام می‌شود. توقف بارگیری در خارک، در صورت تداوم، مستقیماً جریان درآمد ارزی حاصل از نفت را هدف قرار می‌دهد.

سکوت در اسکله‌های خارک

تصاویر ماهواره‌ای تازه، حضور نفتکش‌های اقیانوس‌پیما در اسکله‌های بارگیری خارک را نشان نمی‌دهد. اطلاعات کشتیرانی نیز کاهش شدید فعالیت نفتکش‌ها در اطراف جزیره را تأیید می‌کند.

این تصویر با ماه‌های گذشته تفاوت محسوسی دارد. ایران حتی پس از آغاز درگیری نظامی، برای مدتی توانست صادرات نفت را ادامه دهد. نفتکش‌ها با الگوهای پیچیده حرکتی، خاموشی سامانه شناسایی و انتقال کشتی به کشتی، بخشی از نفت ایران را به بازار آسیا می‌رساندند.

اکنون حلقه دریایی تنگ‌تر شده است. نبود نفتکش برای دریافت محموله از خارک، مسئله صادرات را از مرحله «دشواری حمل» به مرحله «توقف بارگیری» رسانده است.

البته هنوز برای اعلام توقف کامل صادرات نفت ایران زود است. آمار یک هفته برای اثبات یک روند بلندمدت کافی نیست. با این حال، خالی ماندن مهم‌ترین پایانه صادراتی ایران نشانه‌ای جدی از افزایش اثرگذاری فشار دریایی آمریکا محسوب می‌شود.

آخرین محموله‌ها در راه آسیا

توقف بارگیری در خارک به معنای قطع فوری تمام درآمدهای نفتی نیست. نفتکش‌های اعزام‌شده پیش از تشدید محاصره هنوز در مسیر بازارهای آسیایی قرار دارند. بخشی از این محموله‌ها نیز از مسیر مالزی و انتقال کشتی به کشتی به خریداران چینی می‌رسند.

در نتیجه، درآمد حاصل از نفت‌های بارگیری‌شده در هفته‌های قبل همچنان می‌تواند وارد چرخه تجارت ایران شود.

اما این جریان یک ویژگی مهم دارد؛ ذخیره نفت روی آب محدود است. با تخلیه آخرین محموله‌های قبلی و نبود بارگیری جدید در خارک، تعداد نفتکش‌های حامل نفت ایران به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. در چنین سناریویی، اثر محاصره با یک وقفه زمانی در درآمدهای نفتی ظاهر خواهد شد.

اینجا تفاوت میان «توقف صادرات» و «توقف درآمد» اهمیت پیدا می‌کند. صادرات تازه ممکن است متوقف شده باشد، اما پول محموله‌های قبلی هنوز در گردش است. پایان این ذخیره شناور می‌تواند مرحله دوم فشار را آغاز کند.

فشار محاصره به چاه‌های نفت رسید

مهم‌ترین پیامد توقف صادرات شاید در خود میدان‌های نفتی ایران دیده شود.در شرایط عادی، نفت تولیدشده وارد خطوط انتقال، مخازن و سپس پایانه‌های صادراتی می‌شود. توقف خروج نفت، مخازن را به‌سرعت تحت فشار قرار می‌دهد. ادامه تولید در همان سطح نیز خطر رسیدن ذخایر به سقف ظرفیت را افزایش می‌دهد.

شواهد فعلی از انتخاب گزینه دیگری از سوی ایران حکایت دارد: کاهش تولید.

فایننشال‌تایمز از نشانه‌های کاهش تولید نفت ایران برای جلوگیری از سرریز ظرفیت ذخیره‌سازی گزارش داده است. چنین تصمیمی ابعاد فشار محاصره را تغییر می‌دهد. مسئله دیگر فقط نبود نفتکش نیست؛ محدودیت صادرات به بالادست صنعت نفت منتقل می‌شود.

کاهش تولید در میدان‌های نفتی هزینه فنی و اقتصادی دارد. بازگرداندن برخی چاه‌ها به سطح قبلی نیز همیشه فوری و بدون هزینه انجام نمی‌شود. به همین دلیل، طول دوره توقف صادرات اهمیت زیادی دارد.

فعلاً یک هفته سکوت در خارک برای نتیجه‌گیری نهایی کافی نیست. اما ادامه این وضعیت می‌تواند یک شاخص بسیار مهم برای سنجش کارآمدی محاصره دریایی آمریکا باشد. اگر نفتکش‌ها به خارک بازنگردند، فشار از اسکله‌های خالی آغاز می‌شود، به مخازن می‌رسد و در نهایت تولید نفت ایران را پایین می‌آورد.