اجاره نشینی؛ شغلی که حقوقش را صاحبخانه می‌گیرد

وقتی ۷۳ درصد هزینه غیرخوراکی صرف سقف بالای سر می‌شود، از کدام رفاه حرف می‌زنیم؟

قرار بود کار کنیم و زندگی بسازیم، نه اینکه بیشتر درآمدمان را بدهیم تا فقط جایی برای خوابیدن داشته باشیم. آمارها می‌گویند تا ۷۳ درصد هزینه‌های غیرخوراکی خانوارهای کم‌درآمد صرف مسکن و اجاره می‌شود؛ یعنی پیش از آنکه نوبت زندگی برسد، پول تمام شده است.

وقتی ۷۳ درصد هزینه غیرخوراکی صرف سقف بالای سر می‌شود، از کدام رفاه حرف می‌زنیم؟

اقتصاد خانوارهای کم در آمد به نقطه ای رسیده که دیگر مسئله انتخاب میان بهتر و بدتر نیست، مسئله تامین هزینه های اجتناب ناپذیر زندگی است. آمارها نشان می دهد مسکن و اجاره بها تا  ۷۳ درصد هزینه‌های غیرخوراکی دهک‌های پایین را می‌بلعد؛ یعنی بخش عمده منابع مالی این خانوارها پیش از رسیدن به سایر نیازها، صرف حفظ حداقل‌ترین امکان زندگی می‌شود.

این اعداد را نباید صرفا در جدول‌های اقتصادی خواند. پشت هر درصد، خانواده‌ای قرار دارد که باید پیش از خرید دارو، پرداخت هزینه تحصیل فرزند، تعمیر وسیله ضروری خانه یا حتی یک هزینه پیش‌بینی‌نشده، اجاره ماهانه‌اش را تأمین کند. برای این خانوارها، مسکن دیگر یکی از هزینه‌های زندگی نیست؛ به هزینه‌ای تبدیل شده که سایر بخش‌های زندگی را به حاشیه رانده است.

بررسی ترکیب هزینه‌های خانوار در سال گذشته نشان می‌دهد به‌طور متوسط ۷۲.۱ درصد کل مخارج خانوارها به اقلام غیرخوراکی اختصاص داشته است. این سهم در دهک اول ۶۷.۳ درصد و در دهک دهم ۷۸ درصد بوده است. اما مقایسه همین دو عدد بدون توجه به ترکیب هزینه‌ها می‌تواند گمراه‌کننده باشد. مسئله فقط میزان هزینه‌کرد نیست؛ مسئله این است که خانوارها برای چه چیزی پول خرج می‌کنند و چقدر امکان انتخاب دارند.

دهک‌های پایین، تا ۷۳ درصد مخارج غیرخوراکی خود را صرف مسکن و اجاره می‌کنند؛ در مقابل، در دهک دهم سهم حمل‌ونقل از هزینه‌های غیرخوراکی به ۱۱ درصد می‌رسد، درحالی‌که این رقم در دهک اول فقط ۵ درصد است. به بیان روشن‌تر، آنچه برای گروهی امکان انتخاب خدمات و جابه‌جایی بیشتر است، برای گروه دیگری زیر سایه هزینه سنگین سرپناه قرار می‌گیرد.
این همان نقطه‌ای است که سیاست‌گذار باید درباره آن پاسخ‌گو باشد: چرا هزینه تأمین ابتدایی‌ترین نیاز زندگی تا این اندازه قدرت انتخاب را از خانوارهای کم‌درآمد گرفته است؟

نمی‌توان از مردم انتظار داشت در برابر هر موج گرانی، فقط هزینه‌های دیگری را حذف کنند. نمی‌توان هر بار که قدرت خرید سقوط می‌کند، نسخه سازگاری با شرایط پیچیده‌تر را برای خانوارها پیچید. مردم پیش از این هم از بسیاری از نیازهای خود گذشته‌اند؛ پرسش این است که قرار است چه چیز دیگری را کنار بگذارند؟

دولت و دستگاه‌های مسئول باید به‌جای ارائه آمارهای توصیفی، درباره نتیجه سیاست‌های خود پاسخ روشن بدهند. برنامه مهار هزینه مسکن و اجاره‌بها چیست؟ چه اقدام مؤثری برای کاهش سهم مسکن در سبد هزینه دهک‌های پایین انجام شده است؟ سیاست‌های حمایتی تا چه اندازه توانسته‌اند مانع بلعیده‌شدن درآمد خانوارها توسط هزینه‌های ضروری شوند؟ و مهم‌تر از همه، چه زمانی قرار است آثار این سیاست‌ها در زندگی واقعی مردم دیده شود؟

نمی‌توان از عدالت اقتصادی سخن گفت، اما پذیرفت که خانوار کم‌درآمد بخش عمده منابع محدودش را فقط برای داشتن سرپناه هزینه کند. نمی‌توان از بهبود رفاه حرف زد، درحالی‌که امکان پس‌انداز، برنامه‌ریزی و تأمین نیازهای اولیه برای بخش بزرگی از جامعه روزبه‌روز محدودتر می‌شود.

مسئله این نیست که مردم چطور با هزینه‌های سنگین‌تر کنار بیایند؛ مسئله این است که چرا باید هر سال سهم بیشتری از توان زندگی خود را صرف هزینه‌هایی کنند که برای ادامه یک زندگی معمولی ناگزیر از پرداخت آن هستند؟

معیشت مردم را نمی‌توان با توصیه به صبوری اداره کرد. مسئولیت سیاست‌گذار، توضیح شرایط نیست؛ تغییر شرایط است. مردم دیگر به شرح مسئله نیاز ندارند؛ هر روز دارند هزینه آن را می‌پردازند. آنچه مطالبه می‌کنند، برنامه مشخص، اقدام قابل سنجش و پاسخ‌گویی درباره نتیجه است.

منبع: رکنا
شبکه‌های اجتماعی
دیدگاهتان را بنویسید