واکاوی ابعاد ناپیدا و کمتر روایتشده از سبک زندگی و رهبری آیتالله خامنهای در گفتوگو با دکتر مهدی علیخانی صدر
بزرگترین اشتباه در شناخت آیتالله خامنهای چیست؟! / محل پناهگاه سری رهبری کجا بود و چرا ایشان برای حفظ جان خود و خانواده به پناهگاه نرفت ؟!/ راز مشت گره کرده رهبر شهید در آخرین لحظه عمرشان چه بود ؟! / آیا آیت الله خامنه ای آینده را پیشگویی می کردند ؟! / اگر ایشان رهبر نمی شدند چه شغلی انتخاب می کردند؟! / و ...
در آستانه مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب و در روزهایی که روایتهای مختلفی از دوران رهبری آیتالله سیدعلی خامنه ای منتشر میشود، بسیاری از تحلیلها تک بعدی و بیشتر بر تصمیمات حاکمیتی متمرکز است. اما آیا میتوان از زوایای دیگر به این چهار دهه نگریست؟! ابعاد ناپیدای شخصیتی، فرهنگی، مدیریتی و تمدنی ایشان که کمتر از وجوه وظایف رهبری مورد توجه قرار گرفته اند کدامند؟ در گفتوگوی اختصاصی با خبر فوری، دکتر علیخانی صدر به این پرسشها پاسخ می دهد.
دکتر مهدی علیخانی صدر در گفت وگو با خبرنگار خبرفوری در پاسخ به این سئوال که اگر بخواهیم از زاویهای متفاوت وارد شویم، به نظر شما بزرگترین ویژگیای رهبر شهید انقلاب که کمتر درباره آن صحبت شده چیست پاسخ داد : به نظرم بزرگترین اجحافی که به شخصیت آیتالله خامنهای شده، این است که او را فقط از دریچه سیاست دیدهاند.
وی افزود: وقتی نام ایشان میآید، ذهنها فوراً به مذاکرات، تحریم، جنگ، انتخابات یا مسائل منطقه میرود؛ در حالی که اگر روزی پژوهشگران تاریخ بخواهند بدون هیجانهای سیاسی شخصیت ایشان را بررسی کنند، احتمالاً خواهند گفت او بیش از آنکه یک سیاستمدار باشد، یک نظریهپرداز حکمرانی، یک معلم، یک ادیب و یک شخصیت تمدنی بود! که ما هنوز آنگونه که باید، شخصیت علمی و فکری ایشان را نشناختهایم.
وی افزود: شما کافیست فقط فهرست سخنرانیهای ایشان را مرور کنید. در میان رهبران معاصر جهان کمتر شخصیتی پیدا می کنید که طی بیش از سه دهه، این حجم از سخنرانیهای عمومی، جلسات تخصصی، دیدارهای علمی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و دانشگاهی را با چنین تنوع موضوعی ارائه کرده باشد. ایشان فقط درباره سیاست صحبت نمیکردند.
علیخانی صدر ادامه داد: حضرت آقا یک روز درباره اقتصاد مقاومتی سخن میگفتند، روز دیگر درباره سبک زندگی، هفته بعد درباره شعر حافظ، جلسهای درباره نهجالبلاغه، جلسهای دیگر درباره هوش مصنوعی، پیشرفت علمی، خانواده، عدالت، مدیریت، رسانه، هنر، سینما، تمدن اسلامی یا آینده جهان و جالب اینکه هم مخاطب تخصصی و هم عموم مردم صحبت هاب ایشان را می فهمیدند!
وی تاکید کرد: این تنوع در بیان نشان میدهد ذهن ایشان، ذهنی میانرشتهای بود.
این مدرس مدیریت و حکمرانی در ادامه در پاسخ به این سئوال که پس ایشان را می توان بیشتر یک معلم دانست تا یک سیاستمدار اذعان داشت: دقیقاً! رهبرسیاسی معمولاً دستور میدهد؛ اما رهبرمعلم، فکر تولید میکند و تبیین و هدایت می کند
علیخانی صدر گفت: اگر آثار مکتوب و بیانات ایشان را که حداقل در ۱۳۰ عنوان کتاب در مجموعه انتشارات انقلاب اسلامی منتشر شده است کنار هم بگذارید، میبینید در حال آموزش دادن به جامعه بودند؛ آموزش درباره مدیریت، امید، اخلاق، استقلال، اقتصاد، فرهنگ، علم، شیوه زندگی و حتی مقابله و ایستادگی در برابر دشمن در روزهایی که دیگر در میان ما نیست!
وی افزود: به همین دلیل است که بسیاری از سخنان ایشان، تاریخ مصرف سیاسی ندارد و سالها بعد هم قابل استفاده است.
دکتر مهدی علیخانی صدر در پاسخ به این پرسش که یکی از واژههایی که همیشه در بیانات رهبر شهید دیده میشد، "مردم" بود و این را چگونه تحلیل میکنید، پاسخ داد: من معتقدم مردمباوری، ستون اصلی اندیشه حکمرانی آیتالله خامنهای بود. زیرا ایشان مردم را صرفاً صاحبان رأی نمیدانستند؛ مردم را صاحبان انقلاب میدانستند.
این کارشناس و مدرس حکمرانی تاکید کرد: در نگاه ایشان، هیچ قدرتی جای مردم را نمیگیرد و همه توان نظامی، دیپلماتیک، اقتصادی، رسانه ای، اگر مردم نباشند، پایدار نخواهد ماند!
وی ادامه داد: جالب است که حتی در سختترین بحرانها نیز اولین تکیهگاه ایشان، مردم بودند! و برهمین اساس هم در آخرین سخنرانی عمومی فرمودند اگر حادثه ای برای کشور پیش بیاید خدای متعال این مردم را مبعوث خواهدکرد و مردم کار را تمام می کنند
خبرنگار خبر فوری از دکتر علیخانی صدر پرسید؛ برخی معتقدند ایشان نگاه ویژهای به ایران داشتند که آنطور که باید تبیین و تحلیل نشده که وی پاسخ داد: بله؛ و اتفاقاً این بخش کمتر روایت شده است.
وی افزود: برخلاف تصویری که گاهی ساخته میشود، آیتالله خامنهای همزمان بر هویت اسلامی و هویت ایرانی تأکید میکردند. علاقه عمیق به زبان فارسی، ارجاع مداوم به فردوسی، حافظ، سعدی، نظامی، تاریخ ایران، افتخارات ملی و تمدن ایرانی، نشان میدهد که ایران برای ایشان فقط یک مرز جغرافیایی نبود. ایران در نگاه حضرت آقا یک تمدن بود.
این کارشناس حکمرانی تاکید کرد: در تاریخ ایران، هیچ کس به اندازه ایشان نتوانست میان ایرانیت و اسلامیت، یک رابطه همافزا برقرار کند و من ایشان را ایران دوست ترین حکمران ایران می دانم.
خبرنگار خبرفوری در ادامه این گفتگو از دکتر علیخانی صدر پرسید به نظر شما "راز مشت گره کرده رهبری در لحظه شهادت" چه بوده که اینقدر این روزها به نمادی فراگیر مبدل شده که وی پاسخ داد : بله این مشت گره به تعبیری آخرین سکانس ماندگار از زندگی پرمعنای رهبری شهیدماست از جنس همان دست قطع شده شهید حاج قاسم سلیمانی با انگشتر عقیقش! وی افزود: اما اگر بخواهیم راز مشت گره کرده حضرت آقا در لحظه شهادت را درک کنیم ابتدا باید به ۲۰۰سال قبل ایران برگردیم! در ایامی که دست حاکمان وقت کشور جلوی اجنبی مشت نبود و باز بود! یا برای تسلیم و یا برای التماس!
این تحلیلگر و مدرس حکمرانی ادامه داد: در دوران قاجار و پهلوی با یک تشر سفیر روس و انگلیس پادشاهان وقت بخشی از خاک ایران را می بخشیدند. از کوههای قفقاز تا دشت های شرق بگیرید تا آرارات و بحرین. و هربار به بهانه ای خاک کشور اشغال و اعتماد به نفس ملی و هویت ایرانی زیر چکمه شمنان لگدکوب می شد.
وی تاکید کرد: اما در عصر رهبری شهید، ما یادگرفتیم در اوج تحریم و تهدید با خودباوری و اتکا به توان ملی هیچ قدرتی نمی تواند از ایرانی بخواهد دست تسلیم بالا ببرد!
مهدی علیخانی صدر گفت: دشمن با یک اشتباه محاسباتی فکر می کرد با ترور و شهادت رهبری، مشت ایرانی ها باز می شود و دوباره به ۲۰۰سال قبل برمی گردند و تحقیر و تسلیم می شود! غافل از آنکه این مشت گره کرده دیگر مشت یکنفر نیست و مشت ملتی است که بیش از ۱۲۰ شب در میادین به تصویر اراده ملی ایرانی ها تبدیل شده.
مهدی علیخانی صدر در ادامه در پاسخ به این سئوال آیا اقتدار نظامی کشور یکی از مهمترین محورهای دوران رهبری ایشان به شمار می آید گفت: بله؛ اما حتی این را هم باید از زاویه حکمرانی دید.
وی افزود: رهبر شهید ما امنیت را هزینه نمیدانستند؛ سرمایه توسعه میدانستند. اعتقاد داشتند کشوری که امنیتش وابسته به دیگران باشد، اقتصاد، فرهنگ و سیاست مستقلی هم نخواهد داشت. به همین دلیل همواره روی فناوری دفاعی، صنایع بومی، موشکی، هوافضا و بازدارندگی تأکید داشتند.
این کارشناس حکمرانی تاکید کرد: بعد از دو جنگ تحمیلی اخیر، بسیاری از تحلیلگران خارجی نیز اذعان دارند که ایران بدون اتکا به قدرتهای بزرگ، به سطح قابل توجهی از توان دفاعی رسیده است و بلکه به عنوان ابرقدرتی نوظهور در منطقه و جهان شناخته می شود.
خبرنگار خبرفوری در ادامه پرسید در کنار دیگر حوزه ها، چرا اینقدر رهبری شهید روی فناوری های نوین تأکید داشتند که دکتر علیخانی صدر پاسخ داد: چون آینده را میدیدند! سالها قبل از آنکه هوش مصنوعی، اقتصاد دانشبنیان یا فناوریهای نو به ادبیات رایج تبدیل شود، ایشان درباره آنها سخن گفته بودند و به ایجاد ساختارهای مربوط به آن تاکید فراوان داشتند.
وی افزود: حضرت آقا بارها تأکید می کردند که آینده ایران را باید جوانان نخبه بسازند و یک جمله معروف دارند که مضمونش این است که ثروت واقعی کشور، مغزهای جوان است.
علیخانی صدر تاکید کرد: به نظر من، آیندگان بیش از امروز، این افق و آیندهنگری را درک خواهند کرد!
در ادامه گفت و گو خبرنگار خبرفوری با طرح این سئوال که یکی از ابعاد زندگی شهید آیت الله خامنه ای مطالعات فراوان عمومی و تخصصی و تسلط ایشان در حوزه های مختلف شعر و ادبیات بود از دکتر علیخانی صدر پرسید چطور با این وقت کم و مشغله های بسیار یک رهبر کشور به این امور می رسیدند که وی پاسخ داد: شاید اگر کسی فقط اخبار سیاسی را دنبال کرده باشد و ایشان را فقط یک رهبر دینی و سیاسی بداند، اصلاً باور نکند که آیتالله خامنهای یک کتابخوان حرفه ای و به تعبیر من یک "کتاب باز حرفه ای" بودند که در کتابخانه شخصی شان از انواع کتب دینی و مذهبی گرفته تا شاهکارهای ادبیات جهان و رمان های کلاسیک و مدرن وجود داشت! و شاید کمتر کسی بداند که رهبری شهید ما برخی کتای ها م جع را از نسخه اصلی لاتین یا عربی ان می خواندند!
علیخانی صدر افزود: پرداختن به ابعاد تسلط حضرت آقا در این حوزه تعجب آور و خودش یک سلسله گفت وگوی مجزا می طلبد اما در یک جمله می توان گفت که این میزان تسلط بر ادبیات ایران و جهان، در میان رهبران سیاسی جهان بی نظیر است و به همین دلیل سخنانشان هم از نظر ادبی و کدهای تاریخی و جغرافیایی، بسیار غنی بود!
این مدرس دانشگاه اذعان داشت: حضرت آقا به دلیل شرایط امکان مسافرت بین المللی نداشتند و در کنار مطالعه گزارشات تخصصی، در قالب مطالعه رمان ها و ادبیات کشورها با جزئی ترین ابعاد اجتماعی و سیاسی آنها آشنا می شدند و من معتقدم اگر ایشان یک رهبر نمی شد "حتماً یکی از برجسته ترین منتقدان ادبی جهان بود!"
مهدی علیخانی صدر در پاسخ به این پرسش که درباره سبک زندگی شخصی رهبر شهید انقلاب چه ابعادی مغفول مانده گفت: بی تردید آنچه برای خیلی از دوستان در داخل و بسیاری از دشمنان در خارج تا قبل از شهادت ایشان قابل درک نبود، زیست و زندگی ساده ایشان در حد پایین ترین قشر جامعه بود! و با پخش اولین تصاویر از منزل شخصی شان پس از شهادت دوست و دشمن مبهوت شدند!
این مدرس حکمرانی تاکید کرد: سادهزیستی برای ایشان به مصداق فقرنمایی و یک تاکتیک تبلیغاتی نبود! بلکه یک سبک زندگی انتخابی برای یک رهبرعالی بود که درس آموخته مکتب حکمرانی و مدیریتی امیرالمومنین علی علیه السلام بود و بارها مسئولان را از اشرافیگری برحذر می داشتند و اعتقاد داشتند مسئول اگر از مردم فاصله طبقاتی بگیرد، تصمیمهایش هم از مردم فاصله خواهد گرفت و در حکمرانی، این نکته بسیار مهمی است!
وی افزود: این سطح از ساده زیستی و زندگی فقیرانه برای رهبری بود که هرساله در نامگذاری ابتدای سال توجه به تولید کالا و ثروت و رفاه اقتصادی برای عموم مردم را سرلوحه مسائل کشور می دانستند!
در ادامه این گفت و گو خبرنگار خبرفوری با طرح این سئوال که در طول سال های اخیر رهبری بارها در مورد آینده برخی مسائل داخلی و بین المللی نکاتی را پیشگویی می کردند که با گذشت زمان عیناً محقق می شدند از علیخانی صدر پرسید ایشان سرانجام جنگ ایران و آمریکا را چطور می دیدند؟ که وی پاسخ داد: اگر منظورتان از پیشگویی آینده، آنچه این روزها در فضای مجازی ترند و فراگیر شده است باشد که بیشتر سرگرمی است و مخاطبان خاص خودش را دارد! اما اگر اعلام نظر پیرامون تحولات آینده است بله درست است رهبر شهید ما تحولات را از بعد آینده نگرانه پیش یابی و تحلیل می کردند
این مدرس مدیریت و حکمرانی افزود: یکی از اولین نکاتی که به دانشجویان سیاست و حکمرانی در ابتدای تحصیل تاکید می شود این است که حوادث سیاسی، اجتماعی و بین المللی در یک ظرف زمانی گذشته، حال و اینده در حال شکل گیری شدن و رخ نمایی است "شبیه یک کوه یخ در اقیانوس" که عموم مردم فقط قله بیرون آب را می بینند و تحلیلگران و متخصصین بخش زیر آب را. اما تنها معدود متفکرین متخصص دلایل رهاشدن این کوه یخ در اقیانوس و مخاطرات آن می پردازند! و سطح تحلیل آیت الله خامنه ای به عنوان یک "حکیم آینده نگر" از همین جنس بود که پیش بینی دقیق رخدادها توسط ایشان باعث بهت و تحسین همگان بود
وی اذعان داشت: از این منظر ایشان پیش بینی های دقیقی داشتند مثل اینکه در سال ۱۳۶۸ که شوروی سابق در اوج قدرت بود گفتند فروپاشی شوروی دور نیست چون برپایه باطل بنا نهاده شده، و حدود دوسال بعد از این صحبت ایشان اتحاد جماهیر شوروی از نقشه جغرافیای جهان حذف شد! و یا در سال ۱۳۸۲ که امریکایی ها صدام را سرنگون و حاکم امریکایی هم در عراق مشخص کرده بودند فرمودند امریکایی ها در عراق در باتلاق فرو می روند نه راه ماندن دارند و نه برگشت! وپس سالها هزینه میلیاردی و هزاران کشته دیدیم که مجبور به خروج شدند
وی ادامه داد: یکی از مهمترین از پیش بینی ها در اوج جنگ اسرائیل با حزب الله لبنان در سال ۱۳۸۵ بود، آنجا که فرماندهای مثل سیدحسن نصرالله و حاج قاسم احتمال پیروزی را کم می دانستند اما حضرت آقا به ایشان پیام دادند؛ این جنگ سخت است اما پیروزی شما حتمی و فراتر از انتظار است و همینطور شد! و نمونه های بسیاری دیگری که هم از "وعده های صادق حضرت اقا" بودند.
دکتر علیخانی صدر در ادامه با اشاره به سرانجام جنگ آمریکا و ایران گفت: در سال ۱۳۶۹ که ما تازه از جنگ تحمیلی ۸ساله با شهدا، جانبازان و خسارات و کمترین تجهیزات خارج شده بودم و حدود یکسال بود آیت الله خامنه ای رهبری را یرعهده گرفته بودند در یک پیش بینی عجیب گفتند؛ "من می بینم در آینده ملتمان روزی را که به عنوان ملتی شکست ناپذیر، حمله کننده به خود را پشیمان می کند و هر تعرضی را با قدرت جواب می دهد و در چشم ملت های دیگر و تاریخ معرفی می شود!" و حالا پس از گذشت حدود ۳۵ سال شما به جواب سئوالتان می رسید! و قطعاً همانطوری که پیش بینی کردند مردم مبعوث شده ایران کار را تمام می کنند
وی افزود: ما البته به پیش بینی های مهمتری از ایشان ایمان داریم و منتظر تحققش هستیم. مثل نابودی اسرائیل و اینکه این رژیم ۲۵ سال آینده را نخواهد دید که مربوط به ۱۰،سال پیش است و یا اینکه آمریکا شبیه کشتی معروف تایتانیک غرق خواهدشد! و ازادی نهایی قدس و نماز خواندن جبهه مقاومت در ان که ان شاالله همگی محقق می شوند
دکتر علیخانی صدر همچنین در پاسخ به این سئوال که آیا بعدی در رهبری آیت الله خامنه ای هست که به نظر شما آنطور که باید دیده و روایت نشده است که وی پاسخ داد: شاید موارد متعددی باشد ولی به زعم بنده مهمترینش " امیدآفرینی" است! که همواره یکی از کلیدواژههای اصلی ایشان بود و اگر بخواهم واژه ای برای توصیف ایشان انتخاب کنم، آن واژه "آقای امید" است.
این کارشناس مدیریت و مدرس دانشگاه تصریح کرد: در اوج تحریم، در اوج تهدید، در اوج جنگ روانی، در کشاکش حمله نظامی، حضرت آقا باز هم از امید به آینده سخن میگفتند! باز هم از پیشرفت، باز هم از رسیدن به قله ها.
وی افزود: عدهای تصور میکردند این فقط یک شعار است؛ اما اگر روند پیشرفت علمی، صنعتی، دفاعی و فناوری ایران در این چهار دهه را ببینیم، متوجه میشویم که این امید، بر پایه شناخت ظرفیتهای کشور شکل گرفته بود و همین پیشران امید، هنوز مردم را در خیابان ها و نیروهای نظامی را در میادین استوار نگه داشته و انسجام ملی را تقویت می کند!
خبرنگار خبر فوری از مهدی علیخانی صدر پرسید؛ پس از خبر شهادت رهبری، خیلی از رسانه ها از پناهگاه سری ایشان در چندین طبقه منفی زیر زمین خبر می دادند! اگر چنین پناهگاه مخفی وجود داشت محلش کجاست و چرا رهبری به آنجا نرفت ؟! که وی پاسخ داد: بله حضرت آقا دو پناهگاه داشتند که در شرایط اضطرار به آنجا پناه می بردند! اما جایش در عمق طبقات منفی زیر زمین نبود، جای دیگری بود!
وی افرود: آقای شهید ما، در مواقع سخت و حساس به دو پناهگاه خاص می رفتند که اتفاقاً روی زمین قرار دارد! یکی در مشهد و یکی در قم! اولی حرم امام رضا علیه السلام بود و دومی مسجد مقدس جمکران!
دکتر علیخانی صدر ادامه داد: رفتن به این پناهگاه ها برای فرار از بحران و خطر نبود بلکه برای راز و نیاز و توسل به منبع آرامش بود و حالا هم قرار است پس از عمری مجاهدت بی وقفه در پناهگاه حرم امام رضا علیه السلام برای همیشه آرام بگیرند!
در خاتمه این گفتگوی اختصاصی خبرنگار خبر فوری از دکتر مهدی علیخانی صدر پرسید اگر بخواهید میراث اصلی شهید آیتالله خامنهای را در چند جمله خلاصه کنید، چه خواهید گفت؟ که وی پاسخ داد: من معتقدم میراث چنددهه ایشان را نباید فقط در تصمیمهای اجرایی و مسائل سیاسی جستوجو کرد! میراث واقعی رهبر شهید ما ؛ " توکل بر خدا"، "اعتقاد به مردم"، "اعتماد به نسل جوان"، " تکیه به علم و فناوری"، " توجه به هویت ایرانی و اسلامی" و " امید به آینده" است و او میخواست ایرانی ساخته شود که در علم مرجع باشد، در فرهنگ الهامبخش باشد، در امنیت وابسته نباشد، در اقتصاد متکی به توان داخلی باشد و در عرصه بینالملل با عزت سخن بگوید!
وی افزود: اینها افق و پروژههای یک دولت یا یک دهه نیست؛ بلکه یک نگاه تمدنی است! که اندیشمندان و صاحب نظران وظیفه دارند آنرا به جزئیات تبیین کنند.
دکتر علیخانی صدر ادامه داد: اگر من بخواهم همه ابعاد وجودی شهید آیتالله خامنهای را در قالب یک تصویر توصیف کنم در ذهنم یک کوه بلند نقش می بندد! و برهمین اساس در پیام یادگار ایشان و رهبر عزیز انقلاب (حضرت آیت الله سیدمجتبی خامنه ای) به مناسبت چهلمین روز شهادت حضرت آقا، واژه " کوه با صلابت " بسیار پرمعنا بود! چون کوه را وقتی کنار آن ایستادهای، تمام عظمتش را نمیبینی و هرچه دورتر میشوی، بهتر میتوانی وسعت، ارتفاع و شکوهش را درک کنی و به گمان من، درباره شهید آیتالله خامنهای نیز همین اتفاق خواهد افتاد. ما امروز هنوز در متن حوادث هستیم؛ هنوز بسیاری از ابعاد سبک زندگی و رهبری ایشان برای ما کاملاً مشهود نیست!
وی خاطرنشان کرد: اما تاریخ عجله نمیکند. سالها بعد، وقتی هیاهوی روزگار فروبنشیند، پژوهشگران شاید بیش از آنکه درباره یک تصمیم سیاسی یا یک موضع مقطعی سخن بگویند، از شخصیتی چندوجهی یاد می کنند که تلاش کرد میان ایمان و عقلانیت، قدرت و اخلاق، ایران و اسلام، علم و معنویت، مردم و حکمرانی پیوند برقرار کند و شاید آن روز، جملهای که امروز بیشتر رنگ ادبی دارد، به یک قضاوت تاریخی تبدیل شود که " انسانهای بزرگ را باید از فاصله زمان شناخت؛ زیرا هرچه از کوه بلند دورتر میشوی، عظمتش بیشتر نمایان میشود!"
