سخنگوی سازمان انرژی اتمی:
احتمال لغو برجام با توجه به همکاری اروپا با ایران صفر است
سخنگوی سازمان انرژی اتمی از احتمال صفر بودن لغو توافق برجام خبر داد.
به گزارش سایت خبر فوری به نقل از سایت عصر ایران، آینده برجام به یکی از موضوعات روز تبدیل شده است. برجام چه خواهد شد و ترامپ با این توافق بین المللی چه خواهد کرد؟
*در سالی که گذشت دستاورد ما در بخش هسته‌ای در کشور چه بود و اشاره‌ای هم داشته باشید که با توجه نزدیک بودن دهه فجر، آیا پروژه خاصی برای رونمایی دارید یا خیر برای بیست فروردین که روز فناوری هسته‌ای است چطور؟
یکسری کارهای معمول و متداول توسط پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای که عمدتا روی حوزه پزشکی هسته‌ای و نیاز دارویی مردم در حال انجام است. مثل اف دی جی در کرج، تاسیساتی برای جی ام پي به معنی تولید خوب و تولیدی که تمیز است، در دست ساخت است. چون استاندارد دارو خیلی مهم است باید استانداردهای کلاس بالا باشد که در این زمینه‌ها کار‌هایی انجام شده است. این قبیل مسائل اهمیت زیادی دارد چون با سلامت انسان‌ها سر و کار دارد.
ما در حال صادر کردن رادیو دارو به خیلی از کشورها هستیم. بعضی از مواد اولیه را وارد می‌کنیم اما برنامه داریم، مواد اولیه را هم خودمان تولید کنیم و زمینه‌اش وجود دارد البته در برجام هم برای این کار پیش بینی‌هایی صورت گرفته و هیچ مانعی در این مسیر نداریم. حتی مواردی که به حوزه بازفراوری می‌رسد، بازفراوری ظاهرش طوری است که یک عده فکر می‌کنند برجام جلوی بازفراوری را گرفته در حالی که در رابطه با کارهای تولید رادیو دارو که نیاز به بازفراوری دارد در برجام منعي ندارد.
یکسری کارهای دیگر هم داریم که به طبع برجام پیش آمده است، و دو کار عمده است؛ یکی در ارتباط با مدرنسازی راکتور اراک است که اسمش "راکتور آب سنگین خنداب" است که البته این راکتور از نظر جغرافیا به خنداب نزدیک و در واقع چسبیده به خنداب است. این راکتور در حال مدرنسازی است و نهایتا نصب که به خوبی پیش می‌رود. متأسفانه بعضي‌ها طوري تبليغات مي‌كردند كه گوئي اين راكتور يك راكتور در حال كار بوده كه برجام آن را متوقف كرده است. در حالي كه طراحی آن را خودمان انجام می‌دهیم ولی بازبینی طرح توسط چینی‌ها انجام می‌شود. این طرح عملا سه مرحله دارد که ما یک مرحله را کاملا تمام کردیم و بعبارتی مرحله مقدماتی یا طراحی اولیه انجام شده و چینی‌ها هم تایید کردند. مرحله دوم که مرحله طراحی تفصیلی است. کارهای آن هم در حال انجام شدن و قراردادهای آن هم توافق شده است و فکر می‌کنم ظرف چهار تا پنج ماه آینده این مرحله را تمام کنیم، بعد از آن هم بحث‌های مهندسی است
مورد بعدی در رابطه با بحث برجام، موضوع ایزوتوپ پایدار است، ایزوتوپ پایدار استفاده‌های مختلفی دارد که ما تاکنون تولید کننده نبوده ایم ولی بنا است که تولید کننده ایزوتوپ پایدار باشیم.
پروژه آن هم با روس‌ها انجام می‌شود و الان هم قراردادهایش بسته شده است و الان در مرحله نصب آبشارهای نمونه هستیم و بعد از آن به سمت آبشارهای اصلی و تولید خواهیم رفت و ما حداقل دو ایزوتوپ پایدار را تولید خواهیم کرد؛ فرق ایزوتوپ‌های پایدار با ایزوتوپ‌های با مصرف دارویی همان طور که از اسمش پیداست؛ ایزوتوپ پایدار، پايدار و با دوام است استفاده‌ای صنعتی و دارویی- پزشکی دارد. تعداد دو سه کشور بیشتر هم آن را توليد نمی‌كنند. البته روس‌ها با تعداد زیادی ایزوتوپ مشغول تولید هستند. ما دو سه نمونه پر مصرف آن را قرار است تولید کنیم که انشاءالله مقدمه‌ای شود تا در این زمینه هم تکنولوژی ما توسعه پیدا کند.
دسته دیگر هم کارهای بلند مدت است. مثل نیروگاه، در حال حاضر کارهای مربوط به دو نیروگاه انجام شده و به مرحله گودبرداری‌ها رسیده است. و براساس برنامه زمان بندی، شش سال دیگر ما باید اولین نیروگاه را افتتاح کنیم. دو سال بعد از آن هم نیروگاه بعدی را که جمعا سه نیروگاه خواهند شد.
در طول هشت سال آینده این اقدامات کارهای بلند مدت و مهمی است. سرمایه گذاری دو نيروگاه حدود ده میلیارد دلار و کار بسیار بزرگی است. البته ما باید نیروگاه‌های بیشتری داشته باشیم ولی در این زمینه مسئله اصلی، مسئله اقتصادی آن است چون هزینه بر است. با توجه به اینکه کشورهای دنیا معمولا در احداث اين گونه نيروگاه‌ها روی بودجه‌های خودشان حساب نمی‌کنند و روش‌هایی که من یک نمونه‌اش را اشاره کردم مثل
بی او او (BOO) يا بی او تی(BOT) به شکل‌های مختلفی انجام می‌شود که ما مشغول بررسی و مذاکره در اين خصوص هستیم.
در زمينه‌های دیگر مثل لیزرهای پزشکی و لیزرهای صنعتی مشغول اقدام و فعالیت هستیم. در دنیای لیزر توان لیزر مهم است اینکه شما با چند وات می‌توانید، تولید کنید و چقدر از آن استفاده پزشکی دارد و چقدر استفاده صنعتی دارد و حتی چقدر استفاده نظامی دارد. ما در بالا بردن توان لیزری‌مان شرایط نسبتا خوبی داریم و آینده خوبی هم در پيش است. به طور مثال کریستال‌هایی تولید می‌کنیم که چین هم نمی‌تواند مشابه آن را تولید کند، مثل کریستال پانزده سانت. اینها دانش و تکنولوژی است كه البته بايد آرام آرام صنعتی و تجاری شود و بعد از صنعتی شدن باید قابلیت رقابت هم داشته باشد.
یک زمان است که هیچی ندارید یک زمان دارید ولی اقتصادی نیست اما زمانی که بتوانید آن را اقتصادی کنید در کلاس بالاتری قرار می‌گیرید؛ در حال حاضر هم در این زمینه ما در چنین وضعیتی هستیم و برای بیست فروردین هم یک تعدادی از این پیشرفت‌ها به موقع رونمایی می‌شود.
کمالوندی: اروپا به دنبال مکانیزم‌هایی است که از سرمایه گذاری شرکت‌های خود در ایران حمایت کند/ تیم آمریکایی برای اینکه بتواند اجماعی علیه ایران درست کند با مشکلات زیادی روبرو خواهد بود/در عالم سیاست زورگویی کاربردی ندارد/اگر برجام تقض شود كمتر از دو سال به بیشتر از آن میزان قبل و تعيين شده در قانون می‌رسیم
*با این تحولاتی که به ویژه در رفتارهای ترامپ و آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها دیده می‌شود، شما چه آینده‌ای را برای برجام و فعالیت‌های اتمی ایران پیش بینی می‌کنید، به ویژه که الان در سه ماه آینده مهمترین سوال شاید این باشد در صورتیکه لغو تحریم‌ها علیه ایران تمدید نشود آیا حیات برجام تمام می‌شود یا خیر همچنان می‌تواند به حیات خودش ادامه دهد؟
برجام چند بُعد دارد یک بُعد سیاسی و یک بُعد حقوقی، یک بُعد اقتصادی و تحریمی، برجام وقتی متولد شد یک آثاری را گذاشت ولو اینکه امروز هم از بین برود آن آثار به این سادگی نمی‌تواند حذف شود.
اولین اثرش رها شدن جمهوری اسلامی از فشارهایی بود که در نتیجه شش قطعنامه سنگین فصل هفت شورای امنیت بر آن وارد شده بود، حتی اگر امروز هم تعلیق‌ها توسط آمريكا امضاء نشود و برجام به هم بخورد، دوباره زنده کردن آن شش قطعنامه برای آنها خیلی کار ساده‌ای نیست مگر یک سازوکاری راه بیندازند برای نظارت بر تعهدات ما، و آنها بتوانند، اثبات کنند جمهوري اسلامي ايران به تعهدات خود پايبند نيست که عملا چنین اتفاقی از جانب ما نمی‌افتد.
*بخشی از تحریم‌ها از طرف شورای امنیت بود و بخشی هم از جانب آمریکا، تحریم‌های یکجانبه آمریکا به صورت طبیعی قابل بازگشت است ؟
بله تحریم‌های یکجانبه هم در دو بخش بوده که یک بخش تحریم‌های اولیه كه همچنان وجود دارد. یعنی یک شخص آمریکایی اعم از حقیقی و حقوقی نمی‌تواند در ایران سرمایه گذاری کند. این شخص حقیقی- حقوقی را تعریف کردند، یکبار گفتند 75 درصد سهام شركت آمريكايي باشد بعد گفتند 50 درصد بعد هم 25 درصد، نوع دوم تحریم‌های آمریکا یعنی تحریم‌های ثانویه است که برای غیر آمریکایی‌ها تدوین شده است. براساس این تحریم اگر شخصی در ایران سرمایه گذاری کند دیگر از سرمایه گذاری در آمریکا محروم می‌شود.
اتفاقی که افتاد این بود که اسقاطيه‌ها این نوع تحریم‌ها را تعلیق می‌کند. ببینید در این وضعیت مهم این است که ما درست بازی کنیم. در حال حاضر که آمریکا به تنهایی این تحریم‌هاي اوليه را دنبال مي‌كند کارش فوق العاده سخت است و اثر بخشی این تحریم‌ها به طور قابل ملاحظه‌اي کاهش می‌یابد. همچنین اروپایی‌ها هم حتی گفتند در این زمینه دنبال مکانیزم‌هایی هستند که از شرکت‌های خود حمایت کرده تا آنها به دلیل سرمایه گذاری در ایران آسیب نبینند.
*یعنی در وضعیت برجام منهای آمریکا؟
بله این تلقی اروپایی‌هاست و آمریکایی‌ها هم به همین دلیل خیلی برایشان مهم است که اروپا را همراه داشته باشند، همان طور که برای ما مهم است برای آنها هم این موضوع مهم است؛ در شرایط کنونی بازی به این شکل پیش رفته که اروپا سمت چه کسی قرار می‌گیرد و این برای ما خیلی تعیین کننده خواهد بود.
من در شكل‌گيري اتحادیه اروپا آنجا بودم یعنی در سال‌هاي اواخر دهه 1360که اتحادیه داشت شکل می‌گرفت. آن موقع می‌دیدیم که یک اتحادیه‌ای در حال شکل‌گیری است که به سختي دارند به هم نزدیک می‌شوند. مکانیزم‌هایی که درست کردند این بود که ابتدا از نظر اقتصادی کنار هم قرار گرفتند و بعد آرام آرام از نظر سیاسی متحد شدند. البته در حال حاضر از لحاظ امنیتی کنار هم نیستند و به ناتو و آمريكا گره خورده‌‌اند.
می‌توان گفت که اتحادیه اروپا در اقتصاد با هم هستند اما در امنیت به آمریکا گره خورده‌‌اند. با این حال از طرف دیگر هم به ما گره خورده‌‌اند یعنی حرفی که خانم موگرینی گفت نشانه خوبی بود. او گفت اگر چه رابطه ما با ایران به لحاظ اقتصادی چهار دهم درصد حجم کل روابط اقتصادی اروپا با دنیاست بنابراین عدد زیاد مهمی نیست اما ما بر مبنای این چهار دهم درصد یا نیم درصد محاسباتمان را با ایران نمی‌چینیم ما براساس ضریب اهمیت ایران در امنیت اروپا روابطمان را با ايران تنظیم می‌کنیم.
این موضوع نیز به مسائل منطقه، سیل مهاجرین، مسائل تروریزم و غیره گره خورده است. بنابراین چنین موضوعاتی باعث می‌شود که اروپایی‌ها برای قرار گیری در کنار آمریکا کمی احتیاط کنند اما دنیای سیاست دنیای واقعگرايي و دنیای قدرت است اصلا دنیای سیاست به معنی دنیای قدرت است. موضوع علم سیاست موضوع قدرت است. در عالم قدرت فضا و شرايط فرق می‌کند. در عالم قدرت که در آن واقع گرایی وجود دارد بالاخره هر کشوری محاسبات خودش را دارد. محاسبات در این عالم هم بر اساس منافع خودي و در عين حال ملاحظه و بررسی منافع و مواضع قدرت‌ها و ديگران صورت می‌گیرد.
*پیش بینی شما در مورد اتفاقات آینده چیست، آقای ترامپ گفته که در سه ماه آینده تحریم‌ها را تعلیق نمی‌کند، در چنین وضعیتی نقش اروپا بسیار مهم می‌شود یعنی از یک طرف باید از اعتبار خودش و اعتبار برجام به عنوان راه حل جهانی دفاع کند و از طرف دیگر باید با این وضعیت آمریکا هم کنار بیاید، پیش بینی شما چیست؟
در عالم سیاست هیچ وقت یک دیپلمات نمي‌گويد يا نمی‌نویسد که چه اتفاقی می‌افتد، چون در عالم سیاست هیچ چیزی قطعیت ندارد، مثلا شما می‌گویید با ترکیه در مورد کشور عراق چه کار کنیم، اگر منظورتان کردستان است باید گفت که در کردستان مي‌توانيم تا اندازه زيادي همراه باشيم اما در رابطه با سوريه احتمالاً مقابل يكديگر هستيم.
پس بر مبناي مصالح، منافع و واقعيت‌ها روابط خود با ترکیه را تنظیم می‌کنیم. مجموعه‌ای از موضوعات است که برای ما مشخص می‌کند چه چیزهایی باید بدهیم و چه چیزهایی باید بگیریم. این عالم، عالم بده بستان است آخر باید ببینیم سر چه چیزی معامله و چقدر معامله می‌کنيم. این آدمی که ما با آن مواجه هستیم (ترامپ) نیز یک تاجر است که می‌خواهد بخرد و البته ارزان هم می‌خواهد بخرد.
من سخنرانی اخیر ترامپ در کنگره را مستقيم گوش می‌کردم و معلوم بود که صحبت‌های ایشان صحبت‌های یک تاجر است. از جمله بحث‌هایش این بود که من دستور دادم بیست میلیارد دلار کمک به کشورهايي که علیه ما رای داده‌‌اند را ديگر به آنها اختصاص ندهند، به عبارتي چون آنجا به نفع ما (آمريكا) رای ندادند اینجا دلیلی ندارد که پول به آنها بدهیم. این نگاه سیاسی نیست بلکه یک نگاه تجاری است. البته در آمریکا خیلی از نخبه‌هاي دولتي سعی کردند این نگاه ترامپ راکنترل کنند ولی بالاخره یکجایی خودش را نشان می‌دهد که ترامپ آدم سیاست نیست.
باید دید که این آدم تا چه اندازه حاضر است هزینه دهد تا تهدیدهایش را عملی کند. ممکن است در یک زمانی همه چیز را در یک کفه بگذارد و به كشورهاي ديگر دنيا از جمله اروپا بگوید من راه شما را می‌بندم و یا باید با ایران این گونه كه من مي‌خواهم رفتار کنید.
کمالوندی: اروپا به دنبال مکانیزم‌هایی است که از سرمایه گذاری شرکت‌های خود در ایران حمایت کند/ تیم آمریکایی برای اینکه بتواند اجماعی علیه ایران درست کند با مشکلات زیادی روبرو خواهد بود/در عالم سیاست زورگویی کاربردی ندارد/اگر برجام تقض شود كمتر از دو سال به بیشتر از آن میزان قبل و تعيين شده در قانون می‌رسیم
*یعنی به نظر شما آیا ترامپ بر سر برجام با اروپا به یک رویارویی می‌رسد، آیا اروپایی‌ها دنبال این هستند که مثلا یک امتیازی به ترامپ بدهند برای اینکه در برجام بتوانند از ترامپ یک امتیازی بگیرند؟ وزیر خارجه اخیرا گفته بود یک سری کمیته‌های کاری تشکیل شده است و در این کمیته‌ها موضوع موشکی و موضوع منطقه‌ای ایران را هم مطرح کرده‌‌اند و این ایده هم مطرح شد که اروپا دنبال این است که در موضوع دیگری یک امتیازی به ترامپ بدهند. همچنین نیکی هیلی هم فکر می‌کنم این موضوع را گفته بود که اگر اروپایی‌ها در موضوع موشکی خوب اقدام کنند این امکان وجود دارد که ترامپ در موضوع برجام باقی بماند. تحلیل شما از این موضوعات چیست؟
برای اجماع سازی وقتی بخواهید بر روی یک کشور فشار بیاورید باید این فشار قدرتمندانه باشد تا آنها به خواسته شما تن دهد. یا باید قدرت فشار داشته باشید یا باید شما را دوست داشته باشند و از روي عشق با شما همراه شوند و یا اينكه قدرت متقاعد کردن داشته باشید که اصطلاحا به آن قدرت اجماع سازی می‌گویند ؛ به نظر من هیچ کدام از این موضوعات به اندازه موضوع هسته‌ای قدرت اجماع سازی در جهان را ندارد. موضوعاتی مانند تروریزم، حقوق بشر و بحث‌های منطقه‌ای به حدی نیست که بتواند دنیا را علیه ایران بسیج کند.
بنابراین تیم آمریکایی برای اینکه بتواند اجماعی علیه ایران درست کند با مشکلات زیادی روبرو خواهد بود. شما دیدید که در زمان اغتشاشات اخير، آمریکا موضوع را به شورای امنیت برد، طبق منشور سازمان ملل هر کدام از اعضا می‌توانند موضوعي را به شوراي امنيت بیاورند اما مهم این است که بتوانند آن را خطري براي صلح و امنيت بين‌المللي معرفي كنند تا به یک نتیجه‌ای برسند. آمریکا این موضوع را به شورای امنیت برد ولی ده کشور از پانزده كشور عضو شورا او را به گونه‌ای مسخره کردند و بر این نکته تاکید کردند که تنها موضوعاتی باید به شورای امنیت برود که صلح و امنیت بین المللی را به مخاطره می‌‌اندازد. در شورای امنیت شما باید بتوانید جامعه جهانی را متقاعد کنید که صلح و امنیت بین المللی در خطر است؛ اگر نتوانستید چنین موضوعی را ثابت کنید هیچ کشوری به شما رای نمی‌دهد البته بهره بستان‌هاي سياسي به ويژه بين قدرت‌هاي بزرگ هم تعيين كننده است. یادمان باشد که آمریکایی‌ها زمانی توانستند به ما فشارهای زیادی بیاورند که حتی چین و روسیه را نیز با خود همراه کردند آمريكائي‌ها توانستند توسعه برنامه اتمي ايران را خطري براي صلح و امنيت بين‌المللي معرفي نمايند.
بعد از برجام مي‌بينيم که آمریکا اسم چین و روسیه را در کنار ما به عنوان دشمن می‌آورد و این یعنی آمریکا دشمنی خود را عیان کرد، یک سیاستمدار هیچ وقت دشمنی خود را کاملا عیان نمی‌کند. به نظر من سیاست خارجی آمریکا در حال حاضر خیلی قوی نیست برای اینکه شما هر چقدر هم آدم ماهر داشته باشید باید یک موضوعاتی هم داشته باشید که بتوانید دیگران را بر سر آن موضوع خاص متقاعد کنید. اروپایی‌ها می‌خواهند ترامپ را متقاعدکنند اما چیزی که ما حس کردیم این بود که اصلا باب گفت و گو از سوی آمریکا باز نشده است.
به عبارتی اروپایی‌ها گفتند می‌خواهیم در مورد ایران صحبت کنیم و یک گروهی برای این کار تشکیل دادند. تا اینجای کار یک امر عادی است یعنی شق القمری انجام نداده‌‌اند ولی از اینجا به بعد باید ببینیم خروجی این کار چه چیزی خواهد بود. این خروجی مستلزم این است که یک چیزهایی داشته باشند. بنابراین اولین مرحله برای این کار این است که دیگر کشورها را متقاعد کنند ایران مخل نظم جهانی است. اما زمانی که در خلوت با اروپایی‌ها صحبت می‌کنید آنها می‌دانند چنین ادعاهایی صحت ندارد.
*پیش بینی شما از نیتجه کار این کارگروه‌ها چیست؟
نمی‌شود پیش بینی کرد ولی جواب این سوال به این بر می‌گردد که چقدر بخواهند برای این موضوع هزینه کنند. حرف ترامپ این است که من برجام را باید اصلاح کنم و این حرف خیلی بزرگ است، یعنی به فرض محال اگر این اتفاق بیفتد، اصلا سنگ روی سنگ بند نمی‌شود. از فردا روی هیچ توافق بین المللی نمی‌شود حساب کرد توافقی که شش کشور قوی و اتحادیه اروپا آن را به سرانجام رسانده‌‌اند را نمی‌شود یک فرد بیاید و خواستار لغو آن و اجرای توافق دیگری شود. بنابراین، ترامپ و آمریکا برای متقاعد کردن دیگر کشورها کار سختی دارند؛ حالا اگر نگوییم این کار نشدنی است ولی کار خیلی خيلي سختی خواهد بود.
حالا ممکن است از طریقی غير از برجام فشار بیاورند مثلا بگویند در مورد مسائل منطقه، مسئله موشکی یا مسئله حقوق بشر و یا مسئله تروریسم باید به ایران فشار بیاوریم اما برجام راه‌های فشار را کلا بسته است.
به طور مثال یکی از آن پنج حوزه اصلی که در برجام بوده و تحریم‌های آن برداشته شده است فروش نفت بود. حالا این کشورها به کدام دلیل باید دور هم جمع شوند و بگویند ما از این به بعد نفت شما را نمی‌خریم. مسئله ديگر موضوع بیمه‌ها، کشتی‌ها و هواپیماها یعنی حمل و نقل بود و همين طور مسئله بانکی که به صورت کلی حتي تحریم بانک مرکزی و تحریم‌های سوییفت را شامل می‌شد. حالا این خنده دار است که مثلا بگویند چون ایران حقوق بشر را رعایت نمی‌کند پس ما جلوی سوییفت را ببندیم يا بانك مركزي را تحريم كنيم، از آنها نفت نخريم و يا بيمه كشتي‌ها را متوقف كنيم. غیر از این در بخشی از برجام آمده که شما به بهانه‌های دیگر نمی‌توانید همین تحریم‌ها را برگردانید. پس آمریکا باید در جایی غیر از این پنج حوزه عمده بگردد مواردی را برای تحریم پیدا کند. تا الان هم همین کار را کردنده‌اند مثلا دو يا چند فرد يا شرکت را پیدا کردند و در لیست گذاشتند.
28
