ذکرهای چند میلیونی برای گرهگشایی از زندگی! ماجرای کاسبی جدید در فضای مجازی
«باز شدن بخت»، «رفع مشکلات مالی»، «افزایش رزق و روزی» و گاهی حل مشکلات خانوادگی، از جمله وعدههایی است که در برخی صفحات مجازی مطرح میشود؛ وعدههایی که گاه با فروش ذکر، دعا یا دستورالعملهای خاص همراه است و قیمتهای متفاوت و بعضاً سنگینی برای آنها تعیین میشود.
این روند، پرسش مهمی را به وجود آورده است: مرز میان استفاده از آموزههای دینی و سوءاستفاده تجاری از باورهای مذهبی مردم کجاست؟
وقتی باور دینی به ابزار کسب درآمد تبدیل میشود
حجتالاسلام محمد سعیدیآریا، کارشناس دینی، در گفتوگو با همشهری تأکید کرده است که اصل دعا و ذکر در آموزههای اسلامی جایگاه مشخصی دارد و نمیتوان به دلیل فعالیت افراد سودجو، اصل دعا را زیر سؤال برد.
او با اشاره به تأکید قرآن و روایات بر دعا و یاد خدا میگوید همانطور که وجود پزشک و دارو یک واقعیت است اما هر فردی که لباس پزشکی بپوشد پزشک نیست، در حوزه دعا نیز باید میان آموزههای اصیل دینی و ادعاهای افراد سودجو تفاوت قائل شد.
به گفته این کارشناس دینی، یکی از نمونههای روشن ذکر در منابع اسلامی، تسبیحات حضرت زهرا(س) است که پیامبر اکرم(ص) آن را به ایشان آموزش دادند و مسلمانان نیز آن را پس از نماز میخوانند.
مسئله از جایی آغاز میشود که افراد، برداشت شخصی خود را به عنوان یک نسخه قطعی دینی معرفی میکنند و برای آن قیمت تعیین میکنند.
سعیدیآریا معتقد است دریافت پول در قبال آموزش چنین دعاهایی، زمانی محل پرسش جدی قرار میگیرد که فرد مدعی، چیزی را به دین نسبت دهد که در منابع معتبر دینی وجود ندارد.
چرا مردم گرفتار این نسخههای مجازی میشوند؟
به باور این کارشناس، گرایش انسان به دعا و ارتباط با خدا امری فطری است و همین موضوع میتواند زمینه سوءاستفاده برخی افراد را فراهم کند.
او میگوید این اتفاق موضوع تازهای نیست و سودجویان در گذشته نیز از گرایش مردم به امور معنوی استفاده میکردند؛ تفاوت امروز در این است که شبکههای اجتماعی امکان دسترسی سریعتر به مخاطبان و گسترش این ادعاها را فراهم کردهاند.
از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی نیز میتواند افراد را آسیبپذیرتر کند. فردی که با مشکلات مالی یا خانوادگی مواجه است، ممکن است در جستوجوی راهی سریع برای حل مسئله خود، به وعدههایی مانند افزایش رزق، رفع گرفتاری یا باز شدن بخت اعتماد کند.
با این حال، سعیدیآریا تأکید میکند که نمیتوان فشار اقتصادی را تنها عامل این مسئله دانست. به گفته او، حتی افرادی با وضعیت مالی مناسب نیز گاهی گرفتار چنین ادعاهایی میشوند و مبالغ قابل توجهی برای آنها میپردازند.
از نگاه این کارشناس، «جهل و ناآگاهی» یکی از عوامل اصلی گرفتار شدن افراد در چنین دامهایی است؛ یعنی فرد به جای آنکه برای افزایش آگاهی و شناخت منابع معتبر دینی هزینه کند، پول خود را صرف نسخههایی میکند که ممکن است هیچ پشتوانهای در منابع اسلامی نداشته باشند.
خطر فقط از دست رفتن پول نیست
ماجرا به ضرر مالی محدود نمیشود. به گفته سعیدیآریا، زمانی که فرد موفقیت یا حل مشکلات زندگی خود را به انجام چند ذکر یا عمل عبادی خاص گره میزند، ممکن است در صورت محقق نشدن نتیجه، نهتنها نسبت به آن فرد مدعی، بلکه نسبت به اصل دین و باورهای خود نیز دچار تردید شود.
به همین دلیل، ورود ادعاهای بیپایه به حوزه مسائل دینی میتواند پیامدهایی فراتر از یک کلاهبرداری مالی داشته باشد.
این کارشناس دینی توصیه میکند افرادی که به دنبال راههایی برای افزایش رزق و گشایش در زندگی هستند، به جای مراجعه به مدعیان فضای مجازی، سراغ آموزههای معتبر دینی بروند.
او به توصیههایی مانند نیکی به پدر و مادر، خوشاخلاقی، بهویژه در خانواده، و انفاق به دیگران اشاره میکند و آنها را از جمله اعمالی میداند که در روایات اسلامی درباره تأثیر آنها بر افزایش رزق و گشایش زندگی تأکید شده است.
در نهایت، گسترش فروش دعا و ذکر در فضای مجازی را میتوان نشانهای از ورود تجارت به حوزهای دانست که برای بخش بزرگی از جامعه، جنبهای عمیقاً شخصی و معنوی دارد؛ بازاری که در آن، مرز میان آموزش دینی، باور شخصی و سوءاستفاده از اعتقادات مردم گاهی بهسادگی مخدوش میشود.
