سرنخهایی که شاید باستانشناسان را به «مقبرۀ چنگیزخان» برسانند
در کاوشهای انجامشده در منطقه اُلیتاو، باستانشناسان چندین مکان تدفین را شناسایی کردند که با توصیفهای تاریخی از گورهای نخبگان همخوانی داشت. اگرچه این مقبرهها در نگاه نخست به نیمه دوم سده سیزدهم میلادی تعلق داشتند.
برای قرنها، مورخان، باستانشناسان و گنجیابان در جستوجوی یکی از دستنیافتنیترین مکانهای تدفین در تاریخ جهان بودهاند: مقبره چنگیز خان، بنیانگذار افسانهای امپراتوری مغول. با وجود تأثیر عظیم او بر تاریخ جهان و سرزمینهای وسیعی که فتح کرد، مکان نهایی آرامگاه این فرمانروای قدرتمند همچنان ناشناخته مانده است.
کشفیات باستانشناختی در قزاقستان
نقطه عطف اصلی از کارهای باستانشناختی در منطقه اُلیتاو (Ulytau) در مرکز قزاقستان به دست آمده است؛ منطقهای سرشار از افسانههای تاریخی و مرتبط با امپراتوری مغول. بر اساس منابع قرونوسطی، این منطقه با جوچی، پسر ارشد چنگیز خان و نخستین فرمانروای اردوی زرین (دولت قدرتمند مغولی که بخشهای وسیعی از اوراسیا را در کنترل داشت) پیوند دارد. آثار تاریخی نوشتهشده توسط تاریخنگار جمالالکرشی، شرح میدهد که جوچی ظاهراً هنگام یک شکار در کوههای اُلیتاو درگذشت.
طبق این روایت، او در تعقیب گلهای از آهوها از اسب افتاد، گردنش شکست و جان باخت. سنتهای محلی ادعا میکنند که او بهطور مخفیانه در همین منطقه دفن شد؛ مطابق با آداب تدفین نخبگان مغول. سالها پژوهشگران این داستان را چیزی بیش از افسانه نمیدانستند. اما یک هیئت باستانشناختی مشترک متشکل از پژوهشگران ایالات متحده، ژاپن و قزاقستان تصمیم گرفت بررسی کند که آیا این روایت میتواند پایهای واقعی داشته باشد.
شواهد دیانای مرتبط با امپراتوری مغول
در کاوشهای انجامشده در منطقه اُلیتاو، باستانشناسان چندین مکان تدفین را شناسایی کردند که با توصیفهای تاریخی از گورهای نخبگان همخوانی داشت. اگرچه این مقبرهها در نگاه نخست به نیمه دوم سده سیزدهم میلادی تعلق داشتند (یعنی کمی دیرتر از مرگ احتمالی جوچی در سال ۱۲۲۷) اما بقایای بهدستآمده همچنان سرنخهای ارزشمندی ارائه دادند. دانشمندان آزمایشهای ژنتیکی را بر روی بقایای اسکلتی انجام دادند و بر نشانگرهای دیانای کروموزوم Y تمرکز کردند. تحلیلها نشان داد که چندین فرد دارای الگوی ژنتیکی خاصی به نام خوشه C3 بودند.
این نشانگر ژنتیکی در سراسر آسیای مرکزی و بخشهایی از اوراسیا بهطور گسترده ثبت شده و اغلب با نوادگان جمعیتهای مغولی که در دوران اوج امپراتوری گسترش یافتند، مرتبط دانسته میشود. به گفته پروفسور آیکن عسکاپولی (Ayken Askapuli)، زیستشناس دانشگاه ویسکانسین-مادیسون که در این پژوهش شرکت داشت، تحلیل ژنتیکی مانند نوعی تحقیق جنایی عمل میکند.او توضیح داد: «با بررسی ژنومها دریافتیم که کروموزوم Y چهار فرد به شاخهای از خوشه C3 تعلق دارد.»
هرچند نتایج هنوز نیاز به تأیید بیشتر دارد، پژوهشگران معتقدند این کشف پیوند میان تدفینهای اُلیتاو و خاندان حاکم امپراتوری مغول را تقویت میکند.
شناسایی احتمالی مکانهای تدفین مرتبط با جوچی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا میتواند به یافتن مقبره پدرش، چنگیز خان، کمک کند. منابع تاریخی اغلب اشاره میکنند که این دو شخصیت تقریباً در یک زمان درگذشتهاند. اگر پژوهشگران بتوانند مکان دفن جوچی را تأیید کنند، محدوده جستوجو برای آرامگاه چنگیز خان که پس از مرگ او در سال ۱۲۲۷ عمداً پنهان شده بود بسیار محدودتر خواهد شد.
به گزارش تاریخنگار پارسیزبان رشیدالدین (سده چهاردهم)، دفن چنگیز خان با رازداری فوقالعادهای همراه بود. گفته میشود جسد او در تابوتی چوبی مزین به طلا و نقره قرار گرفت و هرکس که با کاروان تدفین برخورد میکرد، برای حفظ راز مکان قبر کشته میشد. افسانهها همچنین ادعا میکنند که هزاران اسب بر روی محل دفن رانده شدند تا هر اثری از قبر محو شود و مکان دقیق آن برای همیشه ناشناخته بماند.
