تورهای غیرمجاز، تهدید صنعت گردشگری ایران
علی آذرنیا -راهنمای گردشگری
طبیعتگردی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین شاخههای گردشگری تبدیل شده است. افزایش علاقه مردم به کوهستان، جنگل، مناطق بکر و چشماندازهای طبیعی، فرصت ارزشمندی برای توسعه گردشگری پایدار و رونق اقتصادی جوامع محلی فراهم کرده است. با این حال، در کنار رشد تورهای حرفهای و قانونی، پدیدهای نگرانکننده نیز در حال گسترش است؛ برگزاری تورهای غیرمجاز و فاقد نظارت تخصصی.
تور طبیعتگردی تنها به معنای جمع کردن تعدادی مسافر و حرکت به سوی یک منطقه طبیعی نیست. طبیعت، بهویژه در مناطق کوهستانی و بکر، نیازمند شناخت، تجربه، برنامهریزی و مسئولیتپذیری است. یک راهنمای حرفهای باید علاوه بر شناخت مسیر و جاذبهها، با اصول ایمنی، کمکهای اولیه، مدیریت بحران، شرایط آبوهوایی، حفاظت از محیطزیست و ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی مقصد آشنا باشد.
یکی از مهمترین نگرانیها درباره تورهای غیرمجاز، به خطر افتادن جان و سلامت گردشگران است. طبیعت قابل پیشبینی نیست. تغییر ناگهانی شرایط جوی، گمشدن افراد، سقوط، آسیبهای جسمانی، سیلاب یا حوادث کوهستانی میتواند در کوتاهترین زمان یک سفر تفریحی را به حادثهای جدی تبدیل کند. در چنین شرایطی، نبود یک مسئول حرفهای و پاسخگو میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد.
موضوع مهم دیگر، نبود یا ابهام در پوششهای بیمهای و مسئولیت حقوقی است. گردشگری که با یک تور غیرمجاز همراه میشود، ممکن است از بسیاری از حمایتهایی که در یک برنامه قانونی و سازمانیافته پیشبینی میشود برخوردار نباشد. این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که حادثهای برای یکی از اعضای گروه رخ دهد.
از سوی دیگر، فعالیتهای غیرحرفهای میتواند مستقیماً به محیطزیست آسیب وارد کند. ورود گروههای بزرگ به مناطق حساس، رها کردن زباله، روشن کردن آتش در مکانهای نامناسب، خروج از مسیرهای مشخص، تخریب پوشش گیاهی و ایجاد مزاحمت برای حیاتوحش، نمونههایی از پیامدهای گردشگری بدون برنامه و نظارت است.
طبیعتگردی پایدار یعنی گردشگر امروز از طبیعت لذت ببرد، بدون آنکه امکان بهرهبرداری نسلهای آینده از همان طبیعت از بین برود. بنابراین، هر فعال طبیعتگردی باید خود را در برابر مقصد و جامعه محلی مسئول بداند.
تورهای غیرمجاز همچنین موجب ایجاد رقابتی نابرابر در بازار گردشگری میشوند. راهنمایان و دفاتر قانونی برای آموزش، بیمه، مالیات، تجهیزات، نیروی انسانی و رعایت مقررات هزینه میکنند؛ در حالی که فعالیت خارج از چارچوب قانونی میتواند این هزینهها را دور بزند. نتیجه، تضعیف فعالان حرفهای و کاهش انگیزه برای فعالیت قانونی در صنعت گردشگری خواهد بود.
اما مسئله تنها برخورد با برگزارکنندگان تورهای غیرمجاز نیست. بخشی از راهحل، آگاهی گردشگران است. گردشگر باید بداند که قیمت پایینتر همیشه به معنای انتخاب بهتر نیست. پیش از ثبتنام در یک تور طبیعتگردی، باید درباره مجوز برگزارکننده، صلاحیت راهنما، بیمه، برنامه سفر، تجهیزات ایمنی و نحوه مدیریت شرایط اضطراری پرسوجو کرد.
در کنار آن، دستگاههای مسئول نیز باید با ایجاد سازوکارهای ساده و شفاف برای شناسایی تورهای مجاز، اطلاعرسانی عمومی، نظارت مؤثر و برخورد قانونی با فعالیتهای غیرمجاز، زمینه را برای رشد گردشگری حرفهای فراهم کنند.
امروز بیش از هر زمان دیگری به طبیعتگردی مسئولانه، حرفهای و پایدار نیاز داریم. هدف، جلوگیری از سفر مردم به طبیعت نیست؛ برعکس، باید زمینهای فراهم شود که مردم با امنیت بیشتر، آگاهی بالاتر و احترام عمیقتر به طبیعت سفر کنند.
طبیعت سرمایه مشترک همه ماست و صنعت گردشگری نیز زمانی پایدار خواهد بود که امنیت گردشگر، حقوق راهنمای حرفهای، منافع جامعه محلی و حفاظت از محیطزیست همزمان مورد توجه قرار گیرد.
مبارزه با تورهای غیرمجاز، در حقیقت مبارزه با «سفر» نیست؛ تلاشی است برای اینکه سفر، ایمنتر، مسئولانهتر و حرفهایتر باشد.
