فرق بین اضطراب و استرس چیست؟
آمارهای رسمی میگویند بیشتر از ۲۰ درصد ایرانیها حداقل دچار یکی از اختلالات روانی هستند و یکی از این اختلالات، اضطراب است.
البته این مشکل، یکی از رایجترین مشکلات روانی در دنیا است و تنها به ایران اختصاص ندارد و فقط ممکن است دلایل آن در جوامع مختلف، متفاوت باشد. متخصصان میگویند اضطراب بسته به این که ریشههای آن چیست، قابل کنترل است؛ اگر شدید باشد، با درمانهای دارویی یا کمک گرفتن از رواندرمانگر قابل مدیریت است و اگر شدید نباشد، با اجرای چند تکنیک رایج و اصلاح سبک زندگی حتما کاهش خواهد یافت.
چرا مضطرب میشویم؟
به گفته متخصصان، اضطراب یا اختلالات اضطرابی دلایل متعددی دارد که شناخت و تشخیص دقیق آن در هر فرد متفاوت است. از عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی گرفته تا تجربیات ناگوار فرد در طول زندگی، عوامل زیستی (مثل ناهنجاریهای شیمیایی در مغز)، افکار منفی و الگوهای شناختی و عوامل اجتماعی و فرهنگی و سیاسی در بروز و تشدید اضطراب نقش دارند. همچنین مواجهه با استرس مزمن (انباشتهشده و حلنشده) مانند فشارهای شغلی، مشکلات خانوادگی، تغییر شغل، تغییر منزل، درآمد پایین، هزینههای بالای زندگی و … نیز میتواند موجب ایجاد یا تشدید اضطراب شود.
طهورا جربان، روانشناس و مشاور در این زمینه به همشهریآنلاین میگوید: اختلالات اضطرابی انواع دارد و فرد ممکن است ترکیبی از این عوامل را تجربه کند. بنابراین این اختلال درمانهای مختلفی دارد و بسته به میزان و دلایل بروز اضطراب میتوان با دارودرمانی، رواندرمانی و به کار بردن تکنیکهای مدیریت استرس، سطح اضطراب را کاهش داد.
به گفته این روانشناس تاکید میکند که «البته باید بدانیم که اضطراب و استرس خیلی با هم متفاوتاند و یکی نیستند. برای استرس معمولا دلیلی وجود دارد؛ مثل امتحان داشتن، مصاحبه شغلی، پیدا کردن کار، از دست دادن شغل، خواستگاری، طلاق و مواردی از این دست که به عنوان دلیل استرس شناخته میشوند و ضمنا گذرا هستند. اما اضطراب دلیل مشخصی ندارد و اعغلب گذرا هم نیست. یعنی تا ریشههای آن بررسی و پیدا نشود و حل نشود، اضطراب هم با شما میماند.»
این روانشناس در پاسخ به این سوال که آیا پاییز و زمستان هم میتواند اضطراب را تحریک کند، توضیح میدهد: حتما. فصلهای پاییز و زمستان به دلیل تغییر دما، کاهش نور خورشید و تغییرات در فعالیتهای روزانه میتواند عاملی برای بروز اضطراب در بعضی از افراد باشد. چون این موضوع میتواند بر ریتم شبانهروزی بدن و سطح تولید هورمونهایی مثل سروتونین و ملاتونین تأثیر بگذارد. سروتونین در تنظیم خلق و خو نقش دارد و کمبودش میتواند به افزایش احساس اضطراب و حتی افسردگی منجر شود. البته افرادی که در پاییز دچار افسردگی فصلی میشوند، بیشتر از بقیه اضطراب و بیانگیزگی و بیحوصلگی را تجربه میکنند.
با این کارها اضطراب را کنترل کنید
روانشناسان راهکارهای مختلفی برای کنترل اضطراب پیشنهاد میدهند. راهکارهایی که البته ممکن است نیاز به زمان باشد تا اثرات آنها خود را نشان دهند. جربان به عنوان روانشناس میگوید: انتخاب یک روش برای کنترل اضطراب بستگی به این دارد که سطح اضطراب فرد چقدر بالا است و چقدر روی عملکرد روزانه او تاثیر میگذارد. اگر با توصیهها و تکنیکهای علمی رایج، اضطراب در کنترل نمیشود، لازم است که فرد از یک متخصص کمک بگیرد و یک یا چند دوره دارودرمانی داشته باشد.
این روانشناس برای کنترل اضطراب ۷ راهکار و توصیه ساده پیشنهاد میدهد؛ خواب کافی و بهموقع (۶ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت)، داشتن فعالیت بدنی (پیادهروی، دویدن، رقص و حتی انجام کارهای خانه)، داشتن مدیریت زمان برای انجام کارهای روزمره، تمرین تنفس ۴-۴-۴- (۴ ثانیه دم، ۴ ثانیه نگه داشتن نفس در سینه و ۴ ثانیه بازدم و تکرار آن)، انجام مدیتیشن، تغذیه مناسب (پرپروتئین و پرهیز از مصرف دائمی غذاهای پرچرب و شیرین)، کاهش مصرف کافئین و مواد محرک به خصوص در ساعات نزدیک خواب و کاهش یا حذف مصرف سیگار و الکل توصیههایی هستند که روی خیلی از افراد دچار اضطراب جواب میدهند. تصیه ما همیشه به افراد این است که در قدم اول، سبک زندگی خود را اصلاح کنند. چون همین، تا بیش از ۷۰ درصد روی کنترل اضطراب تاثیر دارد. فکر کنید داشتن خواب بهموقع و کافی، به تنهایی در کاهش اضطرابهای روزانه تاثیر چشمگیری دارد. اگر همه این اصلاحات انجام شد اما اضطراب همچنان با فرد بود، احتمالا لازم است از یک متخصص (یا روانشناس یا روانپزشک) کمک بگیرد.
