زنان در هرات در خطر دستگیری قرار گرفتند؛ برقع اجباری می‌شود؟ / بازگشت زنان افغانستان به 3 دهه پیش

وزارت امر به معروف افغانستان می‌گوید هیچ‌ اتفاق تازه‌ای در هرات رخ نداده است، اما زنان این شهر غربی در افغانستان شهادت داده‌اند که در روزهای اخیر چندین زن را دیده‌اند که به دلیل نداشتن حجابِ موردنظر طالبان دستگیر شده‌اند.

گروهی از زنان هرات گفته‌اند که زنان بازداشتی پوشش کامل و صورت پوشیده داشته‌اند و ماموران امر به معروف طالبان آنها را به دلیل آنچه نپوشیدن لباس مناسب زیر چادر تشخیص داده‌اند بازداشت کرده‌اندساکنان شهر هرات در غرب افغانستان به خبرگزاری فرانسه گفته‌اند که شاهد بازداشت چندین زن توسط پلیس امر به معروف و نهی از منکر طالبان بوده‌اند؛ اقدامی که در چارچوب تشدید نظارت بر پوشش زنان انجام و با انتقاد سازمان ملل متحد روبه‌رو شده است.

پوشش مورد تایید طالبان مستلزم استفاده از برقع یا چادر سیاه به شکلی است که صورت زنان به طور کامل پوشانده شود. گروهی از زنان هرات گفته‌اند که زنان بازداشتی پوشش کامل و صورت پوشیده داشته‌اند و ماموران امر به معروف طالبان آنها را به دلیل آنچه نپوشیدن لباس مناسب زیر چادر تشخیص داده‌اند بازداشت کرده‌اند.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

روزنامه اطلاعات روز افغانستان اخیرا در یک افشاگری، پس از آنکه به یک فایل صوتی از جلسه طالبان دست پیدا کرد نوشت:  اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان در هرات در نشستی با عالمان دینی این ولایت محدودیت‌های تازه‌ای بر گشت‌وگذار زنان وضع کرده و گفته است، زنانی که پوشش مورد نظر این گروه را رعایت نکنند، بازداشت و «مستقیم» به زندان منتقل می‌شوند.بر اساس پیام‌های صوتی که به دسترس روزنامه اطلاعات روز قرار گرفته است، این دستور روز پنج‌شنبه ابلاغ و روند اجرای آن از روز شنبه، ۱۶ خرداد توسط بازرسان سیار اداره امر به معروف و نهی از منکر، فرماندهی امنیه و استخبارات طالبان آغاز شده است.

مطابق یکی از این پیام‌های صوتی، بازرسان سیار طالبان در سطح شهر و بازارهای هرات گردش می‌کنند و هر زنی که موی او معلوم شود را بازداشت و به زندان انتقال می‌دهند. در یکی دیگر این پیام‌ها آمده است که اگر طالبان زنی را به اتهام عدم رعایت حجاب بازداشت کنند و سرپرست یا یکی از اعضای خانواده او کارمند دولت باشد، این فرد از وظیفه‌ی دولتی خود برکنار خواهد شد.

برخی رسانه‌ها به نقل از شاهدان صحنه گزارش دادند که طالبان شنبه بیش از ۴۰ زن را با خود بردند که در میان آنها یک پزشک دیده می‌شود که به دلیل نپوشیدن برقع از داخل بیمارستان بازداشت و به زندان منتقل شده است. در اعلامیه که توسط پس از نشست اداره امر به معروف و نهی از منکر طالبان به اشتراک گذاشته شده است، هم آمده است: به اطلاع عموم مردم شریف و مجاهد پرور ولایت هرات رسانده می‌شود که آن عده از زنان و خواهران مسلمان که حجاب اسلامی را رعایت نمی‌کنند، توسط گروه گشت محتسبین ریاست امر به معروف و نهی از منکر جمع‌آوری شده و به محبس انتقال داده می‌شوند، آنگاه هیچ‌کس حق گلایه و شکایت را ندارد.

بر اساس گزارشی که اطلاعات منتشر کرده، این دستور تنها یک بخش از پازل وقایعی است که انتظار زنان هرات را می‌کشد. طالبان پیش از این هم محدودیت‌های گسترده برای گشت‌وگذار زنان در هرات وضع کرده‌ و به رانندگان تاکسی‌ها دستور داده‌اند که از سوار کردن زنان بدون محرم و زنانی که برقع نپوشیده‌اند، خودداری کنند.

برخی رسانه‌ها به نقل از شاهدان صحنه گزارش دادند که طالبان شنبه بیش از ۴۰ زن را با خود بردند که در میان آنها یک پزشک دیده می‌شود که به دلیل نپوشیدن برقع از داخل بیمارستان بازداشت و به زندان منتقل شده است

روایت شاهدان عینی

در هرات، ساکنان به رسانه‌هایی چون فرانس ۲۴ و یورونیوز گفته‌اند که روز شنبه زنانی را دیده‌اند که به دلیل نپوشیدن چادری یا برقع بازداشت شده‌اند. یک زن ۲۳ ساله به یورونیوز گفته است: دیدم دو کارمند وزارت امر به معروف و نهی از منکر، که یکی از آنها شلاق در دست داشت، دو زن را که چادری نپوشیده بودند سوار یک خودرو کردند. او افزود که زنان بازداشت‌شده با وجود نداشتن چادر، کاملا پوشیده بودند.

برخی رسانه‌ها به نقل از شاهدان صحنه گزارش دادند که طالبان شنبه بیش از ۴۰ زن را با خود بردند که در میان آنها یک پزشک دیده می‌شود که به دلیل نپوشیدن برقع از داخل بیمارستان بازداشت و به زندان منتقل شده است. 

از زمان آغاز این سخت‌گیری‌ها، یک خبرنگار خبرگزاری فرانسه و شماری از ساکنان هرات گفته‌اند که تعداد زنانی که از خانه خارج می‌شوند به شکل محسوسی کاهش داشته است. این در حالیست که هرات به دلیل جغرافیایی و فرهنگی بیشترین میزان مشارکت زنان را در کارنامه خود داشت و در دوران جمهوری پیشتاز در عرصه علم و ورزش زنان بود. 

طالبان از زمان بازگشت به قدرت، محدودیت‌های گسترده‌ای اعمال کرده که عملا زنان و دختران را از زندگی عمومی کنار زده است؛ از جمله ممنوعیت تحصیل در مقاطع متوسطه و دانشگاهی و محدودیت‌های شدید بر اشتغال، رفت‌وآمد و مشارکت اجتماعی. 

واکنش‌ها به وقایع هرات

در واکنش به این رویدادها، هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نسبت به بازداشت و توقیف زنان در هرات به دلیل آنچه «عدم رعایت الزامات پوشش» خوانده شده، ابراز نگرانی کرد. یوناما در بیانیه‌ای که روز یکشنبه ۷ ژوئن منتشر شد، اعلام کرد که این بازداشت‌ها نگرانی‌های جدی حقوق بشری ایجاد می‌کند.

این نهاد سازمان ملل به مقام‌های طالبان یادآوری کرد که همه افراد از حق آزادی رفت‌وآمد برخوردارند و زنان و مردان به طور برابر حق برخورداری از حمایت قانونی را دارند.

علاوه بر این، نصیر احمد فایق، نماینده سرپرست افغانستان در سازمان ملل متحد، این بازداشت‌ها را محکوم کرد و گفت که زندانی کردن زنان به بهانه «بدحجابی» با اصول اسلامی و همچنین سنت‌ها و فرهنگ مردم افغانستان سازگار نیست.

فایق گفت که این اقدامات را که به گفته او غیرانسانی، غیرقانونی و مغایر با اسلام است، به شدت محکوم می‌کند. او پرسید چگونه مأموران امر به معروف طالبان خود را حامی و سرپرست مشروع زنان می‌دانند، در حالی که آنان را با زور از خیابان‌ها و بازارها بازداشت و منتقل می‌کنند.

فایق همچنین افزود که گزارش‌های معتبر و مستندی درباره خشونت، بدرفتاری، آزار جنسی در زندان‌ها و ازدواج‌های اجباری مرتبط با اعضای طالبان وجود دارد؛ مواردی که به گفته او هرگز به شکلی شفاف مورد تحقیق قرار نگرفته یا به طور مناسب به آنها رسیدگی نشده است.

سفیدشویی طالبان توسط تاجر مشهور ساکن لندن

اما ماجرا به همینجا ختم نشد. یک اظهارنظر مدیر تلویزیون طلوع افغانستان آتش خشم زنان را بیش از پیش شعله‌ور ساخت. مالک تلویزیون طلوع گفته بود: وضعیت در افغانستان عادی است و زنان می‌توانند بدون پوشاندن صورت شان بیرون بروند. او که در جمع زنان غیر افغانستانی حضور داشت مدعی شد که وضعیت زنان کشورش فرق چندانی با دوران جمهوری نکرده و حتی دختران سران طالبان هم به مدرسه می‌روند. این در حالیست که در سال‌های اخیر دختران و زنان از درس خواندن، حضور در مدرسه و دانشگاه و حتی پارک‌ها منع شده‌اند. سعد محسنی که پیش از این نیز بارها خواستار تعامل جامعه‌ی جهانی با طالبان شده بود، بازداشت کارمندان خود از تلویزیون طلوع‌نیوز توسط طالبان را محکوم نکرد.  او گفت: خبرنگاری در افغانستان به اندازه‌ی غزه دشوار نیست و خبرنگاران در کاخ سفید هم تحقیر می‌شوند.

تعداد زیادی از زنان به ویژه فعالان مدنی که بعد از سقوط کابل، به خارج از کشور رفته‌اند، خبرنگار مشهور حاضر در این نشست، یعنی لیز دوست را متهم کرده‌اند که با وجود اطلاع از وضعیت زنان این کشور، در مقابل ادعاهای دروغ سعد محسنی از او سوال نکرده و ساکت مانده است. این در حالیست که لیز دوست، سال‌ها در افغانستان حضور داشته و از دشواری‌های زندگی برای زنان در دوران طالبان به خوبی آگاه است.