زنان در افغانستانِ زیر سلطه طالبان در بن‌بست محدودیت و بی‌پناهی/ هشدار سازمان ملل نسبت به فروپاشی شبکه‌های حمایتی زنان

دقیقاً در روزهایی که پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان سپری می‌شود، سازمان ملل متحد یکی از صریح‌ترین و نگران‌کننده‌ترین ارزیابی‌های خود از وضعیت زنان افغان را منتشر کرده است. «سوزان فرگوسن»، نماینده ویژه زنان سازمان ملل متحد در افغانستان، در گفت‌وگو با خبرنگاران، وضعیت زنان این کشور را «شدیدترین بحران حقوق زنان در جهان» توصیف کرده و نسبت به عواقب کاهش کمک‌های مالی بین‌المللی به برنامه‌های حمایتی هشدار داده است.

این گزارش در شرایطی منتشر می‌شود که افغانستان همچنان با یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های انسانی جهان دست‌وپنجه نرم می‌کند و زنان و دختران این کشور، به گفته نهادهای بین‌المللی در سخت‌ترین شرایط ممکن قرار دارند. خبرگزاری رویترز که این گزارش را منتشر کرده، تأکید دارد که سازمان ملل از کشورهای کمک‌کننده خواسته است بودجه برنامه‌های زنان در افغانستان را کاهش ندهند، چرا که چنین اقدامی «به رنج در کشوری که شرایط زنان در آن بدترین در جهان است، می‌افزاید».

هشدار سازمان ملل: آمارها چه می‌گویند؟

محور اصلی هشدار سازمان ملل، یک معادله نگران‌کننده است: درست در زمانی که نیاز به حمایت از زنان افغان به اوج خود رسیده، منابع مالی سازمان‌های حامی آن‌ها رو به اتمام است.

بر اساس اظهارات سوزان فرگوسن، بیش از نیمی از ۷۴ سازمان زنان فعال در افغانستان که در ماه آوریل مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند، در صورت تداوم کمبود بودجه، احتمالاً مجبور خواهند شد عملیات خود را در سال آینده به حالت تعلیق درآورند یا به‌طور کامل تعطیل کنند. این رقم، نشان‌دهنده خطر فلج شدن نیمی از شبکه حمایتی زنان در کشوری است که به گفته سازمان ملل، بدترین شرایط زنان جهان را دارد.

نکته مهم آن است که این ارزیابی در ماه آوریل انجام شده و اگر روند فعلی ادامه یابد، سال آینده میلادی می‌تواند نقطه عطفی منفی در تاریخ حمایت از زنان افغان باشد؛ سالی که در آن، چراغ بسیاری از مراکز حمایتی، آموزشی و بهداشتی ویژه زنان برای همیشه خاموش شود.

کالبدشکافی محدودیت‌ها: بیش از ۱۰۰ فرمان در پنج سال

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش، اشاره به حجم بی‌سابقه محدودیت‌های وضع‌شده علیه زنان است. طبق آمار ارائه‌شده توسط نماینده سازمان ملل، طالبان از زمان بازگشت به قدرت، بیش از ۱۰۰ فرمان محدودکننده حقوق زنان صادر کرده است. این فرمان‌ها تقریباً تمامی جنبه‌های زندگی روزمره زنان را در بر می‌گیرد، از جمله:

آموزش: محرومیت دختران از مدارس متوسطه و دانشگاه‌ها

اشتغال: محدودیت‌های گسترده در دسترسی زنان به بازار کار

آزادی رفت‌وآمد: محدودیت در حرکت بدون همراه و محدودیت در مسافت سفر

مراقبت‌های بهداشتی: محدودیت دسترسی به خدمات درمانی

دسترسی به عدالت: موانع جدی در پیگیری حقوقی و قضایی

این فهرست نشان می‌دهد که محدودیت‌ها صرفاً به یک حوزه خاص محدود نمی‌شود، بلکه به‌صورت سیستماتیک و چندلایه، تمام ابعاد زندگی زنان را در بر گرفته است. به بیان دیگر، زنان افغان با یک «محاصره حقوقی» همه‌جانبه مواجه هستند که از آموزش آغاز شده و به سلامت، اشتغال و حتی آزادی‌های اولیه حرکتی ختم می‌شود.

طبق آمار ارائه‌شده توسط نماینده سازمان ملل، طالبان از زمان بازگشت به قدرت، بیش از ۱۰۰ فرمان محدودکننده حقوق زنان صادر کرده است

بحران بودجه: چرا کمک‌ها کاهش یافته است؟

اگرچه متن اصلی خبر به‌طور مستقیم به دلایل کاهش کمک‌ها نمی‌پردازد، اما تحلیل زمینه‌ای نشان می‌دهد که چند عامل می‌تواند در این روند نقش داشته باشد:

خستگی اهداکنندگان: پس از پنج سال، بسیاری از کشورهای کمک‌کننده با بحران‌های داخلی و اولویت‌های جدید مواجه شده‌اند.

بحران‌های موازی: جهان امروز با چندین بحران انسانی هم‌زمان در نقاط مختلف روبروست که توجه و منابع اهداکنندگان را به خود جلب کرده است.

ناامیدی سیاسی: برخی اهداکنندگان ممکن است به دلیل عدم پیشرفت در مذاکرات با طالبان، انگیزه خود را برای ادامه حمایت از دست داده باشند.

با این حال، سازمان ملل تأکید دارد که کاهش کمک‌ها، «مجازات» زنان افغان نیست، بلکه دقیقاً همان قشری است که بیش از همه به این حمایت‌ها نیاز دارد. فرگوسن در این باره تصریح کرده است: «من از همه دولت‌ها و سایر اهداکنندگان بین‌المللی می‌خواهم که به سرمایه‌گذاری روی زنان و دختران افغان ادامه دهند و کمک‌های خارجی خود را افزایش دهند، نه اینکه قطع کنند.»

آموزش و سلامت روان: نسلِ در محاصره

دو بخش از آمارهای ارائه‌شده در این گزارش، بیش از سایر موارد تکان‌دهنده است و تصویری عمیق از فاجعه انسانی در حال وقوع ارائه می‌دهد:

الف) محرومیت آموزشی: دختران افغان همچنان از حضور در مدارس متوسطه و دانشگاه‌ها محروم هستند. این محرومیت، نه‌تنها آینده فردی میلیون‌ها دختر را به خطر انداخته، بلکه سرمایه انسانی کل کشور را نیز تهدید می‌کند. کارشناسان هشدار می‌دهند که این شکاف آموزشی می‌تواند به «نسل ازدست‌رفته» منجر شود؛ نسلی که بدون آموزش، امکان مشارکت در بازسازی آینده کشور را نخواهد داشت.

ب) انزوای اجتماعی و بحران سلامت روان: نتایج نظرسنجی سازمان ملل از ۳۲۰۰ زن افغان نشان می‌دهد که:

بیش از نیمی از زنان مورد بررسی، اکنون فقط ماهی یک یا دو بار از خانه‌های خود خارج می‌شوند.

از هر ۱۰ زن، ۷ نفر سلامت روان خود را «بد» یا «بسیار بد» توصیف کرده‌اند.

این دو آمار در کنار هم، تصویری از «انزوای عمیق» ترسیم می‌کنند. زنانی که نه تنها از فضای عمومی جامعه حذف شده‌اند، بلکه در چهاردیواری خانه‌های خود نیز با بحران روحی و روانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این وضعیت، زنگ خطری جدی برای نسل حاضر و آینده زنان افغانستان است.

چرا این گزارش اهمیت دارد؟

این گزارش سازمان ملل از چند جهت حائز اهمیت است:

نخست، زمان‌بندی: انتشار این گزارش در پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، پیامی نمادین و در عین حال هشداردهنده دارد. پنج سال، زمان کافی برای ارزیابی یک دوره حاکمیت است و نتایج این ارزیابی، به‌ویژه در حوزه حقوق زنان، بسیار نگران‌کننده ارزیابی شده است.

دوم، صراحت زبان: استفاده از عباراتی مانند «شدیدترین بحران حقوق زنان در جهان» و «بدترین شرایط برای زنان در جهان»، نشان می‌دهد که سازمان ملل قصد دارد فراتر از دیپلماسی معمول، واقعیت را به‌صورت عریان به جامعه جهانی منتقل کند.

سوم، هشدار عملی: این گزارش صرفاً یک توصیف نیست، بلکه یک «فراخوان اقدام» مشخص دارد: افزایش کمک‌ها به‌جای کاهش آن‌ها. سازمان ملل به‌وضوح اعلام کرده که ادامه روند فعلی، به تعطیلی گسترده سازمان‌های حامی زنان منجر خواهد شد.

چه باید کرد؟

با توجه به آمار و هشدارهای منتشرشده، چند مسیر اصلی برای مواجهه با این بحران قابل شناسایی است:

تداوم و افزایش کمک‌های بین‌المللی: همان‌طور که سازمان ملل خواستار شده، اهداکنندگان باید به‌جای کاهش، کمک‌های خود را افزایش دهند.

حفظ کانال‌های حمایتی: جلوگیری از تعطیلی سازمان‌های زنان باید در اولویت قرار گیرد، زیرا این سازمان‌ها تنها پل ارتباطی زنان افغان با خدمات آموزشی، بهداشتی و حمایتی هستند.

فشار دیپلماتیک: جامعه جهانی باید از اهرم‌های دیپلماتیک خود برای بازنگری در فرمان‌های محدودکننده طالبان استفاده کند.

مستندسازی و گزارش‌دهی: ادامه نظرسنجی‌ها و گزارش‌های میدانی، مانند همین نظرسنجی ۳۲۰۰ نفره، برای روشن نگه‌داشتن ابعاد بحران ضروری است.

ممنوعیت کار زنان در دفاتر سازمان ملل؛ «آیا مماشات با طالبان پایان خواهد یافت؟» / گزارش شفقنا – خبرگزاری شیعیان افغانستان | Afghanistan – Shia News Agency

و در آخر

گزارش سازمان ملل متحد، فراتر از یک خبر، یک «فریاد کمک‌خواهی» است. زنان افغانستان در پنج سال گذشته، به‌تدریج از فضای عمومی، آموزش، اشتغال و حتی از آزادی‌های اولیه حرکتی محروم شده‌اند و اکنون در آستانه از دست دادن آخرین پناهگاه‌های حمایتی خود نیز قرار دارند.

پیام سازمان ملل روشن است: کاهش کمک‌ها در این برهه، نه‌تنها حل‌کننده هیچ مشکلی نیست، بلکه رنج زنان افغان را دوچندان خواهد کرد. در کشوری که به گفته خود سازمان ملل، بدترین شرایط زنان جهان را دارد، هر دالر کمک، هر سازمان فعال و هر برنامه حمایتی، می‌تواند تفاوت میان امید و ناامیدی و میان انزوا و حضور را رقم بزند.

جامعه جهانی اکنون بر سر یک دوراهی تاریخی ایستاده است یا باید با افزایش حمایت‌ها، چراغ امید را برای زنان افغان روشن نگه دارد یا با قطع کمک‌ها، نظاره‌گر خاموش شدن تدریجی این چراغ‌ها باشد.