کشف مقبرۀ 1500 سالۀ «زنی با کفش طلا»

این کشف در گورستان کاراکاباک در شبه‌جزیره مانگیشلاق، در نزدیکی شهر امروزی آکتائو، به دست آمده است. باستان‌شناسان در این محل آرامگاه زنی از طبقه ممتاز جامعه را کشف کردند که با پوششی تشریفاتی و بسیار باشکوه دفن شده بود.

یکی از چشمگیرترین بخش‌های این پوشش، کفش‌هایی بود که با قطعات طلایی درخشان تزئین شده بودند. آنچه از کفش‌ها باقی مانده، ورقه‌های نازک طلاست که روی سگک‌ها و قطعات ساخته‌شده از چوب یا دیگر مواد آلی قرار گرفته بودند و در مجموع ظاهری شبیه کفش‌های کاملاً زراندود ایجاد می‌کردند.

روکش‌های طلایی که کفش زن را زینت می‌داده‌اند

کمربند و سربند او نیز با زیورآلاتی به همان اندازه نفیس آراسته شده و بر روی آن‌ها لوح‌های طلایی، تزئینات نقاب‌مانند و نقش‌هایی به شکل پرندگان شکاری وجود دارد.

نکته جالب این است که باستان‌شناسان معتقدند سگک‌های کفش و کمربند عملاً قابل استفاده نبوده‌اند و احتمالاً از ابتدا برای مراسم تدفین ساخته شده بودند. بنابراین این مجموعه بیشتر از آنکه لباس روزمره زن باشد، نمایشی تشریفاتی از جایگاه و منزلت او در هنگام دفن بوده است.

یک نقاب کوچک طلایی که زینت‌بخش سربند زن بوده است

این آثار به دوره اواخر هون‌ها و پس از آن تعلق دارند و قدمت آرامگاه به نیمه دوم قرن پنجم یا نیمه نخست قرن ششم میلادی بازمی‌گردد. پژوهشگران احتمال می‌دهند که بسیاری از این تزئینات در کارگاه‌های محلی کاراکاباک ساخته شده باشند، نه اینکه از سرزمین‌های دور وارد شده باشند.

محل قرار گرفتن سر زن در مقبره و پلاک‌های کوچک طلایی که جزء تزیینات شال او بوده‌اند

اهمیت کاراکاباک نیز در همین نکته است. این سکونتگاه در روزگار باستان یک مرکز تولید و تجارت مهم در شرق دریای خزر بوده و بیش از ۱۵۰ سکه از مناطق مختلف، از ایران ساسانی و سرزمین‌های سغدی و خوارزمی گرفته تا بیزانس و چین، در آن کشف شده است. همین یافته‌ها نشان می‌دهد که این منطقه در شبکه‌های تجاری گسترده میان آسیای مرکزی، قفقاز، ولگا و سرزمین‌های غربی قرار داشته است.

تصویر بازسازی شده از لباس‌های زن در هنگام تدفین

حتی این احتمال مطرح شده که کاراکاباک همان «آسپابوتا» باشد، یعنی همان شهری که جغرافی‌دان یونانی کلودیوس بطلمیوس در قرن دوم میلادی از آن نام برده است؛ هرچند این شناسایی هنوز قطعی نیست.

در مجموع، کفش‌های طلایی فقط یک اثر تجملی نیستند؛ آنها همراه با زیورآلات، کارگاه‌های محلی و سکه‌های خارجی، تصویری از جامعه‌ای ثروتمند و به‌شدت متصل به شبکه‌های تجاری گسترده در کرانه شرقی دریای خزر در حدود ۱۵۰۰ سال پیش ارائه می‌کنند.