استادیار دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی در هشتمین گرامیداشت روز جهانی زنان در ریاضیات مطرح کرد
از بیبیخانم استرآبادی تا مریم میرزاخانی؛ روایت مسیر دشوار زنان ایرانی برای فتح قلههای علم
استادیار دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی با مرور تاریخ آموزش زنان در ایران گفت: مسیر حضور زنان در علم از محرومیت کامل در دوره قاجار و تلاش پیشگامانی چون بیبیخانم استرآبادی آغاز شد و امروز با افتخارآفرینیهایی مانند مدال فیلدز مریم میرزاخانی به نمادی از توانمندی زنان ایرانی در ریاضیات تبدیل شده است.
فرشته ملک در هشتمین گرامیداشت روز جهانی زنان در ریاضیات که از سوی کمیته زنان انجمن ریاضی ایران برگزار شد، به تبیین تاریخچه، جایگاه و نقش بانوان در انجمن ریاضی ایران پرداخت و با اشاره به سیر تاریخی فعالیتهای آموزشی و علمی زنان در ایران، گفت: مسیر دستیابی زنان به جایگاه کنونی علمی، مسیری پرفراز و نشیب بوده است؛ از تلاشهای بیبیخانم استرآبادی برای تأسیس نخستین مدرسه دخترانه در دوره قاجار تا افتخارآفرینیهای مریم میرزاخانی، همگی نشان از استقامت زنان در راه دانش دارد.
بیشتر بخوانید: بیبیخانم استرآبادی، خدیجه افضل وزیری و مه لقا ملاح؛ 3 نسل از یک خانواده/ میراثداران زنان آگاهیبخش از مشروطه تا کنون
وی با بیان اینکه در دوره قاجار زنان محروم از کوچکترین حقوق بودند، افزود: در آن دوران ازدواج در سنین ۱۲ تا ۱۳ بوده و سواد برای زنان عیب و ننگ تلقی میشد و تنها مکتب خانههای خصوصی برای آموزش قرآن برای زنان بوده است. اما جرقههای بیداری با انقلاب مشروطه (۱۲۸۵) زده شد.
ملک آغاز این بیداری را از "بی بی خانم استرآبادی" دانست و در این باره توضیح داد: بی بی خانم در خانوادهای متصل به دربار قاجار بزرگ شد و سواد آموخت و کتاب "معایب الرجال" را در پاسخ به "تادیب النسوان" نوشت و این کتاب نخستین نقد فمنیستی در ایران به شمار میرود.
استادیار دانشگاه خواجه نصیر با بیان اینکه استرآبادی در سال ۱۲۸۵ دبستان دوشیزگان را تاسیس کرد، ادامه داد: تاسیس اولین مدرسه دخترانه ایران به سبک نوین و ثبت نام حدود ۲۰ دانش آموز ۷ تا ۱۲ سال از دیگر تلاشهای وی برای آموزش زنان است.
وی طوبی آزموده (از ۱۲۵۷ تا ۱۳۱۵) را از دیگر بانیان با سواد کردن زنان در مدارس نام برد و اظهار کرد: طوبی آزموده دختر بی بی خانم استرآبادی است که پس از مرگ مادر، مدیریت مدرسه "ناموس" که مادرش به یادگار گذاشته بود را برعهده گرفت و توانست ۶ شعبه از مدارس ناموس را در تهران تاسیس کند.
ملک اضافه کرد: وی همچنین نخستین دبیرستان دخترانه تهران را راهاندازی کرد و نزدیک به ۲ هزار دانش آموز در مدارس او تحصیل میکردند، ضمن آنکه توانست قانون تاسیس مدارس دخترانه را به تصویب مجلس برساند و از این طریق آموزش دختران را از اقدام شخصی به حق قانونی تبدیل کرد.
وی ورود زنان به دانشگاه در ایران را مربوط به سال ۱۳۱۴ با گشایش دانشگاه تهران دانست و خاطر نشان کرد: نخستین دانشجویان زن این دانشگاه "زهرا شجاع"، "فخر آفاق پارسا"، "بتول صفری" بودند و تا سال ۱۳۴۷ بیش از ۶۴ بانوی استاد در دانشگاه تهران تدریس میکردند.
استاد دانشگاه خواجه نصیر به نقش آفرینی زنان در حوزه ریاضی اشاره کرد و یادآور شد: مریم میرزاخانی نخستین دختر ایرانی در تیم المپیاد ریاضی بود که در سالهای ۱۹۹۴ و ۱۹۹۵ مدال طلای المپیاد جهانی ریاضی را از آن خود کرد. وی در سن ۳۱ سالگی استاد تمام دانشگاه استنفورد شد و پژوهشهای میرزاخانی در زمینههای هندسه هذلولوی، دینامیک و نظریه ارگودیک است.
وی تاکید کرد: میرزاخانی در سال ۲۰۱۴ برنده مدال فیلدز (معادل نوبل ریاضی) شد و این اولین و تنها زن برنده زن مدال فیلدز تا آن تاریخ و نماد توانمندی زنان در ریاضیات محض است و این اقدام الهام بخش نسل جدید از دختران ایرانی شد.
ملک در ادامه به فعالیت انجمن ریاضی در ایران پرداخت و با بیان اینکه انجمن ریاضی ایران در سال ۱۳۵۰ تأسیس شد، افزود: این انجمن از همان ابتدا فعالیتهای گستردهای را آغاز کرد و هماکنون در سطح بینالمللی جایگاه بسیار معتبری دارد. انجمن با انتشار مجلات علمی، برگزاری همایشهای ملی و بینالمللی و انتشار نشریه «فرهنگ و اندیشه ریاضی»، به معرفی شاخههای گوناگون علوم ریاضی و تاریخ و فلسفه آن پرداخته و مخاطبان بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران را جذب کرده است.
وی در ادامه با یادآوری افتخارات مریم میرزاخانی، اظهار کرد: میرزاخانی نماد توانمندی زنان در ریاضیات محض و الهامبخش نسل جدیدی از دختران ایرانی بود. او در سال ۲۰۱۴ به عنوان نخستین و تنها زن برنده مدال فیلدز تا آن زمان، نام خود را در تاریخ ریاضیات جهان ثبت کرد.
این استاد دانشگاه افزود: حضور بانوان در شورای اجرایی انجمن ریاضی ایران نیز روندی تدریجی داشت. در ۱۴ دوره نخستِ فعالیت این انجمن، شورای اجرایی تماماً مردانه بود، اما از سال ۱۳۶۳ این فضا تغییر کرد و به تدریج بانوان تأثیرگذاری به این شورا راه یافتند. حضور بانوان باعث شد در سال ۱۳۹۴ کمیته ۵ نفره بانوان در انجمن تشکیل شود که این اقدام همگام با تشکیل کمیتههای مشابه در اتحادیه بینالمللی ریاضیدانان جهان بود.
ملک با اشاره به اهداف کمیته بانوان، تصریح کرد: حمایت از بانوان ریاضیدان، رفع موانع پیشروی آنها و برجستهسازی دستاوردهای علمی زنان، از اهداف اصلی ما است که در این راستا برگزاری پنلهای تخصصی و اعطای جایزه مریم میرزاخانی از جمله اقدامات ارزشمند بوده است. همچنین پیشنهاد نامگذاری روز جهانی زنان در ریاضیات به همت دکتر اشرف دانشخواه در اتحادیه بینالمللی ریاضیات، مطرح شد و با رأی اکثریت به تصویب رسید که این روز اکنون یادآور دستاوردهای زنان در سراسر جهان است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت عضویت در انجمن ریاضی تأکید کرد و گفت: انجمن ریاضی ایران خانه همه ریاضیدانان است. با عضویت در این انجمن، امکان بهرهمندی از حق رأی، نامزدی در انتخابات شورا و تأثیرگذاری بر سیاستهای علمی کشور فراهم میشود. مبلغ حق عضویت سالانه بسیار ناچیز است، اما هر ریال آن به فرصتی علمی برای خودِ اعضا و دیگران تبدیل میشود.
ملک در پایان با اشاره به فعالیتهای خیرخواهانه در انجمن ریاضی، خاطرنشان کرد: صندوق حامیان انجمن ریاضی برای حمایتهای بیشتر ایجاد شده است. به عنوان نمونه، دکتر ارسلان شادمان، از ریاضیدانان برجسته و اعضای پیشین شورای اجرایی، با اهدای مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان، امکان حمایت ماهانه از دانشآموزان مستعد و نیازمند در مناطق محروم را فراهم کرد. امیدوارم با حضور و مشارکت همه اعضا، این خانه علمی آبادتر از همیشه به فعالیت خود ادامه دهد.
