ورود یک قدرت هستهای به معادله عربستان؛ پاکستان چه پیامی برای ایران و انصارالله یمن دارد؟
پاکستان با اعلام آمادگی برای دفاع از عربستان، سطح تعهد امنیتی خود به ریاض را افزایش داده است؛ تحولی که در صورت عملیاتی شدن میتواند دامنه رویاروییهای منطقهای را فراتر از تقابل عربستان و انصارالله گسترش دهد.
احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، اعلام کرد اسلامآباد «هر کاری که در توان داشته باشد» برای دفاع از عربستان انجام خواهد داد و تعهد این کشور به ریاض «بدون قید و شرط» است. وی تأکید کرد پاکستان در کنار عربستان، چه در عرصه دیپلماتیک و چه در میدان عمل، خواهد ایستاد و در صورت نیاز آماده است «تا آخرین حد» پیش برود.
در همین رابطه، حامد فارس، کارشناس روابط بینالملل در گفتوگو با «روسیا الیوم» ابراز عقیده کرد اهمیت این موضع بیش از هر چیز به زمان اعلام آن بازمیگردد؛ چرا که این اظهارات پس از افزایش تهدیدهای انصارالله علیه عربستان و نزدیک شدن یک پهپاد به محدوده مکه مطرح شده است. به گفته وی، نزدیک شدن تهدید به اماکن مقدس، سطح پیام بازدارنده اسلامآباد را افزایش داده و نشان میدهد پاکستان تلاش دارد هرگونه حمله احتمالی به عربستان را با هزینه و محاسبات امنیتی گستردهتری روبهرو کند.
این موضع همچنین در چارچوب توافق دفاعی مشترک عربستان، ترکیه و پاکستان قابل بررسی است؛ توافقی که ۷ اوت گذشته در مکه به امضا رسید و بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه طرف تلقی میشود. این توافق عملا میتواند یک لایه جدید به معماری امنیتی منطقه اضافه کند؛ زیرا تهدید علیه عربستان را از سطح یک رویارویی دوجانبه فراتر برده و پای دو قدرت نظامی دیگر را نیز به محاسبات بازدارندگی ریاض وارد میکند.
فارس معتقد است نقش احتمالی پاکستان در این چارچوب، دستکم در مرحله نخست، بیشتر ماهیتی دفاعی خواهد داشت و بر حفاظت از خاک عربستان، تأسیسات حیاتی، حریم هوایی و اماکن مقدس متمرکز خواهد بود، نه مشارکت مستقیم در عملیات تهاجمی داخل یمن. همین تمایز میتواند برای جلوگیری از گسترش دامنه درگیری اهمیت داشته باشد.
از سوی دیگر، ورود پاکستان به این معادله میتواند محاسبات انصارالله را نیز تحت تأثیر قرار دهد. اگر تعهد اسلامآباد از سطح موضع سیاسی فراتر رفته و به استقرار یا مشارکت عملی نیروها و تجهیزات دفاعی منجر شود، هرگونه حمله به زیرساختهای عربستان ممکن است با واکنش چندلایهتری روبهرو شود. با این حال، میزان اثرگذاری این عامل به دامنه واقعی تعهد پاکستان و نحوه تفسیر طرفها از مفاد توافق دفاعی بستگی خواهد داشت.
در همین حال، اسلامآباد ناگزیر است میان تعهدات خود در قبال عربستان و روابطش با ایران توازن برقرار کند. کانالهای ارتباطی میان تهران و اسلامآباد همچنان برقرار است و از این رو، تأکید پاکستان بر ماهیت دفاعی حضور احتمالی خود میتواند تلاشی برای جلوگیری از تبدیل این تعهد امنیتی به رویارویی مستقیم با ایران باشد.
اهمیت ورود پاکستان به معادلات امنیتی عربستان از آن جهت بیشتر میشود که این کشور یک قدرت هستهای و از بازیگران نظامی مهم آسیاست. در چنین شرایطی، تهدید علیه عربستان دیگر صرفا در چارچوب مناسبات ریاض و انصارالله تعریف نمیشود و میتواند به موضوعی مرتبط با امنیت گستردهتر منطقهای تبدیل شود؛ موضوعی که بهطور بالقوه محاسبات ایران، ترکیه، پاکستان و دیگر بازیگران منطقه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
این تحول از منظر چین نیز قابل توجه است. افزایش نقش پاکستان در تأمین امنیت عربستان، بهطور غیرمستقیم با منافع پکن در حوزه انرژی، تجارت و مسیرهای حملونقل منطقهای همخوانی دارد، هرچند به معنای حضور نظامی مستقیم چین در این معادله نیست. از همین رو، پکن با یک موازنه حساس روبهروست: از یک سو ثبات امنیتی عربستان برای منافع اقتصادی چین اهمیت دارد و از سوی دیگر، تشدید رویارویی میان ریاض و تهران میتواند روند تنشزدایی دو کشور با میانجیگری چین در سال ۲۰۲۳ را تحت فشار قرار دهد.
در مجموع، افزایش تعهد دفاعی پاکستان را میتوان نشانهای از در حال تغییر بودن معادلات امنیتی پیرامون عربستان دانست؛ معادلاتی که اکنون در حال پیوند خوردن میان خلیج فارس، دریای سرخ و جنوب آسیا هستند. پرسش اصلی آن است که این تعهد در چارچوب بازدارندگی و دفاع از خاک عربستان باقی میماند یا در صورت تشدید حملات، به مشارکت مستقیمتر پاکستان در درگیریهای منطقهای منجر خواهد شد.
