همین نبود حقوق ثابت ماهانه سبب شده است ‌دریافت وام بانکی برای کارگران ساختمانی سخت‌تر از سایر اقشار مردم باشد؛ آن‌هم در حالی که گرانی در کشور بیداد می‌کند و تورم نقطه به نقطه مواد غذایی در اسفند گذشته سه‌رقمی شده است و حالا بیراه نیست اگر گفته شود ‌جنگ، زندگی ضعیف‌ترین قشر کارگر ایرانی، یعنی کارگران ساختمانی را زمین‌گیر و فلج کرده است.

جنگ، کارگران را به خانه برگرداند

نزدیک به دو ماه است که از جیب می‌خورند و مشخص نیست این وضعیت تا کجا ادامه داشته باشد. بعضی‌هایشان می‌گویند ‌سر پرداخت اجاره و تخلیه ملک زیر فشار صاحبخانه‌ها هستند و بعضی می‌گویند که کارگران ساختمانی آن‌قدر تهیدست هستند که امکان خرید خودرو و مسافرکشی را هم ندارند. در حال حاضر قیمت ارزان‌ترین مدل‌های خودرو در بازار ایران به حدود یک میلیارد تومان رسیده ‌که این رقم معادل بیشتر از پنج سال کل درآمد کارگران ایرانی است. کارگران ساختمانی می‌گویند‌ کارفرمای ثابت ندارند و به همین دلیل نمی‌توانند مقرری بیمه بیکاری بگیرند و حالا به گفته آنها، جنگ کارگران ساختمانی را «له» کرده است. بر‌اساس اعلام کانون انجمن‌های صنفی کارگران ساختمانی، نزدیک به ۹۰ درصد از این کارگران، مستأجر هستند و به دلیل نداشتن حقوق و مزایای ثابت ماهانه، امکان ثبت‌نام و دریافت مسکن دولتی را نداشته‌اند. در‌واقع آنها مسکن‌سازان بی‌مسکن هستند.

بازار ساخت‌وساز مدت‌های مدید است ‌در ایران زمین‌گیر شده است. مطابق گزارش وزارت راه و شهرسازی، بازار ایران سالانه به حدود یک میلیون واحد مسکونی جدید نیاز دارد، اما ساخت‌وساز مسکن در تمام این سال‌ها حدود یک‌سوم این نیاز بوده است. ایران یکی از ۱۰ کشور جهان با بیشترین نرخ تورم است و تورم سنگین مدام باعث سقوط قدرت خرید مردم شده است؛ تا آنجا که بر‌اساس گزارش کمیسیون عمران مجلس، سهم مسکن در سبد هزینه خانوار ایرانی گاهی به ۶۰ تا ۷۰ درصد می‌رسد و قدرت پس‌انداز و خرید مسکن را از بسیاری از ایرانیان سلب کرده است. صرف‌نظر از شمار روزافزون مستأجران، گزارش دیگری از وزارت راه و شهرسازی حاکی از آن است که حدود یک‌سوم مردم کشور بدمسکن و ساکن حاشیه شهرها و بافت ناکارآمد هستند. فقر گسترده مسکن حالا نه‌تنها دامن کارگران ساختمانی را گرفته‌، بلکه رکود تورمی بازار ملک سبب خروج سرمایه از این بازار و کاهش قابل ملاحظه ساخت‌وساز شده است.

اکبر شوکت، رئیس انجمن صنفی کارگران ساختمانی، می‌گوید: در سال‌های ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۱ سالانه حدود ۱۱۰ میلیون مترمربع واحد مسکونی در کشور ساخته شده است، اما سال گذشته تنها ۶۵ میلیون مترمربع مسکن در کشور ساخته شد که در‌واقع میزان ساخت‌وساز در کشور به حدود نصف رسیده است. خشایار باقرپور، مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عمرانی تهران نیز پیش از این به «شرق» گفته بود که نااطمینانی در فضای اقتصادی کشور و رکود سنگین سبب شده ‌شمار درخور توجهی از سازندگان مسکن، سرمایه خود را به امارات، عمان و ترکیه منتقل کرده و از ادامه ساخت‌وساز در ایران صرف‌نظر کنند.

‌جنگ هزینه ساخت‌وساز را بالا برد

حالا جنگ اوضاع ساخت‌وساز را وخیم‌تر کرده است. در حملات هوایی، دو فولادساز بزرگ کشور، یعنی فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان، خساراتی دیدند و خط تولید خود را تعطیل کردند. این دو کارخانه نزدیک به یک‌سوم فولاد خام کشور را تأمین می‌کردند. همچنین بخشی از ظرفیت تولید پتروشیمی کشور خسارت دید که این خسارات بازار مصالح ساختمانی را تحت تأثیر قرار داده است.

خسارات جنگ همچنین به معادن سیمان رسید؛ هرچند این خسارت در حدی نبود که قیمت سیمان را تغییر چندانی دهد، اما خسارات جنگ بهای سازه‌های فلزی ساختمان را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. ایرج رهبر، عضو هیئت‌مدیره انجمن انبوه‌سازان استان تهران، به «شرق» می‌گوید: ‌‌جنگ نه‌تنها ساخت‌وساز را تعطیل کرده، بلکه بهای تمام‌شده مسکن را به‌طور درخور توجهی بالا برده است.

به گفته رهبر، بهای لوله پروفیل که تا قبل از جنگ کیلویی ۷۰ تا ۷۵ هزار تومان بود، هم‌اکنون به ۱۴۰ هزار تا ۱۵۰ هزار تومان رسیده است و قیمت میلگرد که تا قبل از جنگ کیلویی ۵۶ هزار تومان بود، به ۷۶ هزار تومان رسیده است.

سازندگان مسکن می‌گویند ‌افزایش قیمت مصالح ساختمانی‌ سبب شده که بهای ساخت‌وساز حدود ۵۵ درصد بیشتر شود.

ابتدای سال گذشته، تحت‌ تأثیر تغییر سطح قیمت نهاده‌های تولید مسکن و نرخ‌های ۱۴۰۴ عوارض صدور جواز ساخت توسط شهرداری، هزینه ساخت یک مترمربع واحد مسکونی در پایتخت به سطح ۲۹‌میلیون‌و صد هزار تومان رسید که ۴۰ درصد نسبت به سال ۱۴۰۳ افزایش یافته بود. در حال حاضر متوسط هزینه ساخت در تهران با ۵۵ درصد افزایش نسبت به سال گذشته، به مترمربعی ۴۵ میلیون تومان رسیده است. سازندگان انتظار دارند ‌با افزایش چشمگیر هزینه ساخت‌وساز، صنعت ساختمان گرفتار رکود سنگین‌تری شود و تداوم جنگ می‌تواند باعث خروج درخور توجه سرمایه از این بخش و بیکاری گسترده‌تر کارگران  ساختمانی شود.

اکبر شوکت، رئیس انجمن صنفی کارگران ساختمانی، می‌گوید: ساخت‌وساز در حال حاضر تنها به ۲۰ درصد سال گذشته رسیده و این میزان تقریبا به معنای توقف ساخت‌وساز مسکن است.

او تأکید می‌کند که با این میزان اندک ساخت‌وساز و تقاضا برای مصالح ساختمانی، بهای نهاده‌های ساختمانی رشد شایان توجهی داشته است و اگر آتش‌بس دائمی شود و ساخت‌وساز به روال عادی برگردد، مشخص نیست‌ قیمت‌ها به کجا می‌رسد.

این وضعیت، معیشت کارگران ساختمانی را به‌شدت بغرنج کرده است. بر‌اساس گزارش انجمن صنفی کارگران ساختمانی، حدود یک‌میلیون‌و ۲۰۰ هزار کارگر ساختمانی در ایران فعال هستند که از این تعداد، تنها نیمی از آنها از بیمه بازنشستگی برخوردار‌ند و نیمی دیگر بیش از پنج سال است ‌در صف انتظار برخورداری از بیمه هستند و هنوز نتوانسته‌اند بیمه شوند.

این مسئله سبب شده‌ بسیاری از کارگران ساختمانی حتی در دوران سالمندی مجبور به کار باشند. این در حالی است که آمار وزارت کار حاکی از آن است که شمار آسیب‌های شغلی به کارگران ساختمانی در ایران بیش از سایر کارگران است و بسیاری از این کارگران زودتر از موعد بازنشستگی با آسیب‌های شغلی ازکارافتاده و زمین‌گیر می‌شوند و ‌هیچ‌گونه حمایت  مالی‌ای ‌ندارند.

در این میان، جنگی ویرانگر بر کشور سایه انداخته ‌و زندگی حدود یک‌میلیون‌و ۲۰۰ هزار کارگر ساختمانی را به بن‌بست معیشتی رسانده است؛ کارگرانی که از کمترین حمایت‌های دولتی و حتی صنفی برخوردار نیستند و روزگار را به سختی و تهیدستی می‌گذرانند و البته به دلیل نداشتن کارفرمای ثابت، هیچ‌کدام از کارگران ساختمانی نمی‌توانند درخواست برخورداری از بیمه بیکاری داشته باشند.

ایرج رهبر، عضو هیئت‌مدیره انجمن انبوه‌سازان استان تهران، می‌گوید که آتش‌بس موقت هنوز آن‌قدر اطمینان ایجاد نکرده است که پروژه‌های ساخت‌وساز نیمه‌کاره‌ دوباره فعال شوند.

او توضیح می‌دهد:‌ بخش خصوصی در حال رایزنی با دولت است که بازسازی ساختمان‌های ویران از جنگ را بر عهده بگیرد، اما مسئله اینجاست که دولت گرفتار‌ کسری درخور توجه بودجه است و مشخص نیست چگونه می‌خواهد بودجه لازم برای بازسازی ساختمان‌های ویران را تأمین کند.

گزارش بنیاد مسکن و شهرداری تهران حاکی از آن است که تاکنون حدود ۱۱۰ هزار ساختمان تجاری، اداری و مسکونی در جنگ آسیب دیده‌اند که البته میزان آسیب به این ساختمان‌ها در درجات مختلف است.