چرا تحویل سامانه پدافند اس ۴۰۰ روسیه به ایران دشوار است؟

رسانه انگلیسی تلگراف در گزارشی به نقل از یک مقام بلندپایه ایرانی مدعی شد که موضوع خرید سامانه پدافند هوایی اس ۴۰۰، محور اصلی سفر هفته گذشته محسن رضایی به مسکو و ملاقات با ولادیمیر پوتین بوده است. این گزارش تاکنون با واکنشی از سوی تهران و مسکو روبه‌رو نشده است.

جست‌وجو در میان اخبار نشان می‌دهد که پیش از این نیز یک بار، در مهرماه سال ۱۴۰۳، خبر ورود سامانه‌های اس ۴۰۰ به ایران از سوی رسانه‌های خارجی منتشر شده و در فضای داخلی مورد توجه قرار گرفته بود. در مرداد ۱۴۰۴ نیز خبر غیررسمی مشابهی در رسانه‌های نظامی منتشر شد. در آبان ۱۴۰۳، بر اساس اخبار رسمی، جنگنده‌های اسرائیلی طی عملیاتی هوایی بخشی از توانمندی‌های پدافندی و راداری ایران را مورد حمله قرار دادند. گزارش‌ها می‌گویند که ایران در فاصله میان جنگ‌های ۱۲ و ۴۰ روزه و همچنین در فرصت پس از آتش‌بس فروردین‌ماه، در حال تلاش برای روزآمدسازی شبکه پدافندی خود بوده است.

چرا ایران به دنبال اس ۴۰۰ است؟

با توجه به تمرکز آمریکا و اسرائیل بر حملات هوایی گسترده علیه اهداف مختلف نظامی و غیرنظامی در دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه، موضوع سامانه یکپارچه پدافند هوایی به‌صورت ویژه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. به‌خصوص اینکه تحلیلگران نظامی داخلی و خارجی به شکل‌های مختلف به نقاط ضعف و قوت شبکه پدافندی ایران می‌پردازند. پیشرفته‌ترین سامانه پدافندی که ایران طی سال‌های گذشته از روسیه دریافت کرده بود، اس ۳۰۰ بود که برای حفاظت از نقاط راهبردی کشور استفاده می‌شد. بخشی از سامانه‌های بومی‌سازی‌شده یا ساخته‌شده به‌وسیله مهندسی معکوس، مانند مجید یا باور ۳۷۳، نیز در کنار دیگر تجهیزات داخلی و وارداتی، این شبکه را تشکیل می‌دادند.

متخصصان نظامی می‌گویند ایران با خرید سامانه اس ۴۰۰ به دنبال تقویت شبکه پدافندی خود و ارتقای سطح فناوری آن، به‌خصوص برای مقابله با جنگنده‌های نسل جدید آمریکا و اسرائیل است. چندی پیش نیز رویترز در خبری دیگر گزارش داده بود که ایران بخشی از نیازمندی‌های پدافندی خود، به‌خصوص موشک‌های دوش‌پرتاب، را از چین تهیه کرده است. موشک‌های دوش‌پرتاب نیز بخش دیگری از سامانه چندلایه پدافندی را تشکیل می‌دهند.

همچنین گزارش‌های دیگری وجود دارد که نشان می‌دهد ایران به موازات رایزنی‌ها برای خرید اس ۴۰۰ از روسیه، به دنبال دریافت سامانه‌های مشابهی مانند HQ-9 از چین نیز هست.

اچ کیو - ۹ بر اساس سامانه روسی اس - ۳۰۰ ساخته شده است

موانع تحویل اس ۴۰۰ به ایران

ایران در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ با چالشی در موضوع تحویل گرفتن اس ۳۰۰ از روسیه مواجه شده بود. در جریان یک خرید عمده تسلیحاتی از روسیه، این سامانه‌های دفاع موشکی در کنار طیف دیگری از تجهیزات خریداری شده بودند، اما با توجه به اهمیت آن‌ها، به ایران تحویل داده نمی‌شدند. ممنوعیت صادرات اس ۳۰۰ به ایران با استناد به قطعنامه‌های شورای امنیت و تحریم تسلیحاتی ایران، از سوی دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور سابق روسیه، صادر شد و پس از به نتیجه رسیدن توافق هسته‌ای، از سوی ولادیمیر پوتین لغو شد.

در حال حاضر، اگرچه اسنپ‌بک اتفاق افتاده اما روسیه در کنار چین معتقد است تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران بازنگشته است و در تحلیل‌ها نیز به این موضوع اشاره می‌شود. اما روزنامه تلگراف در گزارش خود بر این موضوع تأکید کرد که دونالد ترامپ اخیراً گفته بود روسیه هیچ کمکی به ایران نمی‌کند. این موضوع برای او و پوتین در فضای سیاسی و رسانه‌ای به یک چالش جدی تبدیل خواهد شد.

ضمن اینکه با توجه به محوریت عملیات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، روس‌ها این موضوع را نیز در نظر می‌گیرند که قرار است از اس ۴۰۰ علیه همین پرنده‌ها استفاده شود؛ مسئله‌ای که می‌تواند برای مسکو تبعاتی داشته باشد. به‌غیر از شرایط متغیر جاری در روابط روسیه و آمریکا، مسکو با اسرائیل نیز ارتباط گسترده‌ای دارد.

موضوع جنگ اوکراین نیز آخرین موردی است که رسانه‌ها به آن توجه می‌کنند. با توجه به اینکه حجم حملات هوایی، به‌خصوص شلیک پهپادها از سوی اوکراین، باعث شده است روسیه نیاز گسترده‌ای به سامانه‌های پدافندی خود، از جمله اس ۴۰۰، داشته باشد.