امکان توافق از بین رفت؟/ باید منتظر جنگ باشیم؟

به گزارش خبرفوری، هم‌زمان با نشست مجمع عمومی سازمان ملل، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا از سر گرفته شده، اما اختلاف بنیادین دو طرف بر سر تنگه هرمز و ترتیب لغو تحریم‌ها، چشم‌انداز توافق جامع در کوتاه‌مدت را همچنان مبهم نگه داشته است. ترامپ نیز اعلام کرده که امکان بازگشت به تفاهم قبل با ایران وجود ندارد. با این حال، اکنون سوال اینجاست: آیا توافق ایران و آمریکا در آینده نزدیک نامیسر است؟

از سرگیری مذاکرات؛ «سیگنال مثبت» با میانجی‌گری قطر

این هفته، ایران و آمریکا در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، تماس‌های غیرمستقیم خود را پس از چند ماه وقفه از سر گرفتند. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران تأیید کرد که ارتباط با طرف آمریکایی «با میانجی‌گری قطر» انجام می‌شود و هدف آن انتقال شرایط پیشنهادی ایران است. یک مقام آمریکایی به رویترز گفت که گفت‌وگوهای واشنگتن و تهران از طریق میانجی‌ها «مثبت و سازنده» است و بحث درباره مسئله هسته‌ای نیز ادامه دارد.

وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، در نیویورک به خبرنگاران گفته که تهران از طریق قطر یک «طرح صلح ۷ روزه» به طرف آمریکایی ارائه کرده است؛ طرحی که بر اساس آن، در صورت برآورده شدن و تحقق شرایط ایران، تنگه هرمز می‌تواند ظرف هفت روز بازگشایی شود و کشتیرانی به وضع عادی بازگردد.

«طرح هفت‌روزه»: معاوضه تنگه هرمز با لغو تحریم‌ها

بر اساس گزارش‌های متعدد، هسته اصلی پیشنهاد ایران یک پکیج مرحله‌ای است. طبق این پکیج، آمریکا نخست محاصره دریایی و تحریم‌های نفتی را لغو می‌کند و دارایی‌های ایران را آزاد می‌سازد. سپس، ایران در روز هفتم تنگه هرمز را بازگشایی می‌کند و سپس مذاکرات هسته‌ای آغاز می‌شود. عراقچی تأکید کرده که این پیشنهاد جدید نیست، بلکه بر چارچوب «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» که دو طرف در ژوئن گذشته امضا کردند استوار است و فقط زمان‌بندی اجرای آن تغییر کرده است.

فهرست شرایط ایران شامل توقف همه خصومت‌ها در تمام جبهه‌ها (از جمله لبنان)، لغو محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و تضمین امنیت تردد در تنگه هرمز است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز جمعه در شبکه‌های اجتماعی نوشت، ایران «بازگشت به تفاهم‌نامه را می‌پذیرد و بر آن تأکید می‌کند»، اما در همان حال، تصریح کرد که ایران «در برابر آمریکا زانو نخواهد زد و تسلیم نخواهد شد».

موضع آمریکا: اما شرایط تغییر نکرده

کاخ سفید سیگنال «باز بودن درهای گفت‌وگو» را ارسال کرده است. یک مقام کاخ سفید به بلومبرگ گفته دونالد ترامپ همچنان آماده گفت‌وگو با ایران است، اما هم‌زمان تأکید کرد که ترامپ مدعی است به دلیل تحریم‌ها و محاصره دریایی، «در موضع قوی‌تری» قرار دارد و مذاکره نیاز فوری واشنگتن نیست.

با این حال، خواسته‌های اصلی آمریکا تغییری نکرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به‌صراحت گفته «مسئله اصلی همچنان جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است». مهم‌تر از آن، شبکه العربیه به نقل از منابعی گزارش داد واشنگتن درخواست ایران برای «لغو محاصره دریایی پیش از هر اقدام دیگر» را رد کرده است؛ به این معنا که اختلاف دو طرف بر سر شرایط و ترتیب اجرای توافق همچنان چشمگیر است.

مانع اصلی چیست؟ بحران بی‌اعتمادی و جنگ «اول تو»

بزرگ‌ترین گره کنونی مذاکرات این است که «چه کسی باید نخستین گام را بردارد». ایران می‌خواهد آمریکا ابتدا محاصره و تحریم‌ها را لغو کند تا تهران تنگه هرمز را باز کند. در مقابل، آمریکا می‌خواهد ایران نخست گام‌های قابل راستی‌آزمایی را بردارد. همین نبرد "اول تو"، به عمیق‌ترین لایه بی‌اعتمادی دو طرف گره خورده است.

عراقچی خود اعتراف کرد که تجربه مذاکرات گذشته «بی‌اعتمادی عمیقی» در طرف ایرانی ایجاد کرده و تهران خواستار «تضمین‌های معتبر» است تا جلوی تکرار وضعیتی گرفته شود که پیش از آغاز جنگ فوریه رخ داد؛ زمانی که تفاهم‌نامه فقط چند هفته پس از امضا، با اقدام نظامی آمریکا فروپاشید.

افزون بر این، عملیات نظامی اسرائیل در لبنان عامل پیچیده‌کننده دیگری است که باید در تحلیل‌ها در نظر گرفته شود. ایران «آتش‌بس در همه جبهه‌ها» را یکی از شرایط خود اعلام کرده، اما این پرسش همچنان باقی است که آیا آمریکا مایل است و اساساً توان آن را دارد که اسرائیل را در لبنان محدود کند یا نه؟

احتمال رسیدن به توافق؛ فقط ۳۰ درصد؟

دنیس راس، دیپلمات پیشین آمریکایی که در مذاکرات ایران و آمریکا حضور داشته، احتمال دستیابی به توافق پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر آمریکا را «حدود ۳۰ درصد» برآورد کرده است. این رقم نه ناامیدکننده است و نه خوش‌بینانه؛ بلکه وضعیتی را نشان می‌دهد که «ممکن، اما پرمانع» است.

تحلیلگران می‌گویند ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی، از یک سو تهدید به «نابود کردن ایران» کرد و از سوی دیگر از آمادگی برای گفت‌وگو سخن گفت. همین موضع متناقض نشان می‌دهد واشنگتن هنوز تصمیم سیاسی روشنی در رابطه با ایران نگرفته است. در همین حال، وال‌استریت ژورنال به نقل از منابعی گزارش داد ترامپ پیشنهاد ایران را رد کرده و به مشاورانش گفته است انتظار دارد پس از انتخابات میان‌دوره‌ای بمباران ایران را از سر بگیرد. اگر این گزارش درست باشد، احتمال توافق کوتاه‌مدت به‌شدت کاهش می‌یابد.

با این حال، از جانب ایران، «همچنان در دیپلماسی باز است»

ایران تاکید کرده انتخاب نهایی با آمریکاست. پزشکیان نیز اعلام کرد ایران «خواهان ادامه جنگ نیست»، اما مسئولیت پایان دادن به جنگ را بر دوش واشنگتن گذاشت.