کدام میوه ها فشار خون را بالا یا پایین می برد؟

پیدا کردن پاسخ این سوال که «کدام میوه فشار خون را بالا میبرد» در فضای مجازی کار آسانی نیست، چون اطلاعات یکدست و شفافی وجود ندارد. برای مثال برخی منابع موز را در گروه میوه‌های کاهنده فشار خون قرار داده‌اند و برخی دیگر اشاره کرده‌اند که برای افزایش فشار خون مفید است. 

اصلا شاید سوال درستی نباشد که بپرسیم «کدام میوه فشار خون را بالا میبرد». چون خود میوه عامل اصلی افزایش یا کاهش فشار خون نیست؛ بلکه نحوه مصرف و فرآوری آن مهم است. بنابراین به نظر می‌رسد باید بپرسیم «میوه را چطور بخوریم باعث افزایش فشار خون می‌شود».

چه میوه هایی فشار خون را بالا میبرد؟

اگر فشار خونتان پایین است و با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، سیاهی رفتن چشم یا بی‌حالی مواجه هستید باید کاری کنید قند خون و حجم خون با سرعت کمی بالا برود تا علائم کاهش پیدا کند. در چنین شرایطی، بعضی میوه‌ها می‌توانند به‌عنوان یک اقدام موقتی و کمک‌کننده مفید باشند، اما جای درمان پزشکی و قرص‌هایی مانند لوزارتان را نمی‌گیرند.

• خرما به‌خصوص در افت فشار ناگهانی مفید است. یک یا دو عدد خرما می‌تواند قند خون را بالا ببرد و علائم افت فشار را کاهش دهد.
• انبه رسیده هم به دلیل قند طبیعی نسبتا بالا می‌تواند در کوتاه‌مدت کمک‌کننده باشد.
• آناناس به‌طور طبیعی تمایلی به بالا بردن فشار خون ندارد. با این حال، زیاده‌روی در مصرف آناناس به‌ویژه به شکل آب آناناس یا کمپوت‌های صنعتی می‌تواند به‌طور غیرمستقیم مشکل‌ساز شود. علت این است که قند بالا و جذب سریع آن می‌تواند باعث نوسانات قند خون، ترشح هورمون‌های استرس و در نتیجه افزایش موقت فشار خون شود. این اثر بیشتر در افراد حساس، دیابتی یا کسانی که زمینه فشار خون ناپایدار دارند، دیده می‌شود.
• خربزه. اگر خربزه را خیلی زیاد یا به‌صورت آب‌میوه مصرف کنید، به دلیل قند طبیعی و جذب سریع، ممکن است باعث افزایش موقت ضربان قلب و نوسان خفیف فشار خون شود. این حالت بیشتر در افراد حساس یا کسانی که قند خون ناپایدار دارند دیده می‌شود، نه در مصرف معمولی.

اگر افت فشار همراه با کم‌آبی بدن باشد، میوه‌های آبدار زیر می‌توانند در بهبود شرایط بیمار موثر باشند. چون با تامین آب و کمی قند، حجم خون را بهتر می‌کنند. البته در این حالت خوردن میوه به‌تنهایی کافی نیست و نوشیدن آب هم اهمیت زیادی دارد.

• هندوانه
• طالبی
• پرتقال

نکته مهم این است که این میوه‌ها فشار خون را به‌طور موقت و ملایم بالا می‌برند و برای شرایط اورژانسی یا افت فشار شدید کافی نیستند. اگر افت فشار با علائمی مثل غش کردن، درد قفسه سینه، تپش شدید قلب یا تداوم بیش از چند دقیقه همراه باشد، مراجعه به مرکز درمانی ضروری است. همچنین اگر افت فشارهای مکرر دارید نباید صرفا به میوه متکی باشید. علت اصلی باید توسط پزشک بررسی‌ شود و احتمال دارد مصرف قرص‌هایی مانند کلونیدین به شما پیشنهاد شود.

کدام میوه‌های فرآوری شده باعث افزایش فشار خون می‌شوند؟

میوه‌هایی که به صورت زیر فرآوری می‌شوند، می‌توانند باعث افزایش فشار خون شوند:

میوه‌های کنسروی و کمپوت‌ها

وقتی میوه تازه‌ای مثل هلو یا آناناس به کمپوت تبدیل می‌شود، معمولا مقدار قابل‌توجهی شکر یا شربت قندی به آن اضافه می‌کنند. در این فرآیند بخشی از فیبر طبیعی میوه هم از بین می‌رود. در نتیجه قند موجود در کمپوت خیلی سریع‌تر وارد جریان خون می‌شود. اگر این میوه‌ها را به‌طور مداوم یا در حجم زیاد مصرف کنید:

• قند خون بالا می‌رود
• بدن برای کنترل قند انسولین بیشتری ترشح می‌کند
• احتباس آب در بدن افزایش پیدا می‌کند

در این شرایط به‌مرور زمینه اضافه‌وزن و بالا رفتن فشار خون فراهم می‌شود. بنابراین بالا رفتن فشار خون ارتباط مستقیمی با خود میوه ندارد، بلکه این شکر افزوده و حذف فیبر در کمپوت‌ است که به‌صورت غیرمستقیم می‌تواند فشار خون را افزایش دهد.

میوه‌های خشک با قند بالا در مصرف زیاد

میوه‌های خشک به این دلیل که آب خود را از دست داده‌اند، قند طبیعی‌شان در حجم بسیار کم متراکم شده است. یعنی شما با خوردن مقدار کمی میوه خشک، عملا معادل چند واحد میوه تازه قند دریافت می‌کنید. افزایش قند منجر به ترشح انسولین بیشتر و در نتیجه احتباس آب و سدیم می‌شود. به همین دلیل ریسک افزایش فشار خون بیشتر می‌شود.

مصرف روزانه بیش از دو واحد کوچک مثلا بیش از دو عدد خرما، یک مشت کشمش یا دو تا سه عدد انجیر خشک به‌صورت مداوم می‌تواند ریسک فشار خون بالا را افزایش دهد، به‌خصوص اگر هم‌زمان فعالیت بدنی کمی داشته باشید یا رژیم غذایی‌تان پرنمک باشد.

همه میوه‌های خشک هم ریسک یکسانی ندارند؛ میوه‌های خشک مثل کشمش، خرما، انجیر و توت به دلیل قند بالاتر، در مصرف زیاد ریسک بیشتری دارند. در حالی که میوه‌های خشکی مثل سیب یا زردآلو بدون شکر افزوده اگر در مقدار کم مصرف شوند، معمولا مشکل‌ساز نیستند. بنابراین مسئله اصلی غلظت بالای قند، حجم مصرف و تداوم مصرف روزانه است. اگر مقدار مصرف را کنترل کنید، این میوه‌ها می‌توانند بخشی از الگوی غذایی سالم شما باشند.

آب‌میوه‌های صنعتی و حتی خانگی در حجم زیاد

وقتی میوه‌ای را کامل می‌خورید، فیبر محلول و نامحلول آن مثل یک سد عمل می‌کند و اجازه می‌دهد قند طبیعی میوه (فروکتوز) به‌آرامی وارد خون شود. اما در آب‌میوه، تقریبا تمام فیبر حذف می‌شود و فقط آب و قند باقی می‌ماند. در نتیجه حجم زیادی از قند در مدت زمان کوتاهی وارد بدن می‌شود و همین موضوع ریسک فشار خون بالا را افزایش می‌دهد.

 علاوه‌بر این، بسیاری از آب‌میوه‌های صنعتی دارای شکر افزوده و گاهی سدیم پنهان هستند که این اثر را تشدید می‌کند. حالا پرسش مهم دیگر این است «آیا همه آبمیوه‌ها ریسک فشار خون بالا را دارند؟»

آیا همه آبمیوه‌ها باعث افزایش فشار خون می‌شوند؟

از نظر تئوری می‌توان گفت، بله؛ همه آب‌میوه‌ها پتانسیل افزایش فشار خون بالا را دارند، چون اصل مشکل «حذف فیبر و تراکم قند» است، نه نوع خاصی از میوه. با این حال، میزان ریسک در آب‌میوه‌هایی که قند طبیعی بالاتری دارند مثل آب انگور بیشتر از آب‌میوه‌هایی با قند کمتر است.

تفاوت مهم دیگر در مقدار مصرف است. نوشیدن گاه‌به‌گاه نصف لیوان آب‌میوه طبیعی برای فرد سالم معمولا مشکل‌ساز نیست، اما مصرف روزانه یک تا دو لیوان یا بیشتر، به‌ویژه در افراد مبتلا به فشار خون بالا، اضافه‌وزن یا دیابت می‌تواند به‌مرور باعث افزایش فشار خون شود.

برای هر فردی که با نوسانات فشار خون روبرو است، ملاقات با دکتر برای فشار خون ضروری است. پزشک می‌تواند ترکیبی از رژیم غذایی، دارو و سبک زندگی سالم را ارائه دهد تا فشار خون به تعادل برسد و از عوارض پیشگیری شود.

کدام میوه فشار خون را پایین می آورد؟

برخی میوه های پایین آورنده فشار خون شامل موارد زیر می‌شوند. البته علاوه‌بر آن‌ها می‌توانید از خواص چای ترش و سایر دمنوش‌ها مانند گل گاوزبان و چای سبز نیز استفاده کنید:

۱- انار

انار سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و پلی‌فنول‌ها است که به بهبود انعطاف‌پذیری رگ‌ها و کاهش مقاومت عروق کمک می‌کنند، در نتیجه فشار خون کاهش می‌یابد.

۲- کیوی

کیوی پتاسیم و ویتامین C بالایی دارد و می‌تواند فشار خون سیستولیک را به‌طور تدریجی کاهش دهد. مصرف کیوی به کنترل فشار خون کمک می‌کند.

۳- سیب

سیب دارای فیبر محلول و آنتی‌اکسیدان‌ها است که به سلامت رگ‌ها کمک می‌کنند و التهاب و سفتی رگ‌ها را کاهش می‌دهند، بنابراین فشار خون کاهش پیدا می‌کند.

۴- توت‌ها (توت‌فرنگی، بلوبری، تمشک)

انواع توت سرشار از پلی‌فنول‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند که رگ‌ها را شل می‌کنند و جریان خون را بهبود می‌دهند. مصرف منظم آن‌ها باعث کاهش فشار خون تدریجی می‌شود.

۵- موز

موز می‌تواند به کاهش فشار خون کمک کند. دلیل اصلی این اثر، پتاسیم بالای موز است. پتاسیم به بدن کمک می‌کند سدیم اضافی را دفع کند و باعث شل شدن دیواره رگ‌های خونی می‌شود. این دو مکانیسم در کنار هم به کاهش فشار خون کمک می‌کنند.

موز سرشار از پتاسیم است و پتاسیم می‌تواند به کنترل فشار خون کمک کند. یک موز متوسط حدود ۴۲۲ میلی‌گرم پتاسیم دارد. یک وعده موز می‌تواند شامل یک موز بزرگ، یک فنجان موز خرد شده یا دو سوم فنجان موز له شده باشد. طبق گفته انجمن قلب آمریکا (AHA)، پتاسیم اثرات سدیم و تنش دیواره رگ‌های خونی را کاهش می‌دهد.

۶- آلبالو

آلبالو آنتوسیانین و پتاسیم دارد و با کاهش تنش دیواره رگ‌ها و دفع سدیم اضافی بدن، فشار خون را کاهش می‌دهد.

۷- زرشک

زرشک دارای بتاکاروتن، ویتامین C و پلی‌فنول‌ها است. ترکیبات ضد‌التهابی آن به شل شدن عروق و کاهش مقاومت رگ‌ها کمک می‌کند و فشار خون را پایین می‌آورد.

۸- زغال اخته

ذغال اخته سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبر است و اثر مشابه توت‌ها دارد یعنی رگ‌ها را انعطاف‌پذیر و فشار خون را کنترل می‌کند.

۹- گریپ فروت

گریپ‌فروت سرشار از پتاسیم، ویتامین C و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی است که التهاب رگ‌ها را کاهش می‌دهند و انعطاف‌پذیری عروق را بهبود می‌بخشند. در نتیجه مقاومت عروقی کمتر شده و فشار خون به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. مصرف نصف تا یک عدد گریپ‌فروت در روز برای این منظور کافی است.

نکته مهم درباره گریپ‌فروت این است که می‌تواند با برخی داروهای فشار خون تداخل داشته باشد، بنابراین افرادی که داروی فشار خون مصرف می‌کنند، باید پیش از مصرف منظم آن با پزشک مشورت کنند.

۱۰- گلابی

گلابی به دلیل داشتن پتاسیم و فیبر بالا و سدیم بسیار کم، به دفع سدیم اضافی از بدن کمک می‌کند و باعث شل شدن دیواره رگ‌ها می‌شود. همین مکانیسم به کاهش فشار خون و بهبود سلامت عروق کمک می‌کند. مصرف روزانه یک تا دو گلابی متوسط به‌صورت میوه کامل، می‌تواند در کنترل فشار خون موثر باشد.

۱۱- آووکادو

آووکادو منبع چربی‌های سالم و پتاسیم بالا است. پتاسیم باعث دفع سدیم و شل شدن رگ‌ها می‌شود و چربی‌های مفید التهاب را کاهش می‌دهند، بنابراین فشار خون کاهش می‌یابد.

همه میوه‌ها اثر تدریجی دارند و برای کنترل فشار خون بلندمدت مفید هستند، نه برای افت یا فشار شدید ناگهانی. همچنین مقدار مصرف متعادل میوه اهمیت دارد. یعنی اگر هر میوه‌ای را بیش‌ا‌ حد بخورید یا به شکل فرآوری‌شده با شکر اضافه مصرف کنید، اثر طبیعی و مفید آن روی فشار خون کم می‌شود یا حتی ممکن است بی‌اثر شود.

برای فشار خون بالا بعد از زایمان چی بخوریم؟

برای کنترل فشار خون بالا بعد از زایمان بهتر است میوه و سبزیجات آبدار و غنی از پتاسیم، لبنیات کم‌چرب و چربی‌های سالم مصرف کنید و نمک و غذاهای فرآوری‌شده را محدود کنید. با این حال این یک وضعیت اورژانسی است و باید به پزشک مراجعه کنید.

چه چیزی سریع فشار را بالا میبرد؟

از نظر علمی، عوامل زیر می‌توانند فشار خون را موقت و کوتاه‌مدت بالا ببرند:

• استرس و تنش عصبی: فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک باعث تنگ شدن رگ‌ها و افزایش فشار خون می‌شود. از علائم فشار خون بالا عصبی می‌توان به سردرد، تپش قلب، اضطراب، تعریق یا بی‌قراری اشاره کرد.
• مصرف سریع مایعات یا خوراکی‌های قنددار طبیعی: مثل آب انگور، خرما یا موز، که قند و حجم خون را به‌طور موقت افزایش می‌دهند.
• مصرف سدیم و نمک: مصرف کمی نمک باعث احتباس آب و افزایش حجم خون می‌شود.

جمع‌بندی

اگر افت فشار خفیف و موقت دارید، میوه‌های قنددار طبیعی و آبدار مثل خرما، موز، انگور، هندوانه و پرتقال می‌توانند فشار را به طور کوتاه‌مدت و ملایم بالا ببرند. این روش فقط برای کمک موقت تا رسیدن به مرکز درمانی مفید است و جای داروهایی مانند قرص آتنولول را نمی‌گیرد.

سوالات رایج

سیب فشار خون را بالا میبرد یا پایین؟

سیب باعث کاهش فشار خون تدریجی می‌شود. زیرا دارای فیبر محلول و آنتی‌اکسیدان است که به سلامت رگ‌ها و کاهش التهاب کمک می‌کند.

میوه به فشار خون را بالا میبرد؟

به فشار خون را تدریجی پایین می‌آورد.

انگور فشار خون را بالا میبرد یا پایین؟

میوه انگور کاهنده فشار خون است.

رژیم دش (DASH) چیست؟

رژیم DASH یک برنامه غذایی برای کاهش فشار خون است که شامل مصرف زیاد میوه و سبزیجات، لبنیات کم‌چرب، غلات کامل و محدود کردن نمک، قند و چربی‌های اشباع می‌شود. هدف آن کاهش فشار خون و محافظت از قلب و عروق است.