واشنگتن چگونه می‌خواهد همه شریان‌های اقتصادی تهران را قطع کند؟ | دلار، نفت، کشتی و طلا؛ چهار جبهه جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران

به گزارش خبرفوری، اسکات بسنت از آغاز مرحله‌ای سخن گفت که آن را «بزرگ‌ترین حمله مالی علیه یک کشور» توصیف کرده است. در روایت دولت دونالد ترامپ، عملیات نظامی پیشین توانایی‌های نظامی و هسته‌ای ایران را هدف قرار داده و اکنون نوبت اقتصاد است. هدفی که بسنت صراحتا اعلام کرده، هدفش «قطع هر شریان اقتصادی» است که ایران را سرپا نگه می‌دارد.

تفاوت این مرحله با تحریم‌های قبلی چیست؟

آمریکا سال‌هاست بانک‌ها، شرکت‌های نفتی، کشتی‌ها، افراد و شبکه‌های مالی ایران را تحریم می‌کند. تفاوت اصلی مرحله جدید در این است که واشنگتن قصد دارد فشار را از داخل ایران به تمام کسانی که با ایران کار می‌کنند منتقل کند.

این همان چیزی است که در ادبیات تحریم‌ها «تحریم ثانویه» نام دارد. یعنی یک بانک، شرکت کشتیرانی، شرکت هواپیمایی یا حتی یک دولت خارجی ممکن است به دلیل ادامه همکاری اقتصادی با ایران هدف آمریکا قرار گیرد؛ حتی اگر آن نهاد مستقیما در آمریکا فعالیت نکند.

دونالد ترامپ نیز هشدار داده است کشورهایی که بانک‌ها، شرکت‌ها، فرودگاه‌ها یا نهادهای دولتی آنها به ایران «هرگونه شریان حیاتی» بدهند، با هزینه‌های اقتصادی سنگینی روبه‌رو خواهند شد.

پنج جبهه اصلی حمله

اقدامات اعلام‌شده جدید دست‌کم پنج حوزه مهم را هدف گرفته است: دارایی‌های دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی. وزارت خزانه‌داری آمریکا همچنین حدود ۶۰ فرد، شرکت و کشتی را در این مرحله هدف قرار داده است.

منطق مضحک واشنگتن به باور خود آنها روشن است: اگر ایران نتواند درآمد نفتی خود را به پول قابل استفاده تبدیل کند، پول را از طریق شبکه‌های بانکی منتقل کند، کشتی برای صادرات و واردات داشته باشد، از طلا و ارز برای دور زدن محدودیت‌ها استفاده کند یا به فناوری مورد نیازش دسترسی پیدا کند، حتی درآمدهای موجود نیز به‌تدریج بی‌فایده خواهند شد.

حمله به «واسطه‌ها» و «خریداران»

یکی از بخش‌های این رویه، هدف گرفتن شبکه‌هایی است که ایران برای دور زدن تحریم‌ها ساخته است. آمریکا پیش‌تر بانک شهر، دو صرافی مستقر در دبی و مجموعه‌ای از شرکت‌های پوششی در هنگ‌کنگ، سنگاپور و دبی را هدف قرار داده بود؛ شبکه‌هایی که واشنگتن آنها را در انتقال درآمد نفتی و جابه‌جایی پول ایران دخیل می‌دانست.

این یعنی آمریکا صرفا نمی‌خواهد یک بانک ایرانی را تحریم کند؛ بلکه می‌خواهد مسیر بانک‌های ایرانی تا بانک‌های خارجی، صرافی، شرکت‌های واسطه و خریداران نهایی را نیز ببندد.

دلار؛ مهم‌ترین سلاح واشنگتن

به باور مضحک بسنت قدرت تحریم آمریکا در خود فهرست تحریم‌ها نیست؛ در دسترسی به نظام مالی جهانی است. بسیاری از بانک‌ها و شرکت‌های بین‌المللی برای دسترسی به دلار، بازار آمریکا و شبکه مالی این کشور به رعایت مقررات واشنگتن نیاز دارند.

بنابراین پیام خنده‌دار بسنت به شرکت‌های خارجی عملا این است: یا با ایران تجارت کنید، یا ریسک از دست دادن دسترسی به نظام مالی آمریکا را بپذیرید.

به همین دلیل آمریکا مدعی است این عملیات می‌تواند  دولت‌هایی مانند چین، ترکیه و امارات را نیز تحت فشار قرار دهد. به باور آنها چین در این میان مهم‌ترین آزمون واشنگتن است، زیرا بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران محسوب می‌شود.

هدف نهایی؛ قطع درآمد و افزایش هزینه

آمریکا در واقع چهار حلقه را همزمان هدف گرفته است: درآمد ایران، انتقال پول، تجارت خارجی و دسترسی به کالا و فناوری.

البته که این فشار در شرایطی اعمال می‌شود که ارزش ریال به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده  است.

در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد استراتژی واشنگتن این است که فشار اقتصادی را آن‌قدر افزایش دهد که حکومت ایران برای تأمین منابع مالی، اداره اقتصاد و حفظ روابط تجاری خارجی با مشکل جدی روبه‌رو شود.

اما این سیاست یک ریسک بزرگ نیز دارد: اگر تحریم‌های ثانویه به خریداران اصلی نفت ایران، به‌ویژه چین برسد، جنگ اقتصادی آمریکا می‌تواند به یک رویارویی اقتصادی گسترده‌تر تبدیل شود. از سوی دیگر، ادامه اختلال در تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز می‌تواند قیمت انرژی جهانی را افزایش دهد.

بنابراین زیاده‌گویی‌های بسنت در عمل تلاش برای تبدیل اقتصاد ایران به یک جزیره مالی است؛ جزیره‌ای که درآمدش، بانک‌هایش، مسیرهای تجاری‌اش و حتی شرکای خارجی‌اش یکی پس از دیگری تحت فشار قرار می‌گیرند. تفاوت اصلی مرحله جدید همین است: آمریکا دیگر فقط ایران را تحریم نمی‌کند؛ می‌خواهد هرکس را که به ایران امکان نفس کشیدن اقتصادی می‌دهد، نیز وادار به انتخاب کند.