حذف ایران از برنامه نوروزی گردشگران اروپایی/ برای نوروز ۱۴۰۵، نه گردشگر خارجی داریم و نه داخلی
فعالان گردشگری میگویند، صرفا ناآرامیهای دی ماه را نباید در سنگینتر شدن سایه رکود بر سر صنعت گردشگری موثر دانست بلکه شهروندان داخل کشور هم به دلیل گرانی هزینههای زندگی، سفر را از سبد هزینههایشان حذف کردهاند و بنابراین، گردشگری داخلی هم با شکستی بیسابقه نسبت به تمام سالهای اخیر مواجه شده است.
کمتر از یک ماه تا پایان سال ۱۴۰۴ باقی مانده و فعالان حوزه گردشگری میگویند رکودی که به دنبال ناآرامیهای دی ماه و تشدید تنشها بین ایران و امریکا و احتمال وقوع جنگ، در حوزه گردشگری ایجاد شده، در سالهای اخیر بیسابقه بوده و با توجه به لغو پروازهای بینالمللی بر فراز آسمان ایران تا مدت نامعلوم، قطع اینترنت و ناممکن شدن ثبت سفر و همچنین، قرار گرفتن نام ایران در لیست قرمز ۲۵ کشور به عنوان مقصد ناامن، هیچ معلوم نیست اولین گردشگر فرهنگی، چه زمانی پا به خاک ایران خواهد گذاشت.
از هفته اول بهمن، به دنبال افزایش خطر درگیری ایران و امریکا، ۲۵ کشور از منطقه اروپا، امریکا، آسیا و اقیانوسیه (سوییس، آلمان، اسلواکی، بریتانیا، ایرلند، ایتالیا، لهستان، اسپانیا، هلند، فرانسه، استرالیا، نیوزیلند، برونئی، ژاپن، کرهجنوبی، پاکستان، روسیه، چین، ترکیه، عراق، سوئد، کانادا، صربستان، ایالات متحده امریکا و هند) به اتباع خود هشدار دادند یا توصیه کردند که از سفر به ایران خودداری کرده یا خاک ایران را هرچه سریعتر ترک کنند.
به دنبال این هشدارها، پروازهای بینالمللی در آسمان ایران هم متوقف شد و طبق شنیدهها از صاحبان دفاتر خدمات مسافرتی، در حال حاضر فقط پروازهای امارات، قطر، ترکیه در آسمان ایران هستند که البته تعداد این پروازها هم طی هفتههای اخیر کاهش قابل توجهی داشته و شرکتهای هواپیمایی ایرانی هم امکان پرواز به مسافتهای دورتر ندارند.
این وضعیت، یک وقفه جدی برای گردشگری ورودی محسوب میشود ولی این طور که فعالان گردشگری میگویند، صرفا ناآرامیهای دی ماه را نباید در سنگینتر شدن سایه رکود بر سر صنعت گردشگری موثر دانست بلکه شهروندان داخل کشور هم به دلیل گرانی هزینههای زندگی، سفر را از سبد هزینههایشان حذف کردهاند و بنابراین، گردشگری داخلی هم با شکستی بیسابقه نسبت به تمام سالهای اخیر مواجه شده است.
نمود رونق یا رکود صنعت گردشگری را با چند مولفه میتوان شاهد بود که بعضی از مهمترین مولفهها، تعداد رزرو تور و هتل برای مقاصد مسافرپذیر است. راهنمایان تور که صف اول صنعت گردشگری هستند، در روزهای اخیر گفتند که برای تعطیلات دو هفتهای نوروز ۱۴۰۵ که مهمترین پیک سفر در ایران محسوب میشود، هیچ درخواستی از تور ورودی و داخلی و رزرو هتل دریافت نکردهاند و حتی همان تعداد معدودی هم که پیش از ناآرامیهای دی ماه، قصد سفر انفرادی به ایران داشتند، به دلیل لغو پروازهای بینالمللی به مقصد ایران تا نیمه یا اواخر فروردین ۱۴۰۵، از سفر منصرف شده و مقاصد دیگری را انتخاب کردهاند.
یک راهنمای تور که ۱۴ سال برای پذیرش و همراهی با گردشگران ورودی از اروپا و کانادا و امریکا فعالیت میکرده و از دی ۱۳۹۸ و بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی، حالا سالانه حداکثر ۳ یا ۴ مسافر از مبدا اروپا یا امریکا دارد، درباره دلیل رکود بیسابقه در گردشگری ورودی و داخلی، نگاهش را به رخدادهای ۶ سال قبل میبرد و در توضیح تاثیر غیرقابل انکار ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی بر صنعت گردشگری میگوید: «بعد از شلیک به هواپیمای اوکراینی در دی ۱۳۹۸ گردشگری ایران جایگاه خودش را از دست داد و تمام فعالان گردشگری اذعان دارند که از دی ۱۳۹۸ گردشگری در ایران تمام شد. البته در این سالها، مسافر چینی و روسی و ترک به ایران میآمد ولی ورود گردشگر از اروپا و امریکا و حتی شرق اسیا به صفر رسید.
تاثیر اعتراضات و ناآرامیهای سیاسی و اجتماعی دی ۱۳۹۸ و پاییز ۱۴۰۱ و دی ۱۴۰۴ و جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل در خرداد و تیر امسال، حتی از تاثیر شیوع کرونا هم بیشتر بود و در مقایسه با ایام رونق گردشگری ایران در دولتهای اصلاحات (۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴) و سالهای فعالیت دولت یازدهم (۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶) و حتی تا پیش از دی ۱۳۹۸ میتوان گفت که در این ۶ سال، تعداد گردشگر خارجی به کمتر از ۱۰ درصد و تعداد گردشگر اروپایی به کمتر از ۵ درصد رسیده است. البته در تمام کشورها همین طور است و ایران هم وضع متفاوتی با بقیه کشورها ندارد.
امریکا در سال ۲۰۰۳ به عراق حمله کرد. تا امسال، گردشگری عراق در رکود کامل بود و به تازگی تورهایی از اروپا جرات کردهاند عازم عراق شوند و البته بازگشت رونق به گردشگری عراق هم به دلیل ناآرامیهای ایران است. درواقع، ناممکن شدن سفر به ایران باعث شده که گردشگران اروپایی، عراق را به عنوان مقصد جایگزین انتخاب کنند. دو هفته قبل با چند اپراتور تور در ایتالیا صحبت میکردم که از برنامه نوروزیشان باخبر شوم و به من گفتند که دیگر برای ایران تور ورودی ندارند و عراق و افغانستان و پاکستان را جایگزین ایران کردهاند. پیش از ناآرامیهای دی ماه، یک توریست امریکایی داشتم که قرار بود به شکل ترانزیت، از ایران به پاکستان برود.
این توریست، ۶ ماه در سفر بود ولی از روزی که او را از مرز بازرگان سوار کردم و تا روزی که به سمت میرجاوه برای گذر از مرز پاکستان حرکت کردیم، به هیچ قیمتی حاضر نشد از هتل محل اقامتش خارج شود و حتی جرات نداشت در خیابان مجاور هتلش قدم بزند. من قبول دارم که دولتهای امریکا و کانادا و اروپا درباره ایران سیاهنمایی میکنند ولی رفع این سیاهنمایی وظیفه چه کسی است؟ دستگاه دیپلماسی ما چه میکند که گردشگر اروپایی و امریکایی، جرات ورود به ایران ندارد و در عوض برای سفر تفریحی، عازم پاکستان میشود در حالی که پاکستان در بهترین شرایط هم، ناامنتر از ایران است؟»
این راهنمای تور که در یکی از استانهای مرکزی ایران ساکن است و در روزهای اوج گردشگری ایران، تورهایی از اروپا به ایران میآورده، میگوید که ۶ سال رکود برای ارزآورترین صنعت فرهنگی ایران باعث شده که حدود ۹۸ درصد راهنمایان تور، شغلشان را از دست بدهند و به مشاغل دیگری روی بیاورند یا در صورت تمکن مالی، مهاجرت کنند.
«تور ورودی، معمولا از ۶ ماه قبل رزرو خود را انجام میدهد. وقتی در بهمن ۱۴۰۴، هیچ رزرو هتل و تور برای فروردین ۱۴۰۵ ندارید، یعنی که در مهمترین پیک سفر، هیچ گردشگر خارجی به ایران نخواهد آمد.»
این راهنمای تور، وضع گردشگری داخلی و حتی درخواست برای تورهای خروجی در تعطیلات نوروز را هم در حد صفر میداند و میگوید: «گردشگری خروجی هم بسیار ضعیف شده. اغلب آژانسهایی که برای تور خروجی کار میکردند، ورشکسته شدند چون با قیمتهای عجیب دلار و تورم و نامعلوم بودن وضع جنگ یا صلح، مردم جرات خرج کردن را از دست دادهاند و همان قشر کوچکی که تور خروجی میرفتند هم، از سفر خارجی منصرف شدهاند.»
نمود رکود گردشگری ایران، از اخبار این حوزه معلوم است. راهنمایان تور میگویند که حداقل تا دو سال قبل و پیش از آنکه نام ایران به فهرست قرمز گردشگری جهان وارد شود، روسها و چینیها پای ثابت سفر به ایران بودند که با توجه به روابط مثبت ایران با این دو کشور، حضور چینیها به عنوان امید گردشگری تمام کشورهای جهان، قابل توجه بود ولی اخبار جدیدی که درباره مقصد جدید گردشگران چینی منتشر شده، نشان میدهد که حدود ۱۰ میلیون چینی، قرار است تعطیلات سال نوی خود را در مقاصدی غیر از ایران و در سفر به تایلند و روسیه و اروپای شمالی و استرالیا سپری کنند.
سوی دیگر قصه گردشگری، سفر هموطنان در داخل مرزهای کشور است که آمار این سفرها هم خوشایند نیست. نیمه فروردین امسال، ستاد سفر اعلام کرد از ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۵ فروردینماه امسال، کمتر از ۳۷ میلیون نفر از هموطنان به سفر رفتند در حالی که پیشبینی این ستاد ۴۵ میلیون نفر بوده و وزیر میراث فرهنگی هم در گزارش دیگری گفت که در فاصله ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ تا ۱۳ فروردین ۱۴۰۴ حدود ۳۶ میلیون نفر از جمعیت کشور در قالب ۱۱ میلیون خانوار و معادل ۴۰ درصد از جمعیت ایران، سفر رفتهاند و ۶۰ درصد جمعیت کشور، سفر نکردهاند.
نیمه بهمن، رییس مرکز مدیریت راههای استان یزد از کاهش ۳۲ درصدی سفرهای بین استانی نسبت به مدت مشابه پارسال به عنوان یک تغییر کاملا محسوس خبر داد و معتقد بود که این کاهش تردد، حاصل همزمانی عوامل فصلی، شرایط اقتصادی و مدیریت سفرهاست.
هفته قبل هم، دبیر انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان خراسان رضوی گفت که به دنبال حوادث دی ماه، قطع شدن اینترنت و گرانی هزینه سفر، رزروهای نوروزی برای این استان کاهش محسوسی داشته و رزرو هتلها برای تعطیلات نوروز به کمتر از ۱۰ درصد و در برخی هتلها هم به صفر رسیده و حتی بسیاری از رزروها لغو شده و دفاتر خدمات مسافرتی استان، با کاهش حدود ۹۰ درصدی مشتری مواجه شدهاند که این وضع، ۶۰ تا ۷۰ هزار فعال گردشگری استان را با خطر بیکاری مواجه کرده آن هم در حالی که ۵۵ درصد تاسیسات گردشگری کشور در این استان متمرکز است.
غیر از این گزارشها، اعداد دیگری هم رکود صنعت گردشگری را تایید میکند. هفته قبل، رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران در نشستی با نمایندگان وزارت میراث فرهنگی، رییس فراکسیون گردشگری مجلس و فعالان صنعت گردشگری، در تشریح وخامت وضعیت صنعت گردشگری اعلام کرد: «درآمد گردشگری کشور ۹۰ درصد کاهش یافته و باید بپذیریم که گردشگران ایران به حداقل رسیده و افرادی که به کشور میآیند، به اجبار درمان یا انجام کارهای تجاری به ایران سفر میکنند.
۲۰ کشور از جمله چین، روسیه و عراق که از نظر سیاسی به ایران نزدیک هستند، هشدارعدم سفر به ایران صادر کردهاند و شرایط بحرانی، فضای اجتماعی پس از حوادث دی ماه و وضعیت تورمی در دو ماه اخیر در کشور، گردشگری داخلی را هم بهشدت با افت مواجه کرده تا جایی که ضریب اشغال هتلها در برخی شهرهای گردشگرپذیر به زیر ۱۰ درصد رسیده و ضریب اشغال هتلها در جزیره کیش که مهمترین مقصد گردشگری کشور در این فصل است و در سالهای گذشته به دلیل تکمیل ظرفیت هتلها، با کمبود امکانات اقامتی مواجه میشد، حالا به زیر ۳۰ درصد رسیده است.»
بازگشت رکود به صنعت گردشگری، در حالی است که هفته پایانی آبان امسال، وزیر میراث فرهنگی گفت که با پشت سر گذاشتن تبعات جنگ ۱۲ روزه، بابت ورود گردشگر به وضعیت مثبت پیش از بامداد ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ بازگشتهایم و در مهر و آبان امسال، ۴.۵ میلیون گردشگر به ایران وارد شدهاند. وزیر میراث فرهنگی، اوایل پاییز هم در نشستی که با خبرنگاران داشت، پیشبینی میکرد که در صورت ثبات وضعیت، شاهد افزایش ورود گردشگر تا پایان سال باشیم و محقق نشدن این پیشبینی را فقط به وقوع جنگ بین ایران و امریکا منوط میدانست که البته رخدادهای تلخ و باورناپذیر دی ماه، آتشی شعلهورتر از جنگ داشت و تاثیر مضاعف ناآرامیهای دی ماه و خطر قریب الوقوع درگیری در منطقه، تمام پیشبینیهای وزیر و فعالان صنعت گردشگری را برهم زد.
کاهش مجدد گردشگر ورودی به دلیل شرایط موجود، در حالی است که امسال، سند چشمانداز ۲۰ساله بسته میشود. قرار بود در سال پایانی اجرای این سند، تعداد گردشگران خارجی به ایران به ۲۰ میلیون نفر (۱.۵ درصد تعداد گردشگران جهان) و درآمد حاصل از ورود این گردشگران به ۲۵ میلیارد دلار رسیده باشد. آمارهای وزارت میراث فرهنگی نشان میدهد که طی دو سال اخیر، آمار گردشگر ورودی، هیچ قرابتی با پیشبینی این سند نداشته چنان که در سال ۱۴۰۲ حدود ۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر و در سال ۱۴۰۳ کمی بیش از ۷ میلیون نفر از مرزهای رسمی ایران وارد کشور شدهاند و تخمینهای خوشبینانه و بدون در نظر گرفتن هشدار ۲۵ کشوری که از اواخر دی ماه، سفر به ایران را برای اتباعشان ممنوع کردهاند، حاکی از آن است که تا پایان امسال، آمار مسافران ورودی به کشور از ۹.۵ میلیون نفر فراتر نخواهد رفت.
حرمتالله رفیعی که ریاست انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی را برعهده دارد، روز ۲۱ بهمن، در یک نشست خبری، مشکلات صنعت گردشگری و آسیبی که شرایط سیاسی و اقتصادی کشور و بهخصوص، ناآرامیهای دی ماه به این صنعت وارد کرده را تشریح کرد و گفت که خسارت قطع اینترنت و لغو سفرها برای دفاتر خدمات مسافرتی بعد از ناآرامیهای دی ماه، به ۲ هزار میلیارد تومان رسیده و شرایط امروز، به مراتب بدتر از شرایط بعد از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل است به گونهای که نهتنها تعداد گردشگران ورودی از کشورهای ترکیه و آذربایجان بسیار محدود شده بلکه حتی در گردشگری زیارتی هم با افت ۵۰ درصدی نسبت به سال قبل مواجهیم.
رفیعی با تاکید بر تاثیر بحرانهای اجتماعی ایران بر صنعت گردشگری در فاصله اعتراضات آبان ۱۳۹۸ (گرانی قیمت بنزین) و بهخصوص، اعتراضات پاییز ۱۴۰۱ (بعد از جان باختن مهسا امینی) و همچنین، جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل (خرداد و تیر امسال) گفت که وضعیت فعلی صنعت گردشگری کشور بعد از ناآرامیهای دی ماه، برزخی، مبهم و نگرانکننده است چون امروز، نه نشانه روشنی از بهبود دیده میشود و نه میتوان مسیر افول آن را پیشبینی کرد و صنعت گردشگری، دچار بلاتکلیفی شده چون فشارهای اجتماعی، مشکلات اقتصادی و کاهش شدید قدرت خرید مردم به طور همزمان بر آن سایه انداخته است.
رفیعی همچنین با انتقاد از رانت و فساد و تبعیض در حوزه گردشگری و سکوت دولت در قبال این فساد، این سوال را مطرح کرد که چطور در روزهای بعد از ناآرامیهای دی ماه و در حالی که اینترنت سراسری قطع بود، چند شرکت خدمات مسافرتی خاص، اینترنت داشتند و به نکته نگرانکنندهای به عنوان مصداق شکست سنگین برای صنعت گردشگری اشاره کرد و گفت که شرایط روحی مردم بعد از ناآرامیهای دی ماه به گونهای است که تبلیغات تورهای گردشگری در فضای مجازی، با واکنشهای تند اجتماعی مواجه میشود که این واکنشها، نشانهای از عمق بحران معیشتی و روانی جامعه است.
رییس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی با انتقاد از تاثیر منفی سیاستهای اقتصادی موجود بر کاهش وسع مردم، ورود گردشگران خارجی از اروپا و امریکا و برخی کشورهای منطقه در ۶ سال اخیر را بسیار ناچیز و با هشدار دولت این کشورها درباره مخاطرات سفر به ایران مرتبط دانست.
وقتی امار گردشگر ورودی و داخلی کاهش مییابد، مجموعه وسیعی از خدمات مرتبط با توریسم تحت تاثیر قرار میگیرد. اولین تاثیر مستقیم رکود صنعت گردشگری، بر اشتغال فعالان این صنعت است. کاهش گردشگر در کشوری که حدود یک میلیون اثر تاریخی، بیش از ۴۳ هزار اثر تاریخی ثبت شده در فهرست میراث ملی و ۲۹ اثر تاریخی ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو دارد، یک تاثیر نادیدنی اما بسیار مهم و حیاتی دارد؛ رکود صنعت گردشگری، آینده نگهداشت و حفاظت از میراث تاریخی را هم در معرض خطر قرار داده است.
اخیرا سیامک علیزاده که مرمتگر آثار و بناهای تاریخی است، در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا با ابراز نگرانی نسبت به افت کیفیت آموزش و بحران بیکاری ۱۷ درصدی در رشته مرمت میراث تاریخی، گفت: «تا زمانی که گردشگری در کشور رونق نگیرد، نه مرمت جان میگیرد و نه فارغالتحصیلان این رشته جذب بازار کار میشوند. مرمت بدون گردشگر، صرفا به مدرکگرایی و بیکاری ختم میشود. با ورود گردشگر، نیاز به خدمات موزهای، خانههای تاریخی، اقامتگاهها و فضاهای فرهنگی افزایش پیدا میکند. بناهای تاریخی، موزهها و مناطق گردشگری، بدون ایجاد درآمد پایدار امکان ادامه حیات ندارند. نمونه آن، خانههای تاریخی در شهرهایی مانند اصفهان و کاشان است که بسیاری از آنها متروکه شدهاند یا سرمایهای برای مرمت آنها وجود ندارد. اگر گردشگری تقویت شود و سرمایه از این طریق تزریق شود، این بناها احیا میشوند.
اگر گردشگری به صورت جدی توسعه پیدا کند، بدون تردید اشتغال قابلتوجهی در حوزه مرمت بناها و آثار تاریخی، چه در موزهها و چه در آزمایشگاهها و کارگاههای مرمت، ایجاد خواهد شد. بسیاری از شرکتهای مرمتی که من میشناسم، به جز تعداد بسیار محدودی، عملا ورشکسته شدهاند. وقتی گردشگر وجود ندارد، پولی هم تزریق نمیشود. وقتی پول نیست، هزینهای هم برای مرمت آثار انجام نمیشود. در حالی که اگر توریست وارد شود، یکی از اولین چیزهایی که میخواهد، اقامت در فضاهای اصیل و تاریخی است. این نوع اقامتگاهها هم برای گردشگران جذاب است و هم دقیقا همان چیزی است که آنها از ایران انتظار دارند، بافت قدیم، معماری سنتی، هویت و اصالت تاریخی.
اما سوال اینجاست که با چه سرمایهای؟ بخش خصوصی جلو نمیآید، چون تضمینی وجود ندارد. بخش دولتی هم به دلیل ضعف بودجه، توان سرمایهگذاری گسترده ندارد. ساختمانی مرمت میشود، هزینه زیادی برایش صرف میشود، اما خالی از مسافر میماند و سرمایه بازنمیگردد. آینده، با همین وضعیت اقتصادی، محدودیتهای گردشگری و شرایط موجود، چندان امیدوارکننده نخواهد بود. توریسم زمانی رونق میگیرد که آرامش حاکم باشد، روابط بینالمللی بهبود پیدا کند، تحریمها وجود نداشته باشد و تبلیغات منفی علیه ایران خنثی شود. اگر این فضا فراهم شود، آنوقت میتوان برای آینده برنامهریزی کرد و امیدوار بود که در حوزه اشتغال، بهویژه در رشته مرمت، رونق ایجاد شود.»
در این ایام که چراغ گردشگری ایران خاموش است، در دنیا چه خبر است؟
در روزگاری که راهنمایان تور ایرانی از بیکاری و بیپولی چندساله و تباه شدن آیندهشان در صنعتی که دیگر رمقی به تن ندارد، به تنگ آمدهاند و یک به یک درگیر دریافت پذیرش و دعوتنامه و ویزای مهاجرت هستند، جهان از وفور گردشگر مشغول شادمانی است. پاییز امسال، وقتی رتبهبندی جدید پاسپورتها اعلام شد، ایران با امکان سفر بدون ویزا یا ویزای فرودگاهی به ۴۱ مقصد، در ردیف ۹۸ جدول بود در حالی که سنگاپور (با ۱۹۳ مقصد) کرهجنوبی (با ۱۹۰ مقصد) ژاپن (با ۱۸۹ مقصد) آلمان، ایتالیا، لوکزامبورگ، اسپانیا، سوییس (با ۱۸۸ مقصد) اتریش، بلژیک، دانمارک، فنلاند، فرانسه، ایرلند، هلند (با ۱۸۷ مقصد) یونان، مجارستان، نیوزیلند، نروژ، پرتغال، سوئد (با ۱۸۶ مقصد) استرالیا، جمهوری چک، مالت، لهستان (با ۱۸۵ مقصد) کرواسی، استونی، اسلواکی، اسلوونی، امارات، بریتانیا (با ۱۸۴ مقصد) کانادا (با ۱۸۳ مقصد) لتونی و لیختناشتاین (با ۱۸۲ مقصد) ایسلند و لیتوانی (با ۱۸۱ مقصد) و امریکا و مالزی (با ۱۸۰ مقصد) در اولین ردیفهای جدول معتبرترین پاسپورتهای جهان بودند.
چند روز پیش از پایان سال ۲۰۲۵ میلادی، موسسه یورومانیتور اینترنشنال اعلام کرد که در این سالی که گذشت، بیش از ۳۵۰ میلیون گردشگر به منطقه آسیا و اقیانوسیه و شهرهایی در تایلند، ژاپن، سنگاپور، کرهجنوبی سفر کردهاند علاوه بر اینکه جایگاه صدر جدول ورود گردشگر هم در اختیار شهرهایی همچون پاریس، مادرید، رم و میلان و نیویورک و آمستردام و بارسلون و لندن و استانبول و آنتالیا است و افزایش ورود گردشگران، دولتهای کشورهای گردشگرپذیر را واداشته که بیش از سالهای قبل برای ارتقای زیرساختها و تسهیلات محبوب گردشگران و ازجمله وسایل حمل و نقل عمومی، توسعه فرودگاهها و هتلها، لغو یا تسهیل صدور ویزا اقدام کنند.
هفته بعدش و در آستانه سال نوی میلادی، موسسه «Forward Keys» در فهرستی، نام محبوبترین شهرهای توریستپذیر در سال ۲۰۲۵ را اعلام کرد؛ لندن، توکیو، پاریس، بانکوک، دوبی، بارسلون، اوساکا و آنتالیا.
گزارشهای دیگری در همین ایام نشان میداد که در روزهایی که ایران با تبعات بعد از جنگ ۱۲ روزه و گرانی و تورم و تحریمهای جدید و کمرشکن شدن قیمت دلار دست و پنجه نرم میکرد، دنیا از رونق حضور مسافرانی از ملیتهای جدید و افزایش درآمدی که به جیب مقاصد گردشگری واریز میشد در شعف بود چنان که فرانسه با بیش از ۱۰۰ میلیون گردشگر، از چند برابری آمار مسافران فرهنگی به خود میبالید و اسپانیا، مالت، فنلاند، قبرس، کرواسی، لیتوانی، پرتغال و یونان از رکوردهای تازه در جذب گردشگران بینالمللی خبر میدادند.
جنگ با کسی شوخی ندارد